.jpg)
Η ιστορική εξέλιξη: Από την αρχαία Μεσόποταμία στο Fast-Paced 21ο Αιώνα
Η ιστορία των τραπεζικών συστημάτων είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο και ο ανθρώπινος πολιτισμός.
| Περίοδος | Χαρακτηριστικά και Σημαντικά Γεγονότα |
| Αρχαία Τραπεζική (2000 π.Χ. - 100 μ.Χ.) | Οι πρώτες καταγραφές στη Μεσoποταμία, όπου οι έμποροι παρείχαν δάνεια σιτηρών. Ναοί και παλάτια σε Βαβυλώνα, Αίγυπτο και Ελλάδα λειτουργούσαν ως αποθετήρια. Ο Κώδικας του Χαμουραμπί περιείχε νόμους για χρηματοοικονομικές συναλλαγές. |
| Ρωμαϊκή Τραπεζική (100 π.Χ. - 500 μ.Χ.) | Ρωμαϊκές τράπεζες, γνωστές ως mensae, και οι argentarii (τραπεζίτες/χρηματιστές) παρείχαν υπηρεσίες ανταλλαγής νομισμάτων, δανεισμού και κατάθεσης στο Forum. |
| Ανατολή και Μεσαίωνας (500 μ.Χ. - 1400 μ.Χ.) | Η τραπεζική συνέχισε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τον Ισλαμικό κόσμο. Οι Ναΐτες Ιππότες ίδρυσαν μια πρώιμη μορφή διεθνούς τραπεζικής για τους προσκυνητές. |
| Άνοδος Σύγχρονης Τραπεζικής (1400 μ.Χ. - 1700 μ.Χ.) | Η οικογένεια Medici στην Ιταλία ανέπτυξε το σύστημα της διπλογραφικής λογιστικής. Ιδρύθηκαν οι πρώτες κεντρικές τράπεζες (Τράπεζα του Άμστερνταμ, Τράπεζα της Αγγλίας). |
| 20ος Αιώνας & Μετά | Κατάρρευση του Χρυσού Προτύπου (λόγω Α' Παγκοσμίου Πολέμου και Μεγάλης Ύφεσης). Συμφωνία Bretton Woods (σύνδεση δολαρίου με χρυσό). Η κρίση του 2008 οδήγησε σε νέες ρυθμίσεις (π.χ. Dodd-Frank Act). |
Η μετάβαση: Από το χρυσό πρότυπο στο σύστημα κλασματικών αποθεμάτων
1. Η εποχή του χρυσού προτύπου
Το Χρυσό Πρότυπο ήταν ένα νομισματικό σύστημα όπου η αξία του νομίσματος μιας χώρας ήταν άμεσα συνδεδεμένη με μια σταθερή ποσότητα χρυσού. Οι κεντρικές τράπεζες δεσμεύονταν να ανταλλάσσουν το νόμισμά τους με χρυσό κατόπιν ζήτησης.
- Πλεονέκτημα: Παροχή σταθερότητας και διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου.
- Μειονέκτημα: Ακαμψία σε περιόδους κρίσης. Καθώς η προσφορά χρήματος ήταν συνδεδεμένη με τα αποθέματα χρυσού, οι κυβερνήσεις δεν μπορούσαν να αυξήσουν τη ρευστότητα για να τονώσουν την οικονομία κατά τη διάρκεια υφέσεων, γεγονός που συνέβαλε στη σοβαρότητα της Μεγάλης Ύφεσης του 1930.
2. Η σύγχρονη τραπεζική: Κλασματικά αποθέματα
Σήμερα, οι τράπεζες λειτουργούν με το σύστημα των Κλασματικών Αποθεμάτων (Fractional Reserve Banking).
Είναι το αντίθετο του Χρυσού Προτύπου: Οι τράπεζες απαιτείται να διατηρούν ως αποθεματικό μόνο ένα κλάσμα των καταθέσεων των πελατών τους, ενώ το υπόλοιπο μπορεί να δοθεί ως δάνειο ή να επενδυθεί.
Πώς λειτουργεί:
- Ένας πελάτης καταθέτει χρήματα.
- Η τράπεζα κρατά ένα μικρό ποσοστό ως αποθεματικό (όπως ορίζεται από την κεντρική τράπεζα).
- Το υπόλοιπο ποσό δανείζεται σε άλλους πελάτες (π.χ. για στεγαστικά, καταναλωτικά, επιχειρηματικά δάνεια).
- Η τράπεζα κερδίζει τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου που πληρώνει στον καταθέτη και του υψηλότερου επιτοκίου που χρεώνει στον δανειολήπτη (π.χ. πληρώνει 1% σε καταθέσεις, χρεώνει 6% σε στεγαστικά, μεικτό κέρδος 5%).
| Πλεονεκτήματα | Μειονεκτήματα |
| Τόνωση Οικονομικής Ανάπτυξης μέσω αύξησης της προσφοράς χρήματος. | Τρωτότητα σε Bank Runs (Τραπεζικοί Πανικοί). |
| Κερδοφορία για τις τράπεζες (μέσω τόκων και προμηθειών). | Πληθωρισμός, αν η αύξηση της προσφοράς χρήματος υπερβεί την οικονομική παραγωγή. |
| Χρηματοοικονομική Διαμεσολάβηση (σύνδεση δανειστών και αποταμιευτών). | Υπερβολική Ανάληψη Κινδύνου από τις τράπεζες για μεγιστοποίηση κερδών. |
Οι τέσσερις βασικοί τύποι τραπεζών
1. Λιανικές Τράπεζες (Retail Banks)
Εξυπηρετούν κυρίως ιδιώτες πελάτες και μικρές επιχειρήσεις. Παρέχουν λογαριασμούς ταμιευτηρίου/όψεως, προσωπικά δάνεια, κάρτες και υπηρεσίες πληρωμών.
2. Εμπορικές Τράπεζες (Commercial Banks)
Εξυπηρετούν επιχειρήσεις (μικρές και μεγάλες). Παρέχουν επιχειρηματικά δάνεια, γραμμές πίστωσης, διαχείριση ταμειακών ροών (treasury management) και χρηματοδότηση εμπορίου.
3. Επενδυτικές Τράπεζες (Investment Banks)
Εξειδικεύονται σε κεφαλαιαγορές και συμβουλευτικές υπηρεσίες για μεγάλες εταιρείες, θεσμικούς επενδυτές και κυβερνήσεις.
- Εξυπηρετούν: Συμβουλευτική σε Συγχωνεύσεις και Εξαγορές (M&A), Ανάληψη (Underwriting) χρεογράφων (βοήθεια σε εταιρείες να αντλήσουν κεφάλαια μέσω ομολόγων/μετοχών), και Διαχείριση Περιουσιακών Στοιχείων.
4. Κεντρικές Τράπεζες (Central Banks)
Είναι ανεξάρτητα θεσμικά όργανα που εποπτεύουν τη νομισματική πολιτική και την προσφορά χρήματος του έθνους. Δεν συναλλάσσονται απευθείας με το κοινό.
- Πρωταρχικά καθήκοντα: Καθορισμός Νομισματικής Πολιτικής (έλεγχος επιτοκίων), λειτουργία ως Δανειστής Ύστατης Προσφυγής (παροχή ρευστότητας σε εμπορικές τράπεζες σε κρίση) και Εποπτεία/Ρύθμιση του τραπεζικού τομέα.
- Παραδείγματα: Federal Reserve των ΗΠΑ, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Bank of Japan.