Δεκέμβριος 1987. Οι εικόνες κάνουν τον γύρο του κόσμου και σοκάρουν: παιδιά και έφηβοι, οπλισμένοι με πέτρες και σφεντόνες, ορθώνουν το ανάστημά τους απέναντι σε μια από τις ισχυρότερες στρατιωτικές μηχανές του πλανήτη. Είναι η αρχή της Πρώτης Ιντιφάντα, της εξέγερσης που στα αραβικά σημαίνει «ταρακούνημα».
Για έξι ολόκληρα χρόνια, οι Παλαιστίνιοι της Δυτικής Όχθης και της Γάζας θα πρωταγωνιστήσουν σε μια άνιση μάχη που θύμιζε τη βιβλική ιστορία του Δαβίδ με τον Γολιάθ, αφήνοντας πίσω τους χιλιάδες νεκρούς και μια κληρονομιά που διαμόρφωσε το Παλαιστινιακό ζήτημα μέχρι και σήμερα.
Η σπίθα που άναψε τη φωτιά: Το τροχαίο που έγινε αφορμή πολέμου
Όλα ξεκίνησαν στις 8 Δεκεμβρίου 1987. Ένα ισραηλινό στρατιωτικό όχημα συγκρούστηκε με ένα αυτοκίνητο που μετέφερε Παλαιστίνιους εργάτες στον προσφυγικό καταυλισμό της Τζαμπάλια, στη Γάζα. Τέσσερις Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν ακαριαία.
Σε ένα ήδη τεταμένο κλίμα, η είδηση διαδόθηκε σαν πυρκαγιά. Οι Παλαιστίνιοι το θεώρησαν προμελετημένη πράξη εκδίκησης για τον θάνατο ενός Εβραίου λίγες μέρες νωρίτερα. Το Ισραήλ αρνήθηκε κάθε πρόθεση, αλλά ήταν ήδη αργά. Το ποτήρι της οργής είχε ξεχειλίσει.
Οι ρίζες της οργής: Γιατί ξέσπασε η Ιντιφάντα;
Το τροχαίο ήταν απλώς η αφορμή. Η οργή συσσωρευόταν για 20 χρόνια, από την κατάληψη των παλαιστινιακών εδαφών στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967. Οι βαθύτερες αιτίες ήταν:
Κατασχέσεις γης: Η συνεχής επέκταση των ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα.
Φτώχεια και εξαθλίωση: Η έντονη αντίθεση ανάμεσα στην ευμάρεια των εποίκων και την ανέχεια του παλαιστινιακού πληθυσμού.
Καταπίεση και απουσία ελπίδας: Οι συνεχείς φυλακίσεις, οι διακρίσεις και η αίσθηση ότι ο κόσμος τους είχε ξεχάσει, ειδικά μετά την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στο Παλαιστινιακό στη σύνοδο Ρήγκαν-Γκορμπατσώφ.
Η απάντηση του Ισραήλ: "Να επιβάλουμε την τάξη, ακόμη κι αν είναι οδυνηρό"
Η εξέγερση ήταν αυθόρμητη. Οδοφράγματα στήθηκαν, λάστιχα κάηκαν και οι πέτρες έγιναν το σύμβολο του αγώνα. Η απάντηση του Ισραήλ ήταν άμεση και σκληρή. Περίπου 80.000 στρατιώτες αναπτύχθηκαν για να καταστείλουν το «ταρακούνημα».
Ο τότε Υπουργός Άμυνας, Γιτζάκ Ραμπίν, έδωσε το στίγμα: «Προτιμώ τα μέτρα εκείνα που θα επιβάλουν την τάξη, ακόμη κι αν είναι οδυνηρά και δεν μας καθιστούν συμπαθείς».
Ακολούθησε ένα κύμα βίας:
Χρήση πραγματικών πυρών και δακρυγόνων.
Δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις και φυλακίσεις χωρίς δίκη.
Κλείσιμο σχολείων και πανεπιστημίων.
Επιβολή απαγόρευσης κυκλοφορίας για μέρες.
Το βαρύ τίμημα σε αίμα
Οι εικόνες με δεμένους Παλαιστίνιους να γονατίζουν και νεαρούς να ξυλοκοπούνται προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή. Τα στοιχεία ήταν σοκαριστικά:
Στα έξι χρόνια της Ιντιφάντα, σκοτώθηκαν πάνω από 1.500 Παλαιστίνιοι και περίπου 200 Ισραηλινοί.
Μόνο τον πρώτο χρόνο, 311 Παλαιστίνιοι έχασαν τη ζωή τους, εκ των οποίων οι 53 ήταν κάτω των 17 ετών.
Εκατοντάδες Παλαιστίνιοι εκτελέστηκαν από συμπατριώτες τους ως «συνεργάτες» των Ισραηλινών.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έκανε έκκληση για παύση των ωμοτήτων, καθώς γιατροί και δημοσιογράφοι κατέγραφαν δεκάδες περιστατικά εγκύων που απέβαλαν μετά από ξυλοδαρμούς.
Η κληρονομιά: Από τις πέτρες στις συμφωνίες του Όσλο
Η Πρώτη Ιντιφάντα, που ξεκίνησε ως μια αυθόρμητη εξέγερση των νέων, προσέλκυσε σύντομα το ενδιαφέρον της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) του Γιάσερ Αραφάτ, αλλά και της νεοσύστατης τότε Χαμάς (ιδρύθηκε το 1987).
Η εξέγερση έληξε τυπικά το 1993, όταν η διεθνής πίεση οδήγησε στην υπογραφή των Συμφωνιών του Όσλο μεταξύ του Αραφάτ και του Ραμπίν. Οι συμφωνίες αυτές δημιούργησαν την Παλαιστινιακή Αρχή, δίνοντάς της διοικητικό έλεγχο σε τμήματα της Δυτικής Όχθης και της Γάζας.
Ωστόσο, η ειρήνη δεν κράτησε πολύ. Το 2000, μια νέα, ακόμα πιο αιματηρή εξέγερση, η Δεύτερη Ιντιφάντα, θα ξεσπούσε, αποδεικνύοντας ότι το «ταρακούνημα» του 1987 είχε αλλάξει μεν τον πολιτικό χάρτη, αλλά δεν είχε θεραπεύσει τις βαθιές πληγές της περιοχής.