Ήταν η βασίλισσα που έγινε το απόλυτο σύμβολο της παρακμής, η «Madame Déficit», το πρόσωπο του μίσους της Γαλλικής Επανάστασης. Όλοι γνωρίζουμε τη μοιραία της κατάληξη στη λαιμητόμο και την περίφημη φράση «ας φάνε παντεσπάνι». Αλλά τι θα λέγατε αν όλα όσα πιστεύαμε για τη Μαρία Αντουανέτα ήταν, απλώς, ένας μύθος; Μια νέα έκθεση στο Victoria & Albert Museum του Λονδίνου επιχειρεί να αποκαλύψει την πραγματική, πιο σύνθετη εικόνα της.
Η «ξένη» βασίλισσα: Από τη Βιέννη στις Βερσαλλίες
Τον Απρίλιο του 1770, η μόλις 14χρονη αρχιδούκισσα Μαρία Αντωνία της Αυστρίας φτάνει στη Γαλλία για να παντρευτεί τον διάδοχο του θρόνου, Λουδοβίκο ΙΣΤ΄. Η αυστριακή καταγωγή της την καθιστά αυτομάτως ύποπτη στα μάτια των Γάλλων. Το κοινό την παρακολουθεί αδιάκοπα, και κάθε της κίνηση, κάθε της επιλογή, γίνεται αντικείμενο κριτικής.
Τα ψέματα και το διαμαντένιο κολιέ
Αν και οι ιστορικοί αποκαλύπτουν πως δεν είπε ποτέ το περιβόητο «ας φάνε παντεσπάνι» (η φράση είχε γραφτεί πολλά χρόνια πριν, από τον Ρουσσώ), ο μύθος θα τη συνοδεύει για πάντα. Το ίδιο συνέβη και με το σκάνδαλο του διαμαντένιου περιδέραιου (1785-86), όπου, αν και αθωώθηκε, η φήμη της ως ακόλαστης και σπάταλης ενισχύθηκε ανεπανόρθωτα. Στην πραγματικότητα, η γαλλική χρεοκοπία οφειλόταν στις πολεμικές δαπάνες, όχι στα έξοδα της βασίλισσας – η οποία, μάλιστα, ξόδευε λιγότερα από τους αδελφούς του βασιλιά.
Αντιφατική προσωπικότητα και σύμβολο μόδας
Η Μαρία Αντουανέτα ήταν μια γυναίκα αντιφατική. Ενώ η πολυτελής της ζωή προκαλούσε το κοινό αίσθημα, άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στον κόσμο της μόδας. Τα επιβλητικά φορέματα και οι εντυπωσιακές κομμώσεις της έγιναν τάση στην εποχή της, ενώ το στυλ της εμπνέει ακόμα και σήμερα κορυφαίους σχεδιαστές όπως ο Dior και η Vivienne Westwood. Ακόμα και στη σύγχρονη ποπ κουλτούρα, από τη Μαντόνα μέχρι τη Sofia Coppola, η επιρροή της είναι εμφανής.
Ωστόσο, η ίδια ήταν θύμα μιας ωμής μισογυνίας. Σατιρικά φυλλάδια την παρουσίαζαν ως μοιχαλίδα και ακόλαστη, απογυμνώνοντας μια γυναίκα με μεγάλη δημόσια παρουσία αλλά χωρίς πραγματική πολιτική εξουσία.
Η έκθεση στο V&A έρχεται να αναδείξει και την άλλη της πλευρά: την βασίλισσα που υιοθετούσε ορφανά παιδιά, μοίραζε τα ρούχα της στο προσωπικό και επέμενε να θηλάζει η ίδια τα παιδιά της. Μία γυναίκα που υπήρξε ταυτόχρονα θύμα της εποχής, της καταγωγής και του φύλου της.
Η εκτέλεσή της το 1793 δεν εξαφάνισε την εικόνα της, αλλά, αντίθετα, την διαιώνισε. Σήμερα, 270 χρόνια μετά τη γέννησή της, η Μαρία Αντουανέτα παραμένει μια από τις πιο συναρπαστικές, αλλά και αδικημένες, φιγούρες της ευρωπαϊκής ιστορίας.