Η 13η Ορεινή Μεραρχία Εθελοντών Waffen-SS Handschar αποτελεί ένα από τα πιο παράδοξα κεφάλαια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς κατέρριψε τις ναζιστικές ψευδαισθήσεις περί φυλετικής καθαρότητας και απόλυτης πίστης. Ιδρύθηκε το 1943 και αποτελούνταν σχεδόν εξ ολοκλήρου από Βόσνιους Μουσουλμάνους, μια κίνηση που ο Χάινριχ Χίμλερ προσπάθησε απεγνωσμένα να δικαιολογήσει ιδεολογικά, υποστηρίζοντας ότι οι Κροάτες και οι Βόσνιοι δεν ήταν Σλάβοι αλλά απόγονοι Αρίων. Για το Τρίτο Ράιχ, το Ισλάμ θεωρούνταν μια «θρησκεία πολεμιστών», πολύ πιο συμβατή με τα ναζιστικά πρότυπα από τον Χριστιανισμό, ενώ η στρατολόγηση μουσουλμάνων είχε και πρακτικούς στόχους, όπως την υποκίνηση εξεγέρσεων κατά της βρετανικής και γαλλικής κυριαρχίας σε μουσουλμανικές χώρες.
Η δημιουργία της μονάδας αυτής δεν είχε ως στόχο την πρώτη γραμμή του μετώπου, αλλά την αντιμετώπιση των κομμουνιστών παρτιζάνων του Τίτο στα Βαλκάνια. Οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, εγκλωβισμένοι σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των Κροατών Ουστάσι, των Σέρβων Τσέτνικ και των παρτιζάνων, είδαν στη συνεργασία με τους Ναζί μια ευκαιρία προστασίας των κοινοτήτων τους. Ωστόσο, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική: η εκπαίδευση στη Γαλλία και η απομάκρυνση από την πατρίδα τους οδήγησαν στην κατάρρευση του ηθικού και σε μια μοναδική στιγμή στην ιστορία των SS – τη στάση της Villefranche-de-Rouergue το 1943. Μια ομάδα στασιαστών, κυρίως κομμουνιστών που είχαν διεισδύσει στη μονάδα, εκτέλεσε τους Γερμανούς αξιωματικούς τους σε μια προσπάθεια να αυτομολήσουν στους Συμμάχους, αν και η εξέγερση κατεστάλη τελικά μέσα σε λίγες ώρες.
Με την επιστροφή τους στη Βοσνία το 1944, η μεραρχία Handschar συμμετείχε σε σκληρές επιχειρήσεις κατά των παρτιζάνων, οι οποίες συνοδεύτηκαν από κατηγορίες για μαζικές σφαγές αμάχων, κυρίως ορθόδοξων Σέρβων. Παρά τις προσπάθειες του Γερμανού διοικητή Καρλ Γκούσταβ Ζάουμπερτσβαϊγκ να επιβάλει πειθαρχία και να κερδίσει την εύνοια του τοπικού πληθυσμού, η μεραρχία άρχισε να αποσυντίθεται καθώς η ήττα της Γερμανίας γινόταν προφανής. Οι μαζικές λιποταξίες έγιναν καθημερινό φαινόμενο, με χιλιάδες άνδρες να εγκαταλείπουν τις τάξεις των SS, παίρνοντας μαζί τους τον οπλισμό τους, είτε για να επιστρέψουν στα χωριά τους είτε για να προσχωρήσουν στους παρτιζάνους μετά την αμνηστία που πρόσφερε ο Τίτο.
Μετά το τέλος του πολέμου, οι ηγέτες της μεραρχίας αντιμετώπισαν δίκες για εγκλήματα πολέμου στη Γιουγκοσλαβία, με κάποιους να εκτελούνται και άλλους να φυλακίζονται. Είναι ενδιαφέρον ότι πολλοί βετεράνοι της Handschar βρέθηκαν αργότερα να πολεμούν στον Αραβο-Ισραηλινό Πόλεμο του 1948, μεταφέροντας την πολεμική τους εμπειρία σε νέα μέτωπα. Η ιστορία της μεραρχίας Handschar παραμένει μια ισχυρή υπενθύμιση του πώς οι κανόνες της ναζιστικής ιδεολογίας κάμπτονταν ανάλογα με τις ανάγκες του πολέμου, και πώς διαφορετικοί λαοί βρέθηκαν, για ποικίλους λόγους, να υποστηρίζουν το Τρίτο Ράιχ σε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ανθρωπότητας.