Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε χθες μια καινοτόμο συνεργασία με την OpenAI: το ChatGPT Edu θα εισαχθεί πιλοτικά σε 20 Λύκεια. Πρόκειται για μια τολμηρή κίνηση, που εντάσσει την Ελλάδα στον χάρτη των χωρών που πειραματίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη στην εκπαίδευση.
Κι όμως, αυτή η κίνηση φανερώνει ένα βαθύ παράδοξο. Την ίδια στιγμή που το κράτος επενδύει σε τεχνητή νοημοσύνη, τα σχολεία ανοίγουν με δραματικά κενά σε πραγματικούς εκπαιδευτικούς. Περισσότερο από το μισό των θέσεων φιλολόγων στα Γυμνάσια και Λύκεια παραμένει ακάλυπτο. Πώς μπορεί μια κοινωνία να ονειρεύεται το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης, όταν αδυνατεί να εξασφαλίσει την ανθρώπινη νοημοσύνη μέσα στις αίθουσες;
Η ιστορία μάς δείχνει ότι οι τεχνολογικές επαναστάσεις δεν έχουν νόημα χωρίς ανθρώπους ικανούς να τις κατανοήσουν και να τις καθοδηγήσουν. Η τυπογραφία δεν άλλαξε τον κόσμο επειδή απλώς ανακαλύφθηκε· τον άλλαξε επειδή υπήρχαν άνθρωποι που μπορούσαν να τυπώσουν και υπήρχαν αναγνώστες που μπορούσαν να διαβάσουν. Το ίδιο θα ισχύσει και με την τεχνητή νοημοσύνη: δεν θα μεταμορφώσει την εκπαίδευση απλώς επειδή εισάγεται στις αίθουσες, αλλά επειδή οι καθηγητές και οι μαθητές μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν δημιουργικά, κριτικά, υπεύθυνα.
Χωρίς καθηγητές, όμως, δεν υπάρχει πλαίσιο. Το ChatGPT μπορεί να προτείνει ιδέες, να εξηγήσει κείμενα, να προσομοιώσει συζητήσεις. Αλλά δεν μπορεί να κοιτάξει έναν μαθητή στα μάτια, να καταλάβει τη σιωπή του, να ενθαρρύνει την προσπάθεια που μοιάζει μάταιη. Η εκπαίδευση είναι πάνω απ’ όλα μια ανθρώπινη σχέση.
Αν η Ελλάδα επιτρέψει στην τεχνητή νοημοσύνη να αντικαταστήσει, αντί να ενισχύσει, τον εκπαιδευτικό, τότε θα δούμε μια γενιά μαθητών που θα ξέρει να συνομιλεί με αλγόριθμους, αλλά θα δυσκολεύεται να συνομιλεί με ανθρώπους.
Η πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι τεχνική, αλλά πολιτική και ηθική. Θα χρησιμοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη ως πρόφαση για να καλυφθούν τα κενά που αφήνει η αδράνεια στην εκπαίδευση; Ή θα αξιοποιηθεί για να ενδυναμώσει το έργο των εκπαιδευτικών και να φέρει νέες δυνατότητες στους μαθητές;
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη απόφαση: να δει την τεχνητή νοημοσύνη όχι ως φθηνό υποκατάστατο, αλλά ως συνεργάτη. Αλλά για να υπάρξει συνεργασία, χρειάζονται και οι πραγματικοί εκπαιδευτικοί μέσα στις σχολικές αίθουσες...
Αποστόλης Ζυμβραγάκης, M.Ed. Φιλόλογος