Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο πλανήτης βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή ενεργειακή δίνη, γνωστή ως η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση. Σε αντίθεση με το σοκ του 1973, η αιτία δεν ήταν ένας εξωτερικός πόλεμος, αλλά οι εκρηκτικές εσωτερικές εξελίξεις στο Ιράν. Η Ιρανική Επανάσταση προκάλεσε την κατάρρευση της εγχώριας παραγωγής, πυροδοτώντας ένα κύμα πανικού στις διεθνείς αγορές. Αν και η συνολική μείωση της παγκόσμιας προσφοράς δεν ξεπέρασε το 4%, ο φόβος για το μέλλον οδήγησε σε διπλασιασμό των τιμών μέσα σε μόλις 12 μήνες, με το βαρέλι να αγγίζει το ιστορικό υψηλό των 39,50 δολαρίων.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά το 1980 με το ξέσπασμα του πολέμου Ιράν-Ιράκ, καθώς δύο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του κόσμου τέθηκαν ουσιαστικά εκτός μάχης. Η αγορά αναγκάστηκε σε βίαιη αναδιοργάνωση. Η Σοβιετική Ένωση αναδείχθηκε στον κορυφαίο παραγωγό παγκοσμίως, ενώ νέες πηγές άντλησης στη Βόρεια Θάλασσα και την Αλάσκα άρχισαν να τροφοδοτούν τη Δύση, μειώνοντας σταδιακά την απόλυτη εξάρτηση από τον ΟΠΕΚ.
Η Πτώση του Σάχη και η Άνοδος του Χομεϊνί
Το Ιράν, λόγω της στρατηγικής του θέσης στα Στενά του Ορμούζ, αποτελούσε πάντα το βαρόμετρο της ενέργειας. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Σάχης Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί ακολούθησε μια έντονα φιλοδυτική πορεία, προωθώντας τον εκσυγχρονισμό μέσω της «Λευκής Επανάστασης». Ωστόσο, η αυταρχική διακυβέρνηση, η δράση της μυστικής αστυνομίας SAVAK και η οικονομική ανισότητα συσσώρευσαν οργή στον πληθυσμό.
Οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και η χειραφέτηση των γυναικών προκάλεσαν την αντίδραση των συντηρητικών θρησκευτικών κύκλων. Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί, από την εξορία, αναδείχθηκε σε σύμβολο της αντίστασης. Η επιστροφή του στην Τεχεράνη τον Ιανουάριο του 1979 σηματοδότησε την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη διακοπή των εξαγωγών πετρελαίου, κλονίζοντας συθέμελα τη διεθνή οικονομική ισορροπία.
Η Ελλάδα στην «Καταιγίδα»: Δελτίο στα Καύσιμα και Μονά-Ζυγά
Η Ελλάδα, εξαρτημένη κατά 70% από το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου, δέχθηκε ισχυρό πλήγμα. Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, προκειμένου να διασφαλίσει την επάρκεια και να τιθασεύσει τον πληθωρισμό, επέβαλε μια σειρά από αυστηρά περιοριστικά μέτρα που άλλαξαν την καθημερινότητα των πολιτών. Θεσπίστηκε προσωρινό δελτίο καυσίμων με όριο τα 100 λίτρα τον μήνα ανά όχημα, ενώ καθιερώθηκε η εκ περιτροπής κυκλοφορία των ΙΧ βάσει του λήγοντος αριθμού της πινακίδας τους, τα γνωστά «μονά-ζυγά».
Παράλληλα, το όριο ταχύτητας στις εθνικές οδούς περιορίστηκε στα 90 χλμ/ώρα για την εξοικονόμηση πόρων. Η κρίση χτύπησε σκληρά και την Ολυμπιακή Αεροπορία, η οποία είδε τα κόστη των καυσίμων να εκτοξεύονται, οδηγώντας σε ακυρώσεις πτήσεων και μεγάλα ελλείμματα. Αν και τα μέτρα αυτά απέτρεψαν τα χειρότερα, ο πληθωρισμός και η ανεργία αυξήθηκαν σημαντικά, επηρεάζοντας τη δραστηριότητα των ελληνικών τεχνικών εταιρειών που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Η Μεταβολή στον Παγκόσμιο Χάρτη και η Στροφή στην Οικονομία
Σε διεθνές επίπεδο, η κρίση του 1979 ανάγκασε τις βιομηχανικές χώρες να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις. Στράφηκαν μαζικά προς το φυσικό αέριο, τον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια, ενώ στις ΗΠΑ ο Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ προώθησε αυστηρά μέτρα εξοικονόμησης. Η ομηρία των Αμερικανών διπλωματών στην Τεχεράνη οδήγησε σε πλήρες εμπάργκο στο ιρανικό πετρέλαιο, ενισχύοντας την ανάγκη για ενεργειακή αυτονομία.
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες επιπτώσεις της κρίσης σημειώθηκε στην αυτοκινητοβιομηχανία. Τα μεγάλα και ενεργοβόρα αμερικανικά αυτοκίνητα έχασαν την αίγλη τους, καθώς το κόστος μετακίνησης έγινε δυσβάσταχτο. Την ευκαιρία αυτή εκμεταλλεύτηκαν οι Ιάπωνες κατασκευαστές, οι οποίοι κατέκλυσαν την αγορά με μικρά, τεχνολογικά εξελιγμένα και οικονομικά οχήματα. Έτσι, το πετρελαϊκό σοκ του 1979 δεν άλλαξε μόνο τις τιμές, αλλά αναδιαμόρφωσε τις καταναλωτικές συνήθειες και τις στρατηγικές ενέργειας για τις επόμενες δεκαετίες.