Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει φέρει τα chatbots στην καρδιά της καθημερινότητας εκατομμυρίων χρηστών, με το ChatGPT να καταγράφει πλέον περίπου 700 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες εβδομαδιαίως. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, προέρχεται από βρετανική μελέτη, η οποία αποκαλύπτει ότι το 64% των παιδιών χρησιμοποιεί ήδη αυτά τα εργαλεία. Αυτή η δυναμική είσοδος της GenAI (Generative AI) στη ζωή των ανηλίκων γεννά βάσιμες ανησυχίες, καθώς οι γονείς φοβούνται ότι τα παιδιά τους αδυνατούν να διακρίνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια μηχανή και έναν πραγματικό άνθρωπο.
Όπως επισημαίνει ο Phil Muncaster από την παγκόσμια εταιρεία ψηφιακής ασφάλειας ESET, η ανησυχία αυτή δεν είναι υπερβολική. Αντανακλά ουσιαστικούς κινδύνους που αφορούν την ιδιωτικότητα, την ασφάλεια και την ψυχολογική ανάπτυξη. Οι γονείς δεν πρέπει να θεωρούν δεδομένο ότι όλες οι πλατφόρμες διαθέτουν επαρκή μέτρα προστασίας. Η τεχνολογία εξελίσσεται με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από το ρυθμιστικό πλαίσιο, αφήνοντας συχνά τα παιδιά εκτεθειμένα σε περιβάλλοντα που δεν έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για εκείνα.
Ψυχολογικές Επιπτώσεις και η Παγίδα του «Ψηφιακού Φίλου»
Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους αφορά την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Σε μια περίοδο που διαμορφώνεται η αυτοεκτίμηση και οι επικοινωνιακές δεξιότητες, η προσκόλληση σε ένα chatbot μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά. Το AI είναι ένας «βολικός» συνομιλητής που δεν κρίνει και δεν διαφωνεί, καθιστώντας τις ανθρώπινες σχέσεις να μοιάζουν πιο δύσκολες και απαιτητικές. Υπάρχει ο κίνδυνος τα παιδιά να προτιμήσουν την παρέα μιας εφαρμογής αντί να δημιουργήσουν πραγματικούς δεσμούς, οδηγούμενα σε κοινωνική απομόνωση.
Επιπλέον, τα chatbots είναι προγραμματισμένα να διατηρούν το ενδιαφέρον του χρήστη, αποφεύγοντας συχνά την αντιπαράθεση. Σε ευαίσθητα ζητήματα, όπως οι διατροφικές διαταραχές ή η ψυχική υγεία, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί άθελά της να ενισχύσει προβληματικές σκέψεις αντί να παραπέμψει σε ειδικό. Παράλληλα, η παρατεταμένη χρήση κλέβει πολύτιμο χρόνο από τη μελέτη, την οικογενειακή ζωή και το παιχνίδι, διαταράσσοντας την ισορροπία στην καθημερινότητα του παιδιού.
Ακατάλληλο Περιεχόμενο και «Παραισθήσεις» της Τεχνολογίας
Παρά τα φίλτρα ασφαλείας, οι δικλίδες προστασίας δεν είναι αλάνθαστες. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι μηχανισμοί αυτοί παρακάμπτονται, εκθέτοντας ανηλίκους σε περιεχόμενο βίαιου ή σεξουαλικού χαρακτήρα. Τα παιδιά, από περιέργεια, μπορεί να δοκιμάσουν τα όρια του συστήματος, ενώ οι λεγόμενες «παραισθήσεις» της τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν ένα επιπλέον πρόβλημα. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου το bot δίνει λανθασμένες πληροφορίες με πολύ πειστικό ύφος, τις οποίες ένα παιδί μπορεί να υιοθετήσει ως ακλόνητα γεγονότα.
Σημαντικό ζήτημα αποτελεί και η προστασία των προσωπικών δεδομένων. Οτιδήποτε εισάγει ένα παιδί σε μια εντολή (prompt) αποθηκεύεται από τον πάροχο. Ευαίσθητες πληροφορίες μπορεί να γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας από τρίτους ή να διαρρεύσουν σε κυβερνοεγκληματίες. Η ελαχιστοποίηση των πληροφοριών που μοιράζεται το παιδί με το bot είναι απαραίτητη, ακριβώς όπως συμβαίνει και με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Προειδοποιητικά Σημάδια που Απαιτούν Προσοχή
Οι γονείς οφείλουν να είναι σε εγρήγορση για ενδείξεις που μαρτυρούν μια μη υγιή σχέση με την τεχνολογία. Η απόσυρση από εξωσχολικές δραστηριότητες, το άγχος όταν δεν υπάρχει πρόσβαση στο chatbot και η τάση του παιδιού να μιλά για την εφαρμογή σαν να είναι πραγματικό πρόσωπο είναι σοβαρά καμπανάκια. Επίσης, αν παρατηρήσετε το παιδί να αναπαράγει προφανώς λανθασμένες πληροφορίες ή να αναζητά συμβουλές για σοβαρά προσωπικά θέματα στη μηχανή, είναι ώρα για δράση.
Η επικοινωνία είναι το κλειδί για τη διαχείριση αυτής της νέας πραγματικότητας. Αντί για αυστηρούς ελέγχους και τιμωρίες, προτιμήστε έναν ανοιχτό διάλογο. Εξηγήστε στα παιδιά ότι τα chatbots δεν έχουν συναισθήματα ούτε ικανότητα σκέψης, αλλά είναι μηχανές σχεδιασμένες να φαίνονται ελκυστικές. Διδάξτε τα να αμφισβητούν τις απαντήσεις που λαμβάνουν και να μην αντικαθιστούν ποτέ τη συζήτηση με τους γονείς τους με μια συνομιλία με το AI.
Ο συνδυασμός της εκπαίδευσης με τεχνικούς περιορισμούς, όπως οι ρυθμίσεις γονικού ελέγχου και η επιλογή πλατφορμών κατάλληλων για την ηλικία τους, μπορεί να μειώσει δραστικά τους κινδύνους. Τα παιδιά χρειάζονται τον άνθρωπο στο επίκεντρο του κόσμου τους και η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να παραμείνει ένα απλό εργαλείο, χωρίς ποτέ να υποκαταστήσει την ανθρώπινη επαφή και τη συναισθηματική σύνδεση.