Τα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελούν απλώς ένα γεωγραφικό σημείο στον χάρτη, αλλά το σημαντικότερο γεωστρατηγικό πέρασμα της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας. Συνδέοντας τα τεράστια κοιτάσματα του Περσικού Κόλπου με τη διεθνή αγορά, η περιοχή αυτή έχει βρεθεί στο επίκεντρο συγκρούσεων, επιχειρηματικών θριάμβων και πολεμικών αναμετρήσεων, από την πρώτη ανακάλυψη πετρελαίου το 1908 μέχρι τον πολυετή και αιματηρό «Πόλεμο των Δεξαμενόπλοιων».
Η Αρχή ενός Ενεργειακού Θησαυρού
Όλα ξεκίνησαν το 1900 στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού, όταν ο Κιταμπτζί Χαν, διευθυντής των τελωνείων του Ιράν, παρουσίασε μελέτες που έδειχναν ότι στην Περσία το πετρέλαιο ανάβλυζε φυσικά από το έδαφος. Ο Χαν προσέγγισε τον πάμπλουτο Άγγλο επενδυτή Γουίλιαμ Νοξ Ντ’ Άρσι, ο οποίος είχε κάνει περιουσία από χρυσό στην Αυστραλία. Η συμφωνία με τον Σάχη Μουζαφάρ αλ-Ντιν έκλεισε το 1901, με τον Σάχη να παραχωρεί δικαιώματα εκμετάλλευσης για 60 χρόνια, αναζητώντας απεγνωσμένα ρευστό για τις πολυτελείς διακοπές του στην Ευρώπη.
Η προσπάθεια εντοπισμού του «μαύρου χρυσού» ανατέθηκε στον μηχανικό Τζορτζ Μπερνάρντ Ρέινολντς, ο οποίος ήρθε αντιμέτωπος με το εχθρικό κλίμα και τις τοπικές φυλές που απαιτούσαν χρήματα για «προστασία». Παρά τις οικονομικές δυσκολίες και τις εντολές των επενδυτών να σταματήσει τις δαπανηρές γεωτρήσεις, ο Ρέινολντς ρίσκαρε και συνέχισε. Η δικαίωση ήρθε τα ξημερώματα της 26ης Μαΐου 1908, όταν το πετρέλαιο εκτινάχθηκε σε ύψος 20 μέτρων στην περιοχή Μαστζίντ Σουλεϊμάν. Η είδηση μεταφέρθηκε κρυφά στο Λονδίνο με τον κωδικό «το λάδι βγαίνει από τη γη», σηματοδοτώντας τη γέννηση της Anglo-Persian Oil Company, της σημερινής BP.
Ο Στρατηγικός «Λαιμός» της Παγκόσμιας Ενέργειας
Με την πάροδο των δεκαετιών, τα Στενά του Ορμούζ μετατράπηκαν στον στενό θαλάσσιο «λαιμό» από τον οποίο εξαρτάται η ροή ενέργειας ολόκληρου του πλανήτη. Η σημασία τους έγινε δραματικά φανερή κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ (1980-1988), ο οποίος επεκτάθηκε στη θάλασσα με τον περίφημο «Πόλεμο των Δεξαμενόπλοιων». Ο Σαντάμ Χουσεΐν, σε μια προσπάθεια να στραγγαλίσει την ιρανική οικονομία, άρχισε να χτυπά πλοία που μετέφεραν πετρέλαιο, ελπίζοντας να προκαλέσει τη διεθνή επέμβαση.
Το Ιράν απάντησε με αντάρτικες τακτικές, χρησιμοποιώντας ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης που πλησίαζαν τα τάνκερ τη νύχτα και τα γάζωναν με ρουκέτες, ενώ πόντιζε νάρκες στα Στενά, προκαλώντας πανικό στους καπετάνιους. Η κατάσταση κλιμακώθηκε το 1987, όταν οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την επιχείρηση «Earnest Will», τη μεγαλύτερη συνοδεία πλοίων από την εποχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, υψώνοντας την αμερικανική σημαία σε τάνκερ του Κουβέιτ για να τα προστατεύσουν από τις επιθέσεις.
Το Τραγικό Τίμημα των Συγκρούσεων
Οι μάχες στα Στενά του Ορμούζ άφησαν πίσω τους βαρύ φόρο αίματος και τεράστιες καταστροφές. Σε ένα τραγικό λάθος το 1987, ιρακινό αεροπλάνο έπληξε το αμερικανικό πολεμικό Stark, σκοτώνοντας 37 ναύτες. Ένα χρόνο αργότερα, το αμερικανικό USS Vincennes κατέρριψε κατά λάθος ένα ιρανικό επιβατικό αεροπλάνο, νομίζοντας ότι πρόκειται για μαχητικό, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 290 άνθρωποι.
Στο τέλος της σύγκρουσης, περισσότερα από 540 πλοία είχαν δεχθεί επίθεση και 400 ναυτικοί είχαν χάσει τη ζωή τους. Οι ζημιές στο φορτίο ξεπέρασαν τους 30 εκατομμύρια τόνους, αποδεικνύοντας ότι οποιαδήποτε αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ έχει άμεσο και οδυνηρό αντίκτυπο όχι μόνο στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά και στην παγκόσμια σταθερότητα. Μέχρι και σήμερα, η περιοχή παραμένει το πιο ευαίσθητο βαρόμετρο των διεθνών σχέσεων και της παγκόσμιας οικονομίας.