Στις 20 Απριλίου 1959, έφυγε από τη ζωή ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης. Για τους περισσότερους, το όνομά του είναι συνώνυμο με τη σχολική Γραμματική που είχαμε στην τσάντα μας, όμως ο Τριανταφυλλίδης ήταν πολλά περισσότερα: ήταν ο άνθρωπος που «συμφιλίωσε» τους Έλληνες με τη γλώσσα τους.
Αν αναρωτιέστε γιατί σήμερα γράφουμε και μιλάμε έτσι όπως μιλάμε, η απάντηση βρίσκεται στον βίο και το έργο αυτού του σπουδαίου γλωσσολόγου.
Από τη Φυσικομαθηματική στη Φιλοσοφική
Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1883. Αν και ξεκίνησε τις σπουδές του από τη Φυσικομαθηματική, γρήγορα τον κέρδισε η Φιλοσοφική Σχολή. Μαθητής του θεμελιωτή της γλωσσολογίας στην Ελλάδα, Γεωργίου Χατζιδάκι, συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία (Μόναχο, Χαϊδελβέργη) και το Παρίσι, όπου ήρθε σε επαφή με τις πιο σύγχρονες ευρωπαϊκές παιδαγωγικές τάσεις.
Η τριανδρία της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης
Μαζί με τον Αλέξανδρο Δελμούζο και τον Δημήτρη Γληνό, ο Τριανταφυλλίδης αποτέλεσε την «ψυχή» του Εκπαιδευτικού Ομίλου. Ήταν οι άνθρωποι που οραματίστηκαν μια εκπαίδευση στη γλώσσα του λαού, μακριά από τους τύπους της καθαρεύουσας που τότε φάνταζαν ξένοι προς την καθημερινή πραγματικότητα.
Πρωταγωνίστησε στη μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση (1917-1920) επί Ελευθερίου Βενιζέλου, παλεύοντας να καθιερώσει τη δημοτική στα σχολεία.
Η Γραμματική του 1941: Ένας έντιμος συμβιβασμός
Το 1938, η κυβέρνηση Μεταξά τού ανέθεσε τη συγγραφή μιας Γραμματικής για τη δημοτική γλώσσα. Το αποτέλεσμα, που εκδόθηκε το 1941, παραμένει μέχρι σήμερα το σημείο αναφοράς μας.
Το μυστικό της επιτυχίας του: Ο Τριανταφυλλίδης δεν ήταν δογματικός. Αντίθετα με τον Γιάννη Ψυχάρη, που ήθελε μια γλώσσα «στα άκρα», ο Τριανταφυλλίδης δέχτηκε ορισμένα στοιχεία της καθαρεύουσας που είχαν ήδη ενσωματωθεί στη χρήση. Έφερε τη «γλωσσική αντάρτισσα» στη νομιμότητα, δίνοντάς της σχήμα και κανόνες που όλοι μπορούσαν να ακολουθήσουν.
Τριανταφυλλίδης vs Ψυχάρης: Η λευκή σημαία
Ο χρονογράφος Παύλος Παλαιολόγος είχε περιγράψει εύστοχα τη διαφορά τους:
- Ο Ψυχάρης ήταν ο εμπρηστής, ο εριστικός, ο «απόλυτος» που έβριζε όσους δεν τον προσκυνούσαν.
- Ο Τριανταφυλλίδης ήταν ο σοφός δάσκαλος. Εκεί που ο Ψυχάρης κρατούσε το «κόκκινο πανί» για να προκαλέσει τον ταύρο, ο Τριανταφυλλίδης ύψωσε τη λευκή σημαία της συμφιλίωσης.
Μια κληρονομιά που ζει (κυριολεκτικά)
Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης δεν πρόσφερε μόνο το έργο του όσο ζούσε. Με τη διαθήκη του, κληροδότησε την περιουσία του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για την ίδρυση του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών.
Χάρη σε αυτόν, έχουμε σήμερα:
- Επιστημονικά τεκμηριωμένα λεξικά.
- Συνεχή έρευνα για τη νεοελληνική γλώσσα.
- Ένα άρτιο γλωσσικό όργανο για τους λογοτέχνες και τους επιστήμονες.
Ο Τριανταφυλλίδης δεν ήταν απλώς ένας γλωσσολόγος· ήταν ο αρχιτέκτονας της σύγχρονης ελληνικής επικοινωνίας.