Ξημέρωσε για τον κόσμο το 2026, όμως αν η σημερινή του κατάσταση εξεταστεί μέσα από το πρίσμα της «Μεγάλης Ιστορία, φαίνεται ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια οδυνηρή αποκάλυψη: Ο Homo Sapiens έχει κατακτήσει τον κόσμο, αλλά έχει χάσει τον έλεγχο του εαυτού του.
Κοιτάζοντας τα γεωπολιτικά δεδομένα —από την κατάρρευση της κυριαρχίας στη Βενεζουέλα και τον πόλεμο φθοράς στην Ουκρανία, μέχρι τη σιωπηλή μάχη για τους πόρους κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας— δεν βλέπουμε απλώς πολιτικές κρίσεις. Βλέπουμε την κατάρρευση του σημαντικότερου δημιουργήματος του ανθρώπου: της «Φαντασιακής Τάξης» που ονομάσαμε Διεθνές Δίκαιο και Παγκόσμια Ειρήνη.
Για δεκαετίες μετά το 1945, πιστέψαμε σε ένα νέο αφήγημα: ότι ο πόλεμος δεν είναι αναπόφευκτος, αλλά μια διαχειριστική αποτυχία. Πιστέψαμε ότι το εμπόριο και η αλληλεξάρτηση θα έκαναν τη σύγκρουση παράλογη. Το 2026, αυτό το αφήγημα πέθανε. Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα και η ρωσική επιμονή στην Ουκρανία αποδεικνύουν ότι επιστρέφουμε στον ιστορικό κανόνα: «Το δίκαιο είναι η γνώμη του δυνατού». Όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφασίζουν να καταπιούν μικρότερες οντότητες για να εξασφαλίσουν πόρους (πετρέλαιο στο Καράκας, σιτηρά και ζώνες ασφαλείας στο Κίεβο), καταργούν τη διάκριση μεταξύ «κράτους» και «συμμορίας». Η ζούγκλα επέστρεψε, απλώς τώρα τα θηρία έχουν πυρηνικά δόντια.
Η περίπτωση της Γροιλανδίας είναι ίσως η πιο διδακτική για την ανθρώπινη ανοησία. Εδώ βλέπουμε τον Sapiens να παγιδεύεται στην ίδια του την επιτυχία. Λιώσαμε τους πάγους με τη βιομηχανική μας ανάπτυξη (κλιματική αλλαγή), και αντί να τρομοκρατηθούμε από την καταστροφή, είδαμε μια επιχειρηματική ευκαιρία: νέους εμπορικούς δρόμους και προσβάσιμες σπάνιες γαίες. Πολεμάμε για τις σπάνιες γαίες της Γροιλανδίας για να φτιάξουμε πιο έξυπνα τσιπ και Τεχνητή Νοημοσύνη, τα οποία με τη σειρά τους θα χρησιμοποιήσουμε για να διεξάγουμε πιο αποτελεσματικούς πολέμους. Είναι ένας φαύλος κύκλος στον οποίο η τεχνολογική μας ισχύς αυξάνεται εκθετικά, αλλά η σοφία μας παραμένει στα επίπεδα της Λίθινης Εποχής.
Πολλοί αναρωτιούνται για την πιθανότητα ενός «Γ' Παγκοσμίου Πολέμου». Το λάθος στην ερώτηση είναι η εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας: χαρακώματα, Βερντέν, Στάλινγκραντ. Το 2026, ο Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά είναι κατακερματισμένος. Δεν είναι μια ενιαία φωτιά, αλλά πολλές μικρές πυρκαγιές που καίνε τα θεμέλια του κοινού μας σπιτιού. Στο Ιράν, στη Βενεζουέλα, στην Ταϊβάν, δεν συγκρούονται μόνο στρατοί. Συγκρούονται πληροφοριακά συστήματα. Όταν κόβονται τα καλώδια στον Ατλαντικό ή όταν χακάρονται οι υποδομές ενέργειας, αυτός είναι ο πόλεμος του 21ου αιώνα. Ο εχθρός δεν θέλει απαραίτητα να καταλάβει την πόλη σου, αλλά να «σβήσει» την πραγματικότητά σου, να σου κόψει το ρεύμα, την πρόσβαση στην πληροφορία, την πίστη στο νόμισμά σου.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της αρχής του 2026 δεν είναι τα όπλα, αλλά η απάθεια. Συνηθίσαμε το χάος. Μιλάμε για «πυρηνική απειλή» με την ίδια ευκολία που μιλάμε για τον καιρό. Αυτή η συναισθηματική αναισθησία είναι ο προάγγελος της καταστροφής. Ο Homo Sapiens είναι ένα ζώο που αφηγείται ιστορίες. Όταν η ιστορία των «Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» και της «Ειρηνικής Συνύπαρξης» σταματά να πείθει (όπως βλέπουμε στη βίαιη καταστολή στο Ιράν ή στην κυνική πολιτική των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα), τότε το μόνο που απομένει είναι η γυμνή βία.
Συνεπώς, βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι εξελικτικής κρισιμότητας. Οι εντάσεις του 2026 μάς δείχνουν ότι οι παλαιοί μας θεοί (το έθνος, το χρήμα, η ιδεολογία) μάς ζητούν πάλι θυσίες αίματος. Η τεχνολογία μας (AI, υπερηχητικοί πύραυλοι) έχει κάνει αυτές τις θυσίες δυνάμει ολοκληρωτικές. Ο Γ' Παγκόσμιος Πόλεμος δεν είναι ένα μελλοντικό γεγονός που πρέπει να προβλέψουμε με ποσοστά. Είναι μια συνεχιζόμενη διαδικασία κατάρρευσης της εμπιστοσύνης.
Αν δεν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε μια νέα, παγκόσμια ταυτότητα που να υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα, μια ταυτότητα που να νοιάζεται πραγματικά για τον πλανήτη (Γροιλανδία) και τον άνθρωπο (Βενεζουέλα/Ουκρανία), περισσότερο από όσο νοιάζεται για την κυριαρχία και την ισχύ, τότε η ιστορία θα γράψει την εξής ετυμηγορία για το είδος μας:
«Δεν ήταν πολύ έξυπνοι για να επιβιώσουν από την ίδια τους την ανοησία. Έμαθαν να διασπούν το άτομο και να αποκωδικοποιούν το DNA, αλλά δεν έμαθαν ποτέ να τιθασεύουν τους δαίμονες της δικής τους φύσης».
Αποστόλης Ζυμβραγάκης, Φιλόλογος M.Ed., Συγγραφέας