Όταν ο Λεωνίδας και οι 300 του έπεφταν στις Θερμοπύλες, η Ελλάδα θρηνούσε, αλλά δεν είχε ηττηθεί. Τη σκυτάλη της Σπάρτης και την ευθύνη ολόκληρου του ελληνικού κόσμου ανέλαβε ένας άνδρας που έμελλε να ζήσει μια από τις πιο ένδοξες νίκες και έναν από τους πιο τραγικούς θανάτους της ιστορίας: ο ανιψιός του Λεωνίδα, Παυσανίας.
Πώς γίνεται ο άνθρωπος που εκδικήθηκε τον θάνατο του θείου του και έδιωξε τους Πέρσες για πάντα, να πέθανε από πείνα, σφραγισμένος σε έναν ναό από τους ίδιους του τους συμπατριώτες;
Ο εκδικητής των Θερμοπυλών: Η μάχη που άλλαξε την ιστορία
Το 479 π.Χ., ο περσικός στρατός επέστρεψε για να ολοκληρώσει την καταστροφή. Όμως, αυτή τη φορά, στις Πλαταιές, τους περίμενε ο Παυσανίας. Ως αντιβασιλέας της Σπάρτης και ηγέτης των ενωμένων ελληνικών δυνάμεων, οδήγησε τους Έλληνες σε μια συντριπτική νίκη.
Δεν ήταν απλώς μια μάχη. Ήταν το οριστικό τέλος της περσικής εισβολής. Ο Παυσανίας έγινε ο ήρωας της ημέρας, ο σωτήρας της Ελλάδας, ο άνδρας που πέτυχε εκεί που όλοι οι άλλοι είχαν αποτύχει. Η δόξα του ήταν απόλυτη. Και, όπως αποδείχθηκε, επικίνδυνη.
Ο φόβος της δόξας: Όταν ο ήρωας γίνεται απειλή
Ο Παυσανίας δεν σταμάτησε στις Πλαταιές. Πέρασε με τον στόλο στην Ιωνία, απελευθερώνοντας ελληνικές πόλεις και κυνηγώντας τους Πέρσες μέσα στο ίδιο τους το έδαφος. Η δύναμη και η φήμη του, όμως, άρχισαν να τρομάζουν. Ειδικά την πατρίδα του, τη Σπάρτη.
Οι έφοροι, οι πανίσχυροι άρχοντες της Σπάρτης, τον ανακάλεσαν και του απήγγειλαν μια τρομακτική κατηγορία: εσχάτη προδοσία. Παρουσίασαν επιστολές, τις οποίες κατέγραψε και ο ιστορικός Θουκυδίδης, που υποτίθεται ότι ο Παυσανίας είχε στείλει στον ίδιο τον βασιλιά των Περσών, τον Ξέρξη.
Σύμφωνα με τα γράμματα, ο ήρωας των Πλαταιών σχεδίαζε να παντρευτεί την κόρη του Ξέρξη και να του παραδώσει ολόκληρη την Ελλάδα με αντάλλαγμα την απόλυτη εξουσία.
Η τελευταία πράξη: Ο θάνατος στον σφραγισμένο ναό
Ήταν αλήθεια; Ο Παυσανίας, για να γλιτώσει τη σύλληψη και τη βέβαιη εκτέλεση, κατέφυγε ως ικέτης στον ιερό ναό της Αθηνάς Χαλκιοίκου. Σύμφωνα με τους νόμους, κανείς δεν μπορούσε να χύσει αίμα μέσα σε ιερό χώρο.
Οι έφοροι, όμως, βρήκαν μια σατανική λύση. Αντί να τον συλλάβουν, έδωσαν εντολή να χτιστεί και να σφραγιστεί η είσοδος του ναού.
Ο σωτήρας της Ελλάδας, ο στρατηγός που διέλυσε την πανίσχυρη περσική αυτοκρατορία, πέθανε μόνος, αδύναμος και αβοήθητος, παγιδευμένος μέσα στο ιερό. Όχι από σπαθί, αλλά από την πείνα και τη δίψα.
Ήρωας ή προδότης; Το αίνιγμα που παραμένει
Η ενοχή του Παυσανία δεν αποδείχθηκε ποτέ με βεβαιότητα. Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι τα γράμματα ήταν πλαστά, μια καλοστημένη πολιτική ίντριγκα από τους εφόρους που φοβήθηκαν τη δύναμη και τη δημοφιλία του. Πίστευαν ότι ένας τόσο ισχυρός άνδρας θα μπορούσε να καταλύσει το πολίτευμά τους και να γίνει τύραννος.
Η ιστορία, όμως, κράτησε τη μεγαλύτερη ειρωνεία. Ο άνθρωπος που έσωσε έναν ολόκληρο πολιτισμό από την υποδούλωση, θανατώθηκε με τον πιο αργό και εξευτελιστικό τρόπο από τον ίδιο τον λαό που ορκίστηκε να προστατεύει. Μια τραγική υπενθύμιση του πώς ο φθόνος και ο πολιτικός φόβος μπορούν να καταβροχθίσουν ακόμα και τους πιο λαμπρούς τους ήρωες.