Η σημαντική μείωση των αιτήσεων στις φετινές προκηρύξεις του ΑΣΕΠ για τους πίνακες κατάταξης εκπαιδευτικών προκαλεί έντονο προβληματισμό. Σε σύγκριση με τη διαδικασία του 2023, περίπου 20.000 λιγότεροι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί υπέβαλαν αίτηση για να ενταχθούν στους πίνακες από τους οποίους πραγματοποιούνται οι προσλήψεις αναπληρωτών και οι μόνιμοι διορισμοί στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι συγκεκριμένοι πίνακες ανανεώνονται μόνο μία φορά κάθε τρία χρόνια και αποτελούν τη βασική δίοδο εισόδου στο δημόσιο σχολείο για χιλιάδες αποφοίτους παιδαγωγικών και καθηγητικών σχολών.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι εύλογο: γιατί όλο και λιγότεροι νέοι επιστήμονες επιλέγουν σήμερα να διεκδικήσουν μια θέση στην εκπαίδευση;
Χαμηλοί μισθοί και υψηλό κόστος διαβίωσης
Ένας από τους βασικότερους λόγους είναι οι οικονομικές συνθήκες. Οι αποδοχές ενός νεοδιόριστου ή αναπληρωτή εκπαιδευτικού συχνά δεν επαρκούν για μια αξιοπρεπή διαβίωση, ιδιαίτερα όταν η τοποθέτηση γίνεται μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας.
Σε νησιά, τουριστικές περιοχές αλλά και μεγάλα αστικά κέντρα, τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί. Πολλοί εκπαιδευτικοί αναγκάζονται να διαθέτουν μεγάλο μέρος του μισθού τους μόνο για τη στέγαση, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που καταφεύγουν σε συγκατοίκηση ή σε προσωρινές λύσεις διαμονής προκειμένου να ανταπεξέλθουν οικονομικά.
Για έναν νέο άνθρωπο με πτυχίο, μεταπτυχιακές σπουδές ή ακόμα και διδακτορικό, οι συνθήκες αυτές καθιστούν το επάγγελμα λιγότερο ελκυστικό από ό,τι στο παρελθόν.
Η υπηρέτηση μακριά από τον τόπο κατοικίας αποθαρρύνει πολλούς
Για δεκαετίες, η μετακίνηση σε απομακρυσμένες περιοχές θεωρούνταν αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής σταδιοδρομίας. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η ανάγκη διατήρησης δύο κατοικιών, οι συνεχείς μεταθέσεις, η αβεβαιότητα σχετικά με τον τόπο εργασίας και οι δυσκολίες στη δημιουργία οικογένειας λειτουργούν αποτρεπτικά για πολλούς νέους πτυχιούχους. Ως αποτέλεσμα, αρκετοί στρέφονται προς τον ιδιωτικό τομέα ή επιλέγουν επαγγελματικές διεξόδους εκτός του αντικειμένου των σπουδών τους.
Ο εκπαιδευτικός αντιμέτωπος με αυξημένη γραφειοκρατία
Πέρα από τα οικονομικά ζητήματα, σημαντικό ρόλο παίζει και η αλλαγή του ίδιου του επαγγελματικού περιβάλλοντος.
Πολλοί εκπαιδευτικοί εκφράζουν την άποψη ότι το σχολείο έχει μεταβληθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες, οι αναφορές, οι αξιολογήσεις, οι δείκτες, τα σχέδια δράσης και οι διοικητικές διαδικασίες αυξάνονται διαρκώς, περιορίζοντας τον χρόνο που αφιερώνεται στη διδασκαλία και την παιδαγωγική εργασία.
Έτσι, αρκετοί αισθάνονται ότι ο ρόλος τους μετατρέπεται σταδιακά από παιδαγωγικός σε διοικητικός.
Η απώλεια του παιδαγωγικού ρόλου
Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ήταν ανέκαθεν συνδεδεμένο με τη μετάδοση γνώσεων, τη διαμόρφωση χαρακτήρων και την ουσιαστική επαφή με τους μαθητές.
Σήμερα, ωστόσο, πολλοί εκπαιδευτικοί δηλώνουν ότι μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους αφιερώνεται σε διαδικαστικές υποχρεώσεις, γεγονός που περιορίζει το δημιουργικό και παιδαγωγικό κομμάτι της εργασίας τους.
Όταν η γραφειοκρατία υπερκαλύπτει τη διδασκαλία, η επαγγελματική ικανοποίηση μειώνεται σημαντικά.
Οι αυξημένες προκλήσεις μέσα στις σχολικές αίθουσες
Οι δυσκολίες δεν περιορίζονται μόνο στα διοικητικά καθήκοντα. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν ζητήματα όπως:
- σχολική βία και εκφοβισμό,
- ψυχολογικές δυσκολίες μαθητών,
- κοινωνικά προβλήματα,
- αυξημένες απαιτήσεις γονέων,
- σύνθετες παιδαγωγικές προκλήσεις.
Πολλοί θεωρούν ότι οι ευθύνες αυξάνονται συνεχώς, χωρίς να συνοδεύονται από αντίστοιχη θεσμική ή ψυχολογική υποστήριξη, γεγονός που οδηγεί συχνά σε επαγγελματική εξουθένωση.
Αίσθημα πίεσης και επαγγελματικής ανασφάλειας
Ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζει την εικόνα του επαγγέλματος είναι το αίσθημα αυξημένης επιτήρησης που εκφράζουν αρκετοί εκπαιδευτικοί.
Οι συχνές αναφορές σε καταγγελίες, πειθαρχικές διαδικασίες, απολογίες και δικαστικές υποθέσεις δημιουργούν σε μέρος του εκπαιδευτικού κόσμου την αίσθηση ενός εργασιακού περιβάλλοντος με αυξημένη πίεση και μειωμένη επαγγελματική ασφάλεια.
Ανεξάρτητα από την έκβαση κάθε υπόθεσης, το κλίμα αυτό επηρεάζει την αντίληψη πολλών νέων ανθρώπων που εξετάζουν το ενδεχόμενο να ακολουθήσουν το επάγγελμα.
Τι σημαίνει η μείωση των αιτήσεων στον ΑΣΕΠ;
Οι περίπου 20.000 λιγότερες αιτήσεις δεν αποτελούν απλώς έναν αριθμό. Αντικατοπτρίζουν μια ευρύτερη μεταβολή στη στάση των νέων απέναντι στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού.
Όταν λιγότεροι πτυχιούχοι επιλέγουν να διεκδικήσουν μια θέση στη δημόσια εκπαίδευση, το ζήτημα παύει να αφορά αποκλειστικά τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Αφορά το μέλλον του δημόσιου σχολείου και την ικανότητά του να προσελκύει ανθρώπους με υψηλή κατάρτιση, όραμα και διάθεση προσφοράς.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο γιατί μειώθηκαν οι αιτήσεις στον ΑΣΕΠ. Το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι αν το εκπαιδευτικό σύστημα θα μπορέσει να παραμείνει ελκυστικό για τις επόμενες γενιές εκπαιδευτικών που θα κληθούν να διαμορφώσουν το μέλλον των παιδιών μας.