ΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΥΛΙΚΟ

ΒΙΝΤΕΟ

21/12/15

Συνηρημένα ρήματα αρχαίας ελληνικής

Αποτέλεσμα εικόνας για συνηρημένα ρήματα αρχαίας ελληνικής

ΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΗΡΗΜΕΝΑ Ή ΠΕΡΙΣΠΩΜΕΝΑ

Τα φωνηεντόληκτα ρήματα που έχουν χρονικό χαρακτήρα α ή ε ή ο συναιρούν το φωνήεν αυτό στον ενεστώτα και τον παρατατικό με το ακόλουθο φωνήεν των (ολικών) καταλήξεων και για τούτο λέγονται συνηρημένα· λέγονται όμως και περισπώμενα, γιατί ο συνηρημένος τύπος τους στο α΄ πρόσ. της οριστ. του ενεστώτα παίρνει περισπωμένη.
Τα συνηρημένα ρήματα διαιρούνται κατά το χαρακτήρα σε τρεις τάξεις:
στην α΄ τάξη ανήκουν όσα λήγουν σε -άω (χαρακτ. α): τιμάω - τιμῶ·
στη β΄ τάξη ανήκουν όσα λήγουν σε -έω (χαρακτ. ε): ποιέω - ποιῶ·
στη γ΄ τάξη ανήκουν όσα λήγουν σε -όω (χαρακτ. ο): δηλόω - δηλῶ.

1. Ενεστώτας και παρατατικός
Τα συνηρημένα ή περισπώμενα ρήματα στον ενεστώτα και τον παρατατικό της ενεργητικής και μέσης φωνής κλίνονται κατά τα επόμενα παραδείγματα:

Α' τάξη συνηρημένων
Παράδειγμα συνηρημένου ρ. σε -άω (τιμά-ω = τιμῶ· θ. τιμα-) 
Α΄ Ενεργητική φωνή
Χρόνοι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(τιμάω) τιμῶ
(τιμάεις) τιμᾷς
(τιμάει) τιμᾷ
(τιμάομεν) τιμῶμεν
(τιμάετε) τιμᾶτε
(τιμάουσι) τιμῶσι(ν)
(τιμάετον) τιμᾶτον
(τιμάετον) τιμᾶτον
Παρατατικός
(ἐτίμαον) ἐτίμων
(ἐτίμαες) ἐτίμας
(ἐτίμαε) ἐτίμα
(ἐτιμάομεν) ἐτιμῶμεν
(ἐτιμάετε) ἐτιμᾶτε
(ἐτίμαον) ἐτίμων
(ἐτιμάετον) ἐτιμᾶτον
(ἐτιμαέτην) ἐτιμάτην

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΥΚΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(τιμάω) τιμῶ
(τιμάῃς) τιμᾷς
(τιμάῃ) τιμᾷ
(τιμάωμεν) τιμῶμεν
(τιμάητε) τιμᾶτε
(τιμάωσι) τιμῶσι(ν)
(τιμάητον) τιμᾶτον
(τιμάητον) τιμᾶτον
}α΄
τύπος
ενικού
(τιμάοιμι) τιμῷμι
(τιμάοις) τιμῷς
(τιμάοι) τιμῷ
ή
}β΄
τύπος
ενικού
(τιμαοίην) τιμῴην
(τιμαοίης) τιμῴης
(τιμαοίη) τιμῴη

(τιμάοιμεν) τιμῷμεν
(τιμάοιτε) τιμῷτε
(τιμάοιεν) τιμῷεν
(τιμάοιτον) τιμῷτον
(τιμαοίτην) τιμῴτην
Α΄ Ενεργητική φωνή
Χρόνοι
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΤΟΧΗ
Ενεστώτας
(τίμαε) τίμα
(τιμαέτω) τιμάτω
(τιμάετε) τιμᾶτε
(τιμαόντων) τιμώντων
ή (τιμαέτωσαν) τιμάτωσαν
(τιμάετον) τιμᾶτον
(τιμαέτων) τιμάτων

(τιμάειν) τιμᾶν
(από το τιμά-εν)

(τιμάων) τιμῶν
(τιμάουσα) τιμῶσα
(τιμάον) τιμῶν
γενική:
(τιμάοντος) τιμῶντος
(τιμαούσης) τιμώσης
(τιμάοντος) τιμῶντος

Β΄ Μέση φωνή
Χρόνοι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(τιμάομαι) τιμῶμαι
(τιμάῃ ή -ει) τιμᾷ
(τιμάεται) τιμᾶται
(τιμαόμεθα) τιμώμεθα
(τιμάεσθε) τιμᾶσθε
(τιμάονται) τιμῶνται
(τιμάεσθον) τιμᾶσθον
(τιμάεσθον) τιμᾶσθον
Παρατατικός
(ἐτιμαόμην) ἐτιμώμην
(ἐτιμάου) ἐτιμῶ
(ἐτιμάετο) ἐτιμᾶτο
(ἐτιμαόμεθα) ἐτιμώμεθα
(ἐτιμάεσθε) ἐτιμᾶσθε
(ἐτιμάοντο) ἐτιμῶντο
(ἐτιμάεσθον) ἐτιμᾶσθον
(ἐτιμαέσθην) ἐτιμάσθην

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΥΚΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(τιμάωμαι) τιμῶμαι
(τιμάῃ) τιμᾷ
(τιμάηται) τιμᾶται
(τιμαώμεθα) τιμώμεθα
(τιμάησθε) τιμᾶσθε
(τιμάωνται) τιμῶνται
(τιμάησθον) τιμᾶσθον
(τιμάησθον) τιμᾶσθον
(τιμαοίμην) τιμῴμην
(τιμάοιο) τιμῷο
(τιμάοιτο) τιμῷτο
(τιμαοίμεθα) τιμῴμεθα
(τιμάοισθε) τιμῷσθε
(τιμάοιντο) τιμῷντο
(τιμάοισθον) τιμῷσθον
(τιμαοίσθην) τιμῴσθην

Β΄ Μέση φωνή
Χρόνοι
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΤΟΧΗ
Ενεστώτας
(τιμάου) τιμῶ
(τιμαέσθω) τιμάσθω
(τιμάεσθε) τιμᾶσθε
(τιμαέσθων) τιμάσθωνή
(τιμαέσθωσαν) τιμάσθωσαν
(τιμάεσθον) τιμᾶσθον
(τιμαέσθων) τιμάσθων

(τιμάεσθαι)
τιμᾶσθαι
(τιμαόμενος) τιμώμενος
(τιμαομένη) τιμωμένη
(τιμαόμενον) τιμώμενον
Παρατηρήσεις
α) Συνηρημένα ρήματα σε -άω
Στα συνηρημένα ρήματα που ανήκουν στην α΄ τάξη (σε -άω) γίνονται οι ακόλουθες συναιρέσεις φωνηέντων:
1) α + ε ή α + η = ᾱ: τίμαε = τίματιμάητε = τιμᾶτε·
2) α + ει ή α +  = ᾳ: τιμάει = τιμᾶτιμάῃ = τιμᾶ·
3) α + ο ή α + ω ή α + ου = ω: τιμάομεν = τιμῶμεντιμάωσι = τιμῶσι, τιμάουσι =τιμῶσι·
4) α + οι = ῳ: τιμάοιμι = τιμῷμι.
Έτσι από τη συναίρεση του χαρακτήρα α με το επόμενο φωνήεν των (ολικών) καταλήξεων προκύπτουν οι φθόγγοι  (ή ) και ω (ή ).
Τα ρ. ζῶ, πεινῶ, διψῶ και χρῶμαι (= μεταχειρίζομαι) έχουν χαρακτήρα η και όχι α (ζή-ωπεινή-ωδιψή-ωχρή-ομαι).
Κλίνονται γενικά στον ενεστώτα και τον παρατατικό κατά τα ρήματα σε -άω, έχουν όμως η (ή ), όπου τα ρήματα σε -άω έχουν  (ή ):
Το ρ. ζῶ
Οριστ. και υποτ. ενεστ. (ζή-ω) ζῶζῇςζῇζῶμενζῆτεζῶσι(ν).
Οριστ. παρατ. (ἔ-ζη-ον) ἔζωνἔζηςἔζηἐζῶμενἐζῆτεἔζων.
Ευκτ. ενεστ. (ζη-οίν) ζῴηνζῴηςζῴηζῷμενζῷτεζῷεν.
Προστ. ενεστ. μόνο β΄ εν. (ζῆ-ε) ζῆ και γ΄ εν. (ζη-έτω) ζήτω.
Απαρ. ενεστ. (ζῆ-εν) ζῆν. Μετ. ενεστ. (ζή-ων) ζῶνζῶσαζῶν.
Το ρ. πεινῶ και διψῶ.
Οριστ. και υποτ. ενεστ. (πεινή-ω) πεινῶπεινῇςπεινῇ κτλ.
Οριστ. παρατ. (ἐ-πείνη-ον) ἐπείνωνἐπείνηςἐπείνη κτλ.
Ευκτ. ενεστ. (πεινη-οίην) πεινῴην,πεινῴηςπεινῴη κτλ.
Προστ. ενεστ. (πείνη-ε) πείνηπεινήτωπεινῆτεπεινώντων κτλ.
Απαρ. ενεστ. (πεινῆ-εν) πεινῆν. Μετ. ενεστ. (πεινή-ων) πεινῶν, -ῶσα, -ῶν.
Έτσι και (διψή-ω) διψῶδιψῇςδιψῇ κτλ.
Το ρ. χρῶμαι
Οριστ. ενεστ. (χρή-ομαι) χρῶμαιχρῇχρῆταιχρώμεθαχρῆσθεχρῶνται·
παρατ. (ἐ-χρη-όμην) ἐχρώμηνἐχρῶἐχρῆτοἐχρώμεθαἐχρῆσθεἐχρῶντο.
Υποτ. ενεστ. (χρή-ωμαι) χρῶμαιχρῇχρῆται κτλ.
Ευκτ. ενεστ. (χρη-οίμην) χρῴμηνχρῷοχρῷτοχρῴμεθαχρῷσθε, χρῷντο.
Προστ. ενεστ. (χρή-ου) χρῶχρήσθωχρῆσθεχρήσθων ή χρήσθωσαν.
Απαρ. ενεστ. (χρή-εσθαι) χρῆσθαι. Μετ. (χρη-όμενος) χρώμενος κτλ. 


Β' τάξη συνηρημένων
Παράδειγμα συνηρημένου ρήματος σε -έω (ποιέ-ω = ποιῶ· θ. ποιε-) 
Α΄ Ενεργητική φωνή
Χρόνοι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(ποιέω) ποιῶ
(ποιέεις) ποιεῖς
(ποιέει) ποιεῖ
(ποιέομεν) ποιοῦμεν
(ποιέετε) ποιεῖτε
(ποιέουσι) ποιοῦσι(ν)
(ποιέετον) ποιεῖτον
(ποιέετον) ποιεῖτον
Παρατατικός
(ἐποίεον) ἐποίουν
(ἐποίεες) ἐποίεις
(ἐποίεε) ἐποίει
(ἐποιέομεν) ἐποιοῦμεν
(ἐποιέετε) ἐποιεῖτε
(ἐποίεον) ἐποίουν
(ἐποιέετον) ἐποιεῖτον
(ἐποιεέτην) ἐποιείτην

Α΄ Ενεργητική φωνή
Χρόνοι
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΥΚΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(ποιέω) ποιῶ
(ποιέῃς) ποιῇς
(ποιέῃ) ποιῇ
(ποιέωμεν) ποιῶμεν
(ποιέητε) ποιῆτε
(ποιέωσι) ποιῶσι(ν)
(ποιέητον) ποιῆτον
(ποιέητον) ποιῆτον
}α΄
τύπος
ενικού
(ποιέοιμι) ποιοῖμι
(ποιέοις) ποιοῖς
(ποιέοι) ποιοῖ
    ή
}β΄
τύπος
ενικού
(ποιεοίην) ποιοίην
(ποιεοίης) ποιοίης
(ποιεοίη) ποιοίη

(ποιέοιμεν) ποιοῖμεν
(ποιέοιτε) ποιοῖτε
(ποιέοιεν) ποιοῖεν
(ποιέοιτον) ποιοῖτον
(ποιεοίτην) ποιοίτην
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΤΟΧΗ
Ενεστώτας
(ποίεε) ποίει
(ποιεέτω) ποιείτω
(ποιέετε) ποιεῖτε
(ποιεόντων) ποιούντων ή
(ποιεέτωσαν) ποιείτωσαν
(ποιέετον) ποιεῖτον
(ποιεέτων) ποιείτων
(ποιέ-εν) ποιεῖν
(ποιέων) ποιῶν
(ποιέουσα) ποιοῦσα
(ποιέον) ποιοῦν
γενική:
(ποιέοντος) ποιοῦντος
(ποιεούσης) ποιούσης
(ποιέοντος) ποιοῦντος

Β΄ Μέση φωνή
Χρόνοι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(ποιέομαι) ποιοῦμαι
(ποιέῃ ή -ει) ποιῇ ή -εῖ
(ποιέεται) ποιεῖται
(ποιεόμεθα) ποιούμεθα
(ποιέεσθε) ποιεῖσθε
(ποιέονται) ποιοῦνται
(ποιέεσθον) ποιεῖσθον
(ποιέεσθον) ποιεῖσθον
Παρατατικός
(ἐποιεόμην) ἐποιούμην
(ἐποιέου) ἐποιοῦ
(ἐποιέετο) ἐποιεῖτο
(ἐποιεόμεθα) ἐποιούμεθα
(ἐποιέεσθε) ἐποιεῖσθε
(ἐποιέοντο) ἐποιοῦντο
(ἐποιέεσθον) ἐποιεῖσθον
(ἐποιεέσθην) ἐποιείσθην

Β΄ Μέση φωνή
Χρόνοι
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΥΚΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(ποιέωμαι) ποιῶμαι
(ποιέῃ) ποιῇ
(ποιέηται) ποιῆται
(ποιεώμεθα) ποιώμεθα
(ποιέησθε) ποιῆσθε
(ποιέωνται) ποιῶνται
(ποιέησθον) ποιῆσθον
(ποιέησθον) πιοῆσθον
(ποιεοίμην) ποιοίμην
(ποιέοιο) ποιοῖο
(ποιέοιτο) ποιοῖτο
(ποιεοίμεθα) ποιοίμεθα
(ποιέοισθε) ποιοῖσθε
(ποιέοιντο) ποιοῖντο
(ποιέοισθον) ποιοῖσθον
(ποιεοίσθην) ποιοίσθην
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΤΟΧΗ
Ενεστώτας
(ποιέου) ποιοῦ
(ποιεέσθω) ποιείσθω
(ποιέεσθε) ποιεῖσθε
(ποιεέσθων) ποιείσθων ή
(ποιεέσθωσαν) ποιείσθωσαν
(ποιέεσθον) ποιεῖσθον
(ποιεέσθων) ποιείσθων
(ποιέεσθαι)
ποιεῖσθαι
(ποιεόμενος) ποιούμενος
(ποιεομένη) ποιουμένη
(ποιεόμενον) ποιούμενον

Παρατηρήσεις
Συνηρημένα ρήματα σε -έω
Στα συνηρημένα ρήματα που ανήκουν στη β΄ τάξη (σε -έω) γίνονται οι ακόλουθες συναιρέσεις φωνηέντων:
1) ε + ε = ει: ποίεε = ποίειποιέετε = ποιεῖτε·
2) ε + ο = ουποιέομεν = ποιοῦμενποιέον = ποιοῦν·
3) το ε με μακρόχρονο φωνήεν ή δίφθογγο συναιρείται στο ίδιο μακρόχρονο φωνήεν ή δίφθογγο: ποιέω = ποιῶποιέητε = ποιῆτεποιέειςποιεῖςποιέοιμι =ποιοῖμιποιέουσα = ποιοῦσαποιέῃς = ποιῇςποιέουσι = ποιοῦσι.
Έτσι προκύπτουν οι φθόγγοι ω, η - , ει, οι και ου.
Τα ρήματα σε -έω με θέμα μονοσύλλαβο συναιρούνται μόνο, όπου μετά το χαρακτήρα ε ακολουθεί άλλο ε ή ει:
Οριστ. ενεστ.       πλέωπλεῖςπλεῖπλέομενπλεῖτεπλέουσι·
παρατ.                  ἔπλεονἔπλειςἔπλειἐπλέομενἐπλεῖτεἔπλεον.
Υποτ. ενεστ.        πλέωπλέῃςπλέῃ κτλ.
Ευκτ. ενεστ.         πλέοιμιπλέοιςπλέοι κτλ.
Προστ. ενεστ.      πλεῖπλείτωπλεῖτεπλεόντων ή πλείτωσαν.
Απαρ. ενεστ.        πλεῖν. Μετ. ενεστ. πλέωνπλέουσαπλέον.
Έτσι και τα ρ. θέω (= τρέχω), νέω (= πλέω), πνέωῥέωχέω (= χύνω) κ.ά.
Οριστ. ενεστ.       δέομαιδέῃ (ή δέει), δεῖτεδεόμεθαδεῖσθεδέονται·
παρατ.                  ἐδεόμηνἐδέουἐδεῖτοἐδεόμεθαἐδεῖσθεἐδέοντο.
Υποτ. ενεστ.        δέωμαιδέῃδέηται κτλ.
Ευκτ. ενεστ.         δεοίμηνδέοιοδέοιτο κτλ.
Προστ. ενεστ.      δέουδείσθωδεῖσθεδείσθων ή δείσθωσαν.
Απαρ. ενεστ.        δεῖσθαι. Μετοχή ενεστ. δεόμενοςδεομένηδεόμενον.


Γ΄τάξη συνηρημένων
Παράδειγμα συνηρημένου ρ. σε -όω (δηλό-ω = δηλῶ· θ. δηλο-)
Α΄. Ενεργητική φωνή
Χρόνοι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(δηλόω) δηλῶ
(δηλόεις) δηλοῖς
(δηλόει) δηλοῖ
(δηλόομεν) δηλοῦμεν
(δηλόετε) δηλοῦτε
(δηλόουσι) δηλοῦσι(ν)
(δηλόετον) δηλοῦτον
(δηλόετον) δηλοῦτον
Παρατατικός
(ἐδήλοον) ἐδήλουν
(ἐδήλοες) ἐδήλους
(ἐδήλοε) ἐδήλου
(ἐδηλόομεν) ἐδηλοῦμεν
(ἐδηλόετε) ἐδηλοῦτε
(ἐδήλοον) ἐδήλουν
(ἐδηλόετον) ἐδηλοῦτον
(ἐδηλοέτην) ἐδηλούτην
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΥΚΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(δηλόω) δηλῶ
(δηλόῃς) δηλοῖς
(δηλόῃ) δηλοῖ
(δηλόωμεν) δηλῶμεν
(δηλόητε) δηλῶτε
(δηλόωσι) δηλῶσι(ν)
(δηλόητον) δηλῶτον
(δηλόητον) δηλῶτον
}α΄
τύπος
ενικού
(δηλόοιμι) δηλοῖμι
(δηλόοις) δηλοῖς
(δηλόοι) δηλοῖ
    ή
}β΄
τύπος
ενικού
(δηλοοίην)δηλοίην
(δηλοοίης)δηλοίης
(δηλοοίη) δηλοίη

(δηλόοιμεν) δηλοῖμεν
(δηλόοιτε) δηλοῖτε
(δηλόοιεν) δηλοῖεν
(δηλόοιτον) δηλοῖτον
(δηλοοίτην) δηλοίτην
Α΄. Ενεργητική φωνή
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΤΟΧΗ
Ενεστώτας
 —
(δήλοε) δήλου
(δηλοέτω) δηλούτω
(δηλόετε) δηλοῦτε
(δηλοόντων) δηλούντωνή
(δηλοέτωσαν) δηλούτωσαν
(δηλόετον) δηλοῦτον
(δηλοέτων) δηλούτων
(δηλό-εν) δηλοῦν
(δηλόων) δηλῶν
(δηλόουσα) δηλοῦσα
(δηλόον) δηλοῦν
γενική:
(δηλόοντος) δηλοῦντος
(δηλοούσης) δηλούσης
(δηλόοντος) δηλοῦντος

Β΄. Μέση φωνή
Χρόνοι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(δηλόομαι) δηλοῦμαι
(δηλόῃ ή -ει) δηλοῖ
(δηλόεται) δηλοῦται
(δηλοόμεθα) δηλούμεθα
(δηλόεσθε) δηλοῦσθε
(δηλόονται) δηλοῦνται
(δηλόεσθον) δηλοῦσθον
(δηλόεσθον) δηλοῦσθον
Παρατατικός
(ἐδηλοόμην) ἐδηλούμην
(ἐδηλόου) ἐδηλοῦ
(ἐδηλόετο) ἐδηλοῦτο
(ἐδηλοόμεθα) ἐδηλούμεθα
(ἐδηλόεσθε) ἐδηλοῦσθε
(ἐδηλόοντο) ἐδηλοῦντο
(ἐδηλόεσθον) ἐδηλοῦσθον
(ἐδηλοέσθην) ἐδηλούσθην
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΥΚΤΙΚΗ
Ενεστώτας
(δηλόωμαι) δηλῶμαι
(δηλόῃ) δηλοῖ
(δηλόηται) δηλῶται
(δηλοώμεθα) δηλώμεθα
(δηλόησθε) δηλῶσθε
(δηλόωνται) δηλῶνται
(δηλόησθον) δηλῶσθον
(δηλόησθον) δηλῶσθον
(δηλοοίμην) δηλοίμην
(δηλόοιο) δηλοῖο
(δηλόοιτο) δηλοῖτο
(δηλοοίμεθα) δηλοίμεθα
(δηλόοισθε) δηλοῖσθε
(δηλόοιντο) δηλοῖντο
(δηλόοισθον) δηλοῖσθον
(δηλοοίσθην) δηλοίσθην
Β΄. Μέση φωνή
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΤΟΧΗ
Ενεστώτας
(δηλόου) δηλοῦ
(δηλοέσθω) δηλούσθω
(δηλόεσθε) δηλοῦσθε
(δηλοέσθων) δηλούσθωνή
(δηλοέσθωσαν) δηλούσθωσαν
(δηλόεσθον) δηλοῦσθον
(δηλοέσθων) δηλούσθων
(δηλόεσθαι)
δηλοῦσθαι
(δηλοόμενος) δηλούμενος
(δηλοομένη) δηλουμένη
(δηλοόμενον) δηλούμενον

Παρατηρήσεις
 Συνηρημένα ρήματα σε -όω
Στα συνηρημένα ρήματα που ανήκουν στην γ΄ τάξη (σε -όω) γίνονται οι ακόλουθες συναιρέσεις φωνηέντων:
1) ο + ε ή ο + ο ή ο + ου = ου: δήλοε = δήλουδηλόομεν = δηλοῦμενδηλόουσι =δηλοῦσι·
2)   ο + η ή ο + ω = ωδηλόητε = δηλῶτεδηλόωσι = δηλῶσι·
3)   ο + ει ή ο + η ή ο + οι = οι: δηλόει = δηλοῖδηλόῃ = δηλοῖδηλό-οι = δηλοῖ.
Έτσι από τη συναίρεση του χαρακτήρα ο με το επόμενο φωνήεν των (ολικών) καταλήξεων προκύπτουν οι φθόγγοι ω, οι και ου.
To ρ. ῥιγῶ (= με πιάνει ρίγος, κρυώνω) είχε χαρακτήρα ω (θ. ιγ-) και για τούτο, όταν συναιρείται, έχει ω και , όπου τα ρήματα σε -όω έχουν ου ή οι (δηλ. συναιρεί το χαρακτήρα ω με το επόμενο φωνήεν των (ολικών) καταλήξεων παντού σε ω και ):
Οριστ. ενεστ. (ῥιγώ-ω) ῥιγῶῥιγῷςῥιγῷῥιγῶμενῥιγῶτεῥιγῷσι(ν)·
παρατ. (ἐρρίγω-ον) ἐρρίγωνἐρρίγωςἐρρίγωἐρριγῶμενἐρριγῶτεἐρρίγων.
Υποτ. (ῥιγώ-ω) ῥιγῶῥιγῷςῥιγῷ κτλ.
Ευκτ. (ῥιγω-οίην) ῥιγῴηνῥιγῴηςῥιγῴη κτλ.
Προστ. δεν έχει. Απαρ. (ῥιγῶ-εν) ῥιγῶν. Μετ. (ῥιγώ-ων) ῥιγῶν, γεν. ῥιγῶντος κτλ.


Οι άλλοι χρόνοι των συνηρημένων ρημάτων
Τα συνηρημένα ρήματα, όπως και τα λοιπά φωνηεντόληκτα (βλ. § 290), σχηματίζουν τους άλλους χρόνους εκτός από τον ενεστώτα και τον παρατατικό, αφού προστεθούν στο ρηματικό θέμα οι σχετικές (φαινομενικές) καταλήξεις.
Αλλά στους χρόνους αυτούς ο βραχύχρονος χαρακτήρας του θέματος κανονικά εκτείνεται εμπρός από το σύμφωνο των καταλήξεων (πβ. § 62, 7, β), δηλαδή:
1.  Το ᾰ εκτείνεται σε η:
τιμῶ (θ. τιμα-) τιμή-σω-τίμη-σατε-τίμη-κα-τε-τιμή-κειν·
τιμή-σομαι-τιμη-σάμηντιμη-θήσομαι-τιμή-θηντε-τίμη-μαι-τε-τιμή-μην (έτσι και στα παράγωγα: τιμη-τόςτιμη-τέοςτιμη-τήςτίμη-μα κτλ.).
2.  Το ε εκτείνεται σε η:
ποιῶ (θ. ποιε-), ποιή-σω-ποίη-σαπε-ποίη-κα-πε-ποιή-κειν·
ποιή-σομαι-ποιη-σάμηνποιη-θήσομαι-ποιή-θηνπε-ποίη-μαι-πε-ποιή-μην(έτσι και: ποιη-τόςποιη-τέοςποιη-τήςποίη-σιςποίη-μα κτλ.).
3.  Το ο εκτείνεται σε ω:
δηλῶ (θ. δηλο-) δηλώ-σω-δήλω-σαδε-δήλω-κα-δε-δηλώ-κειν· δηλώσομαι,-δηλω-σάμηνδηλω-θήσομαι-δηλώ-θην, δε-δήλω-μαι-δε-δηλώμην (έτσι και:δηλω-τόςδηλω-τέοςδήλω-σις κτλ.).

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΩΝ ΣΥΝΗΡΗΜΕΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΜΕΡΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ Ή ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ

Αντίθετα με τον προηγούμενο γενικό κανόνα:
1. Τα συνηρημένα ρήματα σε -ᾰ΄ω που εμπρός από το χαρακτήρα έχουν το φθόγγο ε ή ι ή ρ εκτείνουν το χαρακτήρα  σε  (και όχι σε η) εμπρός από το σύμφωνο των καταλήξεων.
2. Μερικά συνηρημένα ρήματα φυλάγουν το βραχύχρονο χαρακτήρα α ή ε ή ο σε όλους τους χρόνους ή σε ορισμένους απ' αυτούς.
3. Μερικά συνηρημένα ρήματα ή φυλάγουν ή εκτείνουν το βραχύχρονο χαρακτήρα, αλλά συγχρόνως παίρνουν και το φθόγγο σ στο τέλος του θέματος σε ορισμένους χρόνους (ή γιατί εξαρχής υπήρχε σ στο θέμα τους ή από αναλογία προς άλλα).
4. Μερικά συνηρημένα ρήματα παρουσιάζουν και άλλες διαφορές ή ανωμαλίες.
Έτσι τα ρήματα αυτά σχηματίζουν τους χρόνους όπως φαίνεται στους παρακάτω πίνακες:

α) Από τα συνηρ. ρ. σε -άω
1. Ρήματα που εκτείνουν το χαρακτ. ᾰ σε ᾱ
(με φθόγγο ε ή ι ή ρ εμπρός από το χαρακτήρα)
αἰτιά-ομαι = -ῶμαι (= κατηγορῶ), (θ. αἰτιᾰ-), παρατ. ᾐτιᾰόμην -ώμην, μέσ. μέλλ.αἰτιᾱ ΄-σομαι, μέσ. αόρ. ᾐτιᾱ-σάμην, (παθ. μέλλ. αἰτιᾱ-θήσομαι, μεταγ.), παθ. αόρ.ᾐτιᾱ ΄-θην, παρακ. ᾐτίᾱ-μαι, υπερσ. ᾐτιᾱ ΄-μην. Ρημ. επίθ. αἰτιᾱ-τέος.
(ἀπο)δειλιά-ω = - (= είμαι δειλός, δεν τολμώ), (θ. δειλιᾰ), παρατ. ἀπ-ε-δειλίᾰον-ων, μέλλ. ἀπο-δειλιᾱ'-σω, αόρ. ἀπ-ε-δειλίᾱ-σα, παρακ. ἀπο-δε-δειλίᾱ-κα. Ρημ. επίθ.ἀπο-δειλιᾱ-τέον.
ἐά-ω = ἐῶ (= αφήνω), (θ. ἐᾰ), παρατ. εἰᾶον -ων, μέλλ. ἐᾱ΄-σω, αόρ. εἴᾱ-σα, παρακ. εἴα-κα. Παθ. ἐάομαι-ῶμαι, παρατ. δεν έχει, μέσ. μέλλ. ως παθ. ἐᾱ'-σομαι, παθ. αόρ. εἰᾱ'-θην, παρακ. εἴᾱ-μαι. Ρημ. επίθ. ἐᾱ-τέος.
θηρά-ω =  (= κυνηγώ), (θ. θηρᾰ-), παρατ. -θήραον-ων, μέλλ. θη-ράσω, αόρ. -θήρᾱ-σα παρακ. τε-θήρᾱ-κα, υπερσ. -τε-θηρᾱ'-κειν. Μέσ. και παθ. θηράομαι -ῶμαι· τα λοιπά ποιητ. και μεταγ. Ρημ. επίθ. θηρᾱ-τόςθηρᾱ-τέος. Παράγ. θηρᾱ-τήςθήρᾱ-μακτλ.
ἰά-ομαι = ἰῶμαι (= γιατρεύω), (θ. ἰᾰ-), παρατ. ἰᾰόμην-ώμην, μέσ. μέλλ. ἰᾱ'-σομαι, μέσ. αόρ. ἰᾱ-σάμην, παθ. αόρ. με παθ. διάθ. ἰᾱ'-θην. Ρημ. επίθ. ἰᾱ-τόςἰᾱ-τέος. Παράγ. -σιςἴᾱ-μαἰᾱ-τρὸς κτλ.

2. Ρήματα που φυλάγουν παντού το βραχύχρονο χαρακτ. ᾰ
και έχουν σ εμπρός από το θ, μ, τ
γελά-ω = - (αρχικό θ. γελᾰσ-· απ’ αυτό ενεστ. γελᾰ΄σ-ω = γελᾰ΄ω-, 1) παρατ. ἐγέλᾱον -ων, μέσ. μέλλ. ως ενεργ. γελᾰ΄-σομαι (με απλοποίηση από το γελᾰ΄σ-σομαι, αόρ. -γέλᾰ-σα (από το -γέλᾰσ-σα). Παθ. (κατα)γελᾰ΄-ομαι -ῶμαι, αόρ. -γελᾰ΄σ-θην, παρακ. γε-γέ-λᾰσ-μαι. Ρημ. επίθ. κατα-γέλᾰσ-τος.
σπά-ω = σπῶ (αρχ. θ. σπασ-· πβ. γελάω-), παρατ. ἔσπᾰον -ων, μέλλ. σπᾰ΄σω(από το σπᾰ΄σ-σω), αόρ. -σπᾰ-σα (από το -σπᾰσ-σα). Παθ. σπᾰ΄ομαι -ῶμαι, παρατ.-σπᾰόμην -ώμην, μέσ. μέλλ. σπᾰ΄-σομαι (από το σπᾰ΄σ-σομαι), μέσ. αόρ. -σπᾰ-σάμην (από το -σπᾰσ-σάμην), παρακ. -σπᾰσ-μαι. Ρημ. επίθ. ἀνά-σπᾰσ-τος-διά-σπᾰσ-τος κτλ.
χαλᾰ΄-ω = - (= χαλαρώνω), (αρχ. θ. χαλᾰσ-· πβ. γελάω-), παρατ. ἐχάλᾰον -ων, αόρ. -χάλᾰ-σα (από το -χάλᾰσ-σα). Παθ. χαλᾰ΄ομαι -ῶμαι, παθ. αόρ. -χαλᾰ΄σ-θην.

3. Ρήματα που έχουν παντού μακρόχρονο χαρακτήρα ᾱ
και παίρνουν σ μόνο εμπρός από το θ και τ
δρά-ω = δρῶ (= κάνω, ενεργώ), (θ. δρᾱ- και από αναλογία δρᾱσ-), παρατ. ἔδρᾱον-ων, μέλλ. δρᾱ΄-σω, αόρ. -δρᾱ-σα, παρακ. δέ-δρᾱ-κα. Παθ. δράομαι -ῶμαιἐδρᾱόμην-ώμην, αόρ. -δρᾱ΄-σ-θην, παρακ. δέ-δρᾱ-μαι. Ρημ. επίθ. δρᾱ-σ-τέον. Παράγ. δρᾶμα,δρᾶ-σιςδρᾱ΄-σ-της κτλ.

β) Από τα συνηρ. ρ. σε -έω
1. Ρήματα που φυλάγουν παντού ή σε ορισμένους τύπους
το βραχύχρονο χαρακτήρα χωρίς να παίρνουν σ
αἰνέω = - (θ. αἰνε-), συνήθ. σύνθ. ἐπαινῶπαραινῶ κτλ., παρατ. ᾔνεον -ουν, μέλλ. αἰνέ-σω, αόρ. ᾔνε-σα, παρακ. ᾔνε-κα. Παθ. αἰνέομαι -οῦμαι, παρατ. ᾐνεόμην -ούμην, μέσ. μέλλ. ως ενεργ. αἰνέ-σομαι, παθ. μέλλ. αἰνε-θήσομαι, παθ. αόρ. ᾐνέ-θην, παρακ. ᾔνη-μαι. Ρημ. επίθ. αἰνε-τόςαἰνε-τέος.
αἱρέ-ω = - (= πιάνω, κυριεύω), (θ. αἱρε- και Ϝελ-), παρατ. ᾕρεον -ουν, μέλλ.αἱρήσω, αόρ. εἷλον, παρακ. ᾕρη-κα, υπερσ. ᾑρή-κειν. (Ως παθ. τουαἱρέω χρησιμεύει το ρ. ἁλίσκομαι = πιάνομαι, κυριεύομαι). Μέσ. με ενεργ. σημασίααἱρέομαι -οῦμαι (= εκλέγω, προτιμώ), παρατ. ᾑρεόμην -ούμην, μέλλ. αἱρή-σομαι, αόρ. β΄ εἱλ-όμην, παρακ. ᾕρη-μαι, υπερσ. ᾑρή-μην. Παθ. αἱρέομαι -οῦμαι (= εκλέγομαι, προτιμιέμαι), παρατ. ᾑρεόμην -ούμην, μέλλ. αἱρε-θήσομαι, αόρ. ᾑρέ-θην, παρακ. ᾕρη-μαι, υπερσ. ᾑρή-μην, συντελ. μέλλ. ᾑρή-σομαι, ή ᾑρη-μένος ἔσομαι.
Ρημ. επίθ. αἱρε-τόςαἱρε-τέος. Παράγ. αἵρε-σις κτλ.
δέ-ω = δῶ (= δένω), (θ. δε-), παρατ. -έδεον -ουν, μέλλ. δή-σω, αόρ. -δη-σα, παρακ. δέ-δε-κα, υπερσ. -δε-δέ-κειν. Παθ. δέομαι -οῦμαι, παρατ. -ε-δε-όμην -ούμην, παθ. μέλλ. δε-θήσομαι, παθ. αόρ. -δέ-θην, παρακ. δέ-δε-μαι, υπερσ. -δε-δέ-μην. Ρημ. επίθ. δε-τόςδε-τέος. Παράγ. δέ-σιςδέ-μα κτλ.
ἐμέω = ἐμῶ (= ξερνώ), (θ. ἐμε-), παρατ. ἤμεον -ουν, αόρ. ἤμε-σα. Παράγ. ἔ­με-σις,ἔμετος κτλ.
καλέ-ω = καλῶ (αρχ. θ. καλ-, με πρόσφυμα ε: καλε-, με μετάθεση και έκταση τουα: κλη-), παρατ. ἐκάλεον -ουν, μέλλ. συνηρημ. καλῶ, 1), αόρ. -κάλε-σα, παρακ. κέ-κλη-κα, υπερσ. -κε-κλή-κειν. Παθ. καλέομαι -οῦμαι, παρατ. ἐκαλεόμην -ούμην, μέσ. μέλλ. καλοῦμαι, μέσ. αόρ. -καλε-σάμην, παθ. μέλλ. κλη-θήσομαι, παθ. αόρ. -κλή-θην, παρακ. κέ-κλη-μαι, υπερσ. -κε-κλή-μην. Ρημ. επίθ. κλη-τόςκλη-τέος. Παράγ. κλῆ-σιςκλη-τὴρ κτλ.
χέ-ωχεῖςχεῖ κτλ.(= χύνω), (θ. χεϜ- = χευ-, αδύνατο θ. χῠ-), παρατ. -έ-χε-ον (ἐν-έ-χε-ονἐν-έ-χειςἐν-έ-χει κτλ.), μέλλ. χέ-ω (όμοιος με τον ενεστ.), αόρ. -έ-χε-α (ἐν-έ-χε-αἐν-έ-χε-αςἐν-έ-χε-ε κτλ.). Παθ. χέομαι, παρατ. -χε-όμην, μέσ. μέλλ. χέ-ομαι (όμοιος με τον ενεστ.), μέσ. αόρ. -ε-χε-άμην (ἐν-ε-χε-άμηνἐν-ε-χέ-ω,ἐν-ε-χέ-ατο κτλ., υποτ. -χέ-ωμαι, μετ. -χε-άμενος), παθ. μέλλ. -χῠ-θήσομαι, παθ. αόρ.-χῠ΄-θην, πα­ρακ. κέ-χυ-μαι, υπερσ. -κε-χύ-μην. Ρημ. επίθ. χυ-τός. Παράγ. χύσις,χύμα κτλ.

2. Ρήματα που κρατούν παντού το βραχύχρονο χαρακτήρα ε
και έχουν ή παίρνουν σ εμπρός από το θ, μ, τ
αἰδέομαι = -οῦμαι (= ντρέπομαι, σέβομαι), (θ. αἰδεσ-· ο ενεστ. από το αίδέσ-ομαιαἰδέ-ομαι = -οῦμαι), παρατ. ᾐδεόμην -ούμην, μέσ. μέλλ. αἰδέ-σομαι(από το αἰδέσ-σομαι)., μέσ. αόρ. ᾐδε-σάμην (από το ᾐδεσ-σάμην), παθ. αόρ. ως μέσ.ᾐδέσ-θην, παρακ. ᾔδεσ-μαι. Ρημ. επίθ. αἰδεσ-τόςαἰδεσ-τέον. Παράγ. αἴδε-σιςαἰδέ-σιμος κτλ.
ἀκέομαι = -οῦμαι (= θεραπεύω), (θ. ἀκεσ-· ο ενεστ. από το ἀκέσ-ομαι = ἀκέ-ομαι= -οῦμαι), μέλλ. ἀκοῦμαι (από το ἀκέ-σομαι), αόρ. ἠκεσάμην (από τοἠκεσ-σάμην). Ρημ. επίθ. ἀκεστός (ἀνήκεστος).
ἀλέ-ω = - (= αλέθω), (αρχ. θ. ἀλ-, με πρόσφυμα ε: ἀλε- πβ. καλέω -), (ποιητ. και μεταγεν. παρατ. ἤλεον -ουν, αόρ. ἤλε-σα, παρακ. με αττ. αναδιπλ. ἀλ-ήλε-κα. Παθ. αόρ. ἠλέ-σ-θην), παρακ. ἀλ-ήλε-(σ)-μαι. Παράγ. ἄλε-σιςἄλε-σ-μαἀλε-σ-μός,ἀλέ-της (= αυτός που αλέθει, ὄνος ἀλέτης = μυλόπετρα), ἀλε-τρὶς (= γυναίκα που αλέθει), ἀλε-τὸς (= άλεσμα).
ἀρκέ-ω = - (αρχ. θ. ἀρκεσ-· ο ενεστ. από το ἀρκέσ-ω = ἀρκέ-ω = -), παρατ. ἤρκεον -ουν, μέλλ. ἀρκέ-σω (από το ἀρκέσ-σω), αόρ. ἤρκε-σα (από τοἤρκεσ-σα). Παθ. ἀρκέομαι -οῦμαι, εύχρ. το γ΄ εν. ἀρκεῖται (μεταγεν. παθ. μέλλ.ἀρκεσ-θήσομαι, παθ. αόρ. ἠρκέσ-θην, παρακ. ἤρκεσ-μαι). Παράγ. ἄρκε-σις (= επικουρία, υπηρεσία), ἄρκεσ-μα (= βοήθεια), ἀρκε-τὸς κτλ.
ξέ-ω (= ξύνω), (θ. ξεσ-· ο ενεστ. από το ξέσ-ω = ξέ-ω), αόρ. -ξε-σα(από το -ξεσ-σα). Ρημ. επίθ. ξεσ-τός-ξεσ-τος. Παράγ. ξέ-σις κτλ.
τελέ-ω = - (= εκτελώ), (αρχ. θ. τελεσ-· ο ενεστ. από το τελέσ-ω = τελέ-ω = -), παρατ. -τέλε-ον = -ουν, μέλλ. συνηρ. τελῶ (από το τελέ-σω), αόρ. -τέλε-σα (από το -τέλεσ-σα), παρακ. τε-τέλε-κα, υπερσ. -τε-τελέ-κειν. Παθ. τελέομαι -οῦμαι, παρατ. ἐτελεόμην -ούμην, παθ. μέλλ. τελεσ-θήσομαι, μέσ. αόρ. -τελε-σάμην(από το -τελεσ-σάμην), παθ. αόρ. -τελέσ-θην, παρακ. τε-τέλεσ-μαι, υπερσ. -τε-τελέσ-μην). Ρημ. επίθ. -τέλεσ-τοςἐπι-τελεσ-τέος. Παράγ. τέλε-σιςτελε-τὴ κτλ.
πλέ-ωπλεῖςπλεῖ κτλ. (θ. πλεϜ- = πλευ-, πλε-), παρατ. ἔ-πλε-ον (-εις, -ει κτλ.), μέλλ. μέσ. ως ενεργ. πλεύ-σομαι και δωρικός πλευ-σοῦμαι (-σεῖ, -σεῖται κτλ.), αόρ. -πλευ-σα, παρακ. πέ-πλευ-κα, υπερσ. -πε-πλεύ-κειν. Παθ. παρακ. πέ-πλευσ-μαι. Ρημ. επίθ. πλευσ-τός-πλευσ-τοςπλευσ-τέον.
πνέ-ωπνεῖςπνεῖ κτλ.· βλ. § 327 (θ. πνεϜ- = πνευ- = πνε-), παρατ. -πνε-ον (-εις, -ει κτλ.), μέλλ. μέσ. ως ενεργ. πνεύ-σομαι και δωρικός πνευσοῦμαι (-σεῖ, -σεῖται κτλ.), αόρ. -πνευ-σα, παρακ. πέ-πνευ-κα. Αρχαιότερος τύπος παθ. παρακ. πέ-πνυ-μαι, από αδύνατο θ. πνυ- (= έχω πνοή, είμαι συνετός). Παράγ. πνευσ-τόςπνεῦ-μα κτλ.

γ) Από τα συνηρ. ρ. σε -όω
1. Ρήματα που κρατούν το βραχύχρονο χαρακτήρα, χωρίς να παίρνουν σ
ἀρό-ω = - (= αλετρίζω, οργώνω), (θ. ἀρο-), αόρ. ἤρο-σα. Παθ. ἀρόομαι -οῦμαι. Ρημ. επίθ. ἀρο-τός. Παράγ. ἄρο-τοςἄρο-σιςἀρό-σιμοςἀρο-τήρἄρο-τρον κτλ.

2. Ρήματα που εκτείνουν το βραχύχρονο χαρακτήρα
 και παίρνουν σ εμπρός από το θ, μ, τ
χό-ω = χῶ (= σκεπάζω με χώμα) (θ. χο-). Ενεστ. χῶχοῖςχοῖ κτλ. (απαρ. χοῦν,συγχοῦν), παρατ. ἔχοον -ουν (-ους, -ου κτλ.), μέλλ. χώ-σω, αόρ. -χω-σα, παρακ. κέ-χω-κα. Παθ. -χόομαι -οῦμαι, παρατ. -εχοόμην -ούμην (ἐχοῦἐχοῦτο κτλ.), παθ. αόρ. -χώ-σ-θην, παρακ. κέ-χω-σ-μαι. Ρημ. επίθ. χω-σ-τός. Παράγ. χῶ-σις κτλ. Στον ενεστ. υπάρχει και τύπος χών-νυ-μι, κατά τα ρ. σε -μι (χώσ-νυ-μι).

Περισσότερο πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό για το Γυμνάσιο εδώ.
Περισσότερο πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό για το Λύκειο εδώ.

Δημοσίευση σχολίου

ΤΡΟΠΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ

TRANSLATE THIS SITE

 
Copyright © 2022 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ
Powered byBlogger