Ανακαλύψτε την απίστευτη ιστορία του Σκαρλάτου Βυζάντιου. Ενός πρόσφυγα του 1821, χωρίς καμία επίσημη μόρφωση, που έγινε ο πατέρας της ελληνικής λεξικογραφίας, δημιουργώντας το πρώτο λεξικό του νεοελληνικού κράτους. Μια ιστορία για τη δύναμη των λέξεων και της ψυχής.
Στην αυγή της Επανάστασης του 1821, οι ήρωες σφυρηλατούνταν μέσα στη φωτιά της μάχης. Υπήρξε όμως κι ένας άλλος ήρωας. Ένας που δεν κράτησε ποτέ σπαθί, αλλά που ο δικός του αγώνας θα όριζε το πώς θα μιλούσε, θα έγραφε και θα σκεφτόταν το έθνος για τους επόμενους αιώνες.
Ήταν ένα παιδί-πρόσφυγας, ο Σκαρλάτος Βυζάντιος, που επέζησε από τις σφαγές του Ιασίου και έφτασε στην Ελλάδα μετά από μια οδύσσεια εννέα ετών. Χωρίς σχολείο, χωρίς δασκάλους, χωρίς περιουσία, έμελλε να βάλει σε τάξη το μεγαλύτερο όπλο του Ελληνισμού: τη γλώσσα.
Από τις Στάχτες του Πολέμου στα Θεμέλια της Γλώσσας
Η ζωή του Σκαρλάτου Βυζάντιου ξεκίνησε μέσα στο χάος. Ως παιδί, είδε την πατρίδα του στη Μολδαβία να καίγεται και την οικογένειά του να τρέχει για να σωθεί από τις τουρκικές σφαγές. Όταν, μετά από ατελείωτες κακουχίες, έφτασε επιτέλους στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, δεν είχε τίποτα άλλο εκτός από τις αναμνήσεις και μια άσβεστη φλόγα για τον Ελληνισμό.
Δεν πάτησε ποτέ το πόδι του σε πανεπιστήμιο. Δεν είχε κανένα πτυχίο. Ήταν απόλυτα αυτοδίδακτος. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος θα γινόταν ο αρχιτέκτονας του πρώτου λεξικού που εκδόθηκε ποτέ από το νεοσύστατο έθνος. Ένας άνθρωπος που, κυριολεκτικά, έβαλε τις ελληνικές λέξεις σε τάξη.
Ο Αρχιτέκτονας των Λέξεων: Το Πρώτο Λεξικό του Έθνους
Σε μια εποχή που η Ελλάδα προσπαθούσε να βρει την ταυτότητά της, ο Βυζάντιος κατάλαβε κάτι θεμελιώδες: ένα έθνος χωρίς μια κωδικοποιημένη, κοινή γλώσσα, είναι ένα έθνος ευάλωτο. Έτσι, αφιέρωσε τη ζωή του στη λεξικογραφία.
- Το 1835, εκδίδει το «Λεξικόν της καθομιλουμένης», μια πρωτοποριακή προσπάθεια να καταγραφεί η ζωντανή γλώσσα του λαού.
- Το 1846, ακολουθεί το ελληνογαλλικό του λεξικό, ανοίγοντας ένα παράθυρο επικοινωνίας με την Ευρώπη.
- Το 1852, παραδίδει το κορυφαίο του έργο, το λεξικό της αρχαίας ελληνικής, συνδέοντας το παρόν με την ένδοξη κληρονομιά.
Τα λεξικά του δεν ήταν απλώς βιβλία. Ήταν τα εργαλεία με τα οποία οι Έλληνες έμαθαν να γράφουν, να ονειρεύονται και να χτίζουν το μέλλον τους με κοινές λέξεις. Ήταν τα θεμέλια πάνω στα οποία θα χτιζόταν η εθνική συνείδηση.
Ένας Άνθρωπος με Αρχές στο Νέο Κράτος
Ο Σκαρλάτος Βυζάντιος δεν ήταν ένας λόγιος κλεισμένος στον πύργο του. Υπηρέτησε το δημόσιο με πάθος και, κυρίως, με ακέραιο χαρακτήρα. Όταν ο αντιβασιλέας Άρμανσπεργκ επιχείρησε να υποτάξει την Ορθόδοξη Εκκλησία στο κράτος, ο Βυζάντιος δεν δίστασε να παραιτηθεί από τη θέση του. Δεν είχε πολιτική δύναμη, παρά μόνο τη συνείδησή του.
Αργότερα, ως υπεύθυνος για τη δημοτική εκπαίδευση, έκανε θαύματα: διπλασίασε τα σχολεία σε όλη τη χώρα, τακτοποίησε τη μισθοδοσία των δασκάλων και πολέμησε τη διαφθορά στην πώληση βιβλίων. Πίστευε ακράδαντα ότι ο Ελληνισμός θα επιβίωνε όχι μόνο με τα όπλα, αλλά κυρίως με τα γράμματα.
Η Σιωπηλή Κληρονομιά που Ζει σε Κάθε μας Λέξη
Στο τέλος της ζωής του, ο Σκαρλάτος Βυζάντιος δεν είχε αξιώματα, ούτε ήταν διάσημος όπως οι στρατηγοί της Επανάστασης. Η κληρονομιά του, όμως, είναι ίσως πιο βαθιά και πιο ζωντανή.
Είναι η σιωπηλή δύναμη που κρύβεται πίσω από κάθε πρόταση που γράφουμε. Είναι η τάξη και η σαφήνεια που θεωρούμε δεδομένη. Κάθε φορά που ανοίγουμε ένα λεξικό, κάθε φορά που βρίσκουμε τη σωστή λέξη για να εκφράσουμε μια σκέψη, πατάμε πάνω στους ώμους αυτού του σιωπηλού γίγαντα. Ενός πρόσφυγα που έχασε τα πάντα, αλλά χάρισε στο έθνος του το πιο πολύτιμο δώρο: την ίδια του τη γλώσσα, οργανωμένη, ζωντανή και έτοιμη για το μέλλον. Αυτή ήταν η δική του, η πιο μεγάλη νίκη.