Η «Ιθάκη», το προσωπικό πολιτικό ημερολόγιο του Αλέξη Τσίπρα, έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον πριν καν κυκλοφορήσει, καθώς μια σειρά από δημοσιεύματα παρουσίασαν αποσπάσματα και περιγραφές του περιεχομένου της. Το βιβλίο υπόσχεται μια σπάνια εσωτερική ματιά στην πιο πυκνή πολιτική περίοδο της Μεταπολίτευσης: από το πρώτο εξάμηνο του 2015 και το δημοψήφισμα, μέχρι τις Πρέσπες, την ήττα του 2019 και τη μετέπειτα διαδρομή του ίδιου.
Το παρόν άρθρο συγκεντρώνει όλες τις πληροφορίες που έχουν γίνει δημόσια γνωστές, οργανωμένες θεματικά, με σκοπό να προσφέρει μια καθαρή εικόνα της αφήγησης και των βασικών αποκαλύψεων του βιβλίου.
1. Η εξομολόγηση για το 2015: φόβος, αμφιβολία και οι «17 ώρες»
Τα δημοσιεύματα συμφωνούν ότι το πρώτο μέρος της «Ιθάκης» αποτελεί μια εκ βαθέων εξομολόγηση για το δραματικό εξάμηνο του 2015.
Ο Τσίπρας:
- περιγράφει τις εξοντωτικές διαπραγματεύσεις με τους θεσμούς,
- μιλά για τις νύχτες αϋπνίας μπροστά στο ενδεχόμενο χρεοκοπίας,
- αναγνωρίζει λάθη και υπερεκτιμήσεις,
- αναφέρεται στο «βάρος» που ένιωσε μετά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.
Η αφήγηση χαρακτηρίζεται από ένα ύφος εσωτερικής πάλης, με φράσεις που — σύμφωνα με τις δημοσιογραφικές περιγραφές — δείχνουν πως για πρώτη φορά απογυμνώνει δημόσια την ψυχολογική του κατάσταση εκείνης της περιόδου.
2. Μέρκελ, Ολάντ, Γιούνκερ, Σόιμπλε: Το παρασκήνιο των κορυφαίων συναντήσεων
Από τα αποσπάσματα που περιγράφηκαν στον Τύπο προκύπτει ότι ο Τσίπρας αφιερώνει σημαντικό χώρο στις σχέσεις του με τους Ευρωπαίους ηγέτες:
▪ Άνγκελα Μέρκελ
Παρουσιάζεται ψυχρή αλλά «έντιμη». Η δυναμική των συζητήσεων, όπως περιγράφεται, δείχνει μια σχέση αμοιβαίας κατανόησης, έστω και με μεγάλες διαφωνίες.
▪ Φρανσουά Ολάντ
Ο πλέον «ανθρώπινος» συνομιλητής, σύμφωνα με τις περιγραφές. Υπάρχουν αναφορές σε παρεμβάσεις του που λειτούργησαν καταλυτικά.
▪ Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ
Παρουσιάζονται στιγμές έντασης, με αναφορές σε «κρίσιμες συμβουλές» προς τον Τσίπρα εν μέσω διαπραγματεύσεων.
▪ Βόλφγκανγκ Σόιμπλε
Τα δημοσιεύματα περιγράφουν στιγμές σκληρότητας, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη διαχρονική σύγκρουση μεταξύ των δύο.
Ο Τσίπρας, σύμφωνα με τις περιγραφές, επιχειρεί να «απομυθοποιήσει» τους ηγέτες, προσφέροντας ανθρώπινες ψηφίδες από το παρασκήνιο των κλειστών δωματίων.
3. Η σχέση με τον Γιάνη Βαρουφάκη: Εμπιστοσύνη, ένταση, ρήξη
Στα δημοσιεύματα αναφέρεται ότι ο Τσίπρας περιγράφει τη σχέση του με τον Βαρουφάκη ως αρχικά βασισμένη στην εμπιστοσύνη και στη συνέχεια σε συνεχώς αυξανόμενη ένταση.
Χαρακτηριστικό της αφήγησης (σύμφωνα πάντα με όσα έχουν δημοσιευθεί) είναι:
- η ειλικρίνεια με την οποία αναγνωρίζει τα λάθη της συνεργασίας,
- η περιγραφή ενός κλίματος ασυνεννοησίας,
- η παραδοχή ότι η συνύπαρξη δύο τόσο διαφορετικών πολιτικών «DNA» αποδείχθηκε αδύνατη.
4. Το δημοψήφισμα από μέσα: οι δραματικές ώρες
Οι περιγραφές των αποσπασμάτων μιλούν για:
- ένταση,
- αβεβαιότητα,
- διχασμό μέσα στο επιτελείο,
- την επίγνωση ότι το αποτέλεσμα — όποιο κι αν ήταν — δεν εξασφάλιζε λύση.
Ο Τσίπρας φαίνεται να αναδεικνύει την τεράστια προσωπική πίεση και το συναισθηματικό φορτίο της περιόδου. Σε ορισμένες περιγραφές γίνεται λόγος για χαρακτηριστικές φράσεις που δείχνουν πόσο κοντά ένιωσε το αδιέξοδο.
5. Οι Πρέσπες: το κεφάλαιο που «στοιχειώνει» και δικαιώνει
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα:
- ο Τσίπρας παρουσιάζει τη Συμφωνία των Πρεσπών ως τη σημαντικότερη διπλωματική στιγμή της διακυβέρνησής του,
- τονίζει το διεθνές παρασκήνιο και τις πιέσεις,
- μιλά για το πολιτικό κόστος που γνώριζε ότι θα υποστεί,
- αλλά παρουσιάζει την πεποίθηση ότι η ιστορία θα δικαιώσει επιλογή αυτή.
Το ύφος φαίνεται να κινείται μεταξύ πολιτικής αφήγησης και προσωπικής υπερηφάνειας.
6. Η ήττα του 2019: στρατηγικά λάθη και αυτοκριτική
Ένα από τα στοιχεία που έχουν ξεχωρίσει από τις δημοσιογραφικές αναφορές είναι ότι ο Τσίπρας πραγματοποιεί πιο άμεση αυτοκριτική από ό,τι στο παρελθόν.
Αναφέρεται:
- σε λάθος πολιτικές επιλογές,
- σε κακή ανάγνωση του κοινωνικού κλίματος,
- σε λάθος χειρισμούς προσώπων,
- σε υπερεμπιστοσύνη που οδήγησε σε φθορά.
Η αναστοχαστική διάθεση φαίνεται να διαπερνά αυτές τις σελίδες.
7. Η οικογένειά του: ο Τσίπρας χωρίς το κοστούμι του πρωθυπουργού
Σε περιγραφές δημοσιευμένων αποσπασμάτων σημειώνεται ότι ο Τσίπρας μιλάει:
- για τα παιδιά του,
- για τις στιγμές που ένιωθε ότι απουσιάζει λόγω της πολιτικής,
- για τη στήριξη της Μπέτυς Μπαζιάνα στις πιο δύσκολες φάσεις.
Η διάσταση αυτή δείχνει ότι το βιβλίο επιδιώκει να λειτουργήσει και ως προσωπικό ημερολόγιο, όχι μόνο ως πολιτικό απομνημόνευμα.
8. Η «Ιθάκη» ως συμβολισμός: το ταξίδι πάνω από το αποτέλεσμα
Αναφέρεται ότι ο τίτλος:
- εμπνέεται από την πορεία του Καβάφη,
- συμβολίζει το ταξίδι ως σύνολο εμπειριών,
- εκφράζει μια προσωπική ανάγκη απολογισμού,
- λειτουργεί ως μεταφορά της πολιτικής του διαδρομής, από την άνοδο μέχρι την έξοδο από την ηγεσία.
Η «Ιθάκη» του Τσίπρα, όπως περιγράφεται, δεν είναι το τέλος. Είναι η διαδρομή.
Συμπέρασμα: Τι υπόσχεται το βιβλίο στον αναγνώστη;
Με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά, η «Ιθάκη» αναμένεται να είναι:
- εξομολογητική (ιδίως για το 2015),
- αποκαλυπτική σε παρασκήνια συναντήσεων,
- αυτοκριτική,
- βαθιά προσωπική,
- πολιτικά αιχμηρή,
- ιστορικά χρήσιμη για όποιον μελετά τη δεκαετία των μνημονίων.
Δεν είναι απλώς ένα βιβλίο πολιτικής. Είναι ένα αφήγημα ενηλικίωσης ενός πολιτικού προσώπου που βρέθηκε στο κέντρο μιας ιστορικής θύελλας.