Αθήνα, 1865. Ο φωτογράφος Δημήτριος Κωνσταντίνου απαθανατίζει τον μισογκρεμισμένο Ναό του Ολυμπίου Διός. Αν κοιτάξετε προσεκτικά το επιστύλιο, θα δείτε κάτι εντελώς απροσδόκητο: ένα μικρό πέτρινο καταφύγιο σφηνωμένο στην κορυφή.
Αυτό δεν ήταν αρχαίο οικοδόμημα. Ήταν η «σκηνή» των Στυλιτών – Χριστιανών μοναχών που, μέχρι και τα τέλη της Τουρκοκρατίας, ζούσαν στην κορυφή των 17μετρων κιόνων του ναού, πιστεύοντας ότι έτσι θα έρχονταν πιο κοντά στον Θεό.
Από 140 κολώνες έμειναν 16: Η καταστροφή του Ολυμπιείου
Ο Ναός του Ολυμπίου Διός ήταν ο μεγαλύτερος ναός της Ελλάδας κατά τους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους. Από τις 140 αρχικές κολώνες, μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα είχαν απομείνει μόλις 16.
Η καταστροφή οφειλόταν σε φυσικά φαινόμενα, αλλά και σε ανθρώπινη παρέμβαση:
- Τούρκοι διέλυσαν πολλές κολώνες, μετατρέποντάς τες σε ασβέστη για οικοδομικές ανάγκες.
Μέσα σε αυτά τα ερείπια, οι ψηλόλιγνες κολώνες με ύψος 17 μέτρα και διάμετρο 2,6 μέτρα έγιναν το καταφύγιο των ασκητών.
Ζωή στην κορυφή: Κακουχίες για την εξιλέωση
Οι Στυλίτες (που πήραν το όνομά τους από το στύλος) ακολουθούσαν μια ακραία μορφή ασκητισμού. Πίστευαν ότι οι κακουχίες και η απομόνωση στην κορυφή του στύλου οδηγούσαν στην εξιλέωση των αμαρτιών και στην ηθική τους ολοκλήρωση.
- Αντοχή: Ζούσαν εκεί για χρόνια, υπομένοντας ακραίες καιρικές συνθήκες – από τον καλοκαιρινό ήλιο μέχρι το τσουχτερό κρύο.
- Συντήρηση: Κατέβαιναν σπάνια. Οι ντόπιοι τους ανέβαζαν φαγητό και νερό με σχοινιά και κουβάδες.
- Διάσημοι Στυλίτες: Ανάμεσα στους πιο γνωστούς ήταν ο Συμεών και ο Δανιήλ.
Μετά την ανεξαρτησία, η νέα ελληνική πολιτεία, προσπαθώντας να ενισχύσει την εθνική ταυτότητα, αποφάσισε την «αποκαθήλωση» αυτών των κατασκευών. Ό,τι θύμιζε την Τουρκοκρατία έπρεπε να καταστραφεί. Τα ερείπια της σκήτης ήταν ορατά μέχρι και την εποχή του Όθωνα, όπως μαρτυρούν πίνακες του 19ου αιώνα.
Ο θρύλος με τα τρία δτοιχειά
Πέρα από τους μοναχούς, οι Κολώνες του Ολυμπίου Διός ήταν τόπος συνάθροισης και για Τούρκους και Αιθίοπες δούλους που πήγαιναν εκεί για δεήσεις, ιδίως σε περιόδους ανομβρίας.
Ταυτόχρονα, τοποθετούσαν τον ναό στο επίκεντρο ενός τοπικού αστικού θρύλου γεμάτου φαντάσματα:
«Αν ξυπνήσεις καμιά μαύρη και άγρια νύχτα και αν δεν φοβηθείς, να πας κατά τις Κολώνες. Θα δεις -μακριά από λόγου μας- να πηδάνε τρία στοιχειά από κολώνα σε κολώνα. Ξεκαρδίζονται κιόλας στα γέλια! Και το γέλιο τους μοιάζει σαν αστροπελέκι!»
Η άγνωστη αυτή ιστορία αποδεικνύει ότι ο αρχαίος ναός υπήρξε, για αιώνες, ένα πολυεπίπεδο θρησκευτικό και λαϊκό σύμβολο, πολύ πέρα από την κλασική αρχαιότητα.