Η Σοβιετική Ένωση διέθετε αρκετά "τέρατα" στην ιστορία της, με τον Ιωσήφ Στάλιν να βρίσκεται φυσικά στην κορυφή της λίστας. Ήταν αυτός που έχτισε το σύστημα, υπέγραψε τις εντολές και όρισε τις ποσοστώσεις για τις συλλήψεις και τις αμέτρητες εκτελέσεις. Όμως, δεν τα έκανε όλα αυτά μόνος του. Ο πιο ενθουσιώδης βοηθός του σε αυτή τη φρίκη, και ίσως ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος που έδρασε ποτέ στη σκιά της εξουσίας, ήταν ο Λαβρέντι Μπέρια.
Η άνοδος ενός αδίστακτου γραφειοκράτη
Ο Μπέρια δεν γεννήθηκε μέσα στην εξουσία. Προερχόταν από μια φτωχή οικογένεια χωρικών από τη Γεωργία, αλλά βρήκε την ευκαιρία να αναδειχθεί μέσα στο χάος της Επανάστασης. Εντάχθηκε στους Μπολσεβίκους και γρήγορα βρήκε την κλίση του στη μυστική αστυνομία, η οποία είχε ως αποστολή την εξόντωση των "εχθρών της επανάστασης".
Αυτό που τον έκανε να ξεχωρίσει ήταν η μεθοδικότητά του. Δεν έκανε απλώς τυχαίες συλλήψεις. Έχτιζε υποθέσεις, κατασκεύαζε στοιχεία, απέσπαγε ομολογίες μέσω βασανιστηρίων και δημιουργούσε περίπλοκες θεωρίες συνωμοσίας. Η ικανότητά του να ελέγχει την πληροφορία και η προθυμία του να κάνει τη βρώμικη δουλειά που άλλοι δίσταζαν, τον ανέβασαν γρήγορα στην ιεραρχία, μέχρι που ανέλαβε τα ηνία της περιβόητης NKVD, της σοβιετικής μυστικής αστυνομίας, αντικαθιστώντας τον Νικολάι Γιεζόφ.
Η μηχανή του τρόμου και το σύστημα των Γκουλάγκ
Αναλαμβάνοντας την εξουσία της NKVD το 1938, ο Μπέρια δεν σταμάτησε τον τρόμο, απλώς τον έκανε πιο "επαγγελματικό". Από τις χαοτικές και ανεξέλεγκτες σφαγές, πέρασε σε στοχευμένες, γραφειοκρατικά οργανωμένες διώξεις. Ήταν ο άνθρωπος που συνέταξε το υπόμνημα για την εκτέλεση πάνω από 20.000 Πολωνών αιχμαλώτων πολέμου στο Κατίν, μια από τις πιο σχολαστικά οργανωμένες μαζικές δολοφονίες του 20ού αιώνα.
Παράλληλα, επέβλεψε τις βίαιες εκτοπίσεις ολόκληρων εθνικών ομάδων, όπως των Τσετσένων και των Τατάρων της Κριμαίας. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στοιβάχτηκαν σε βαγόνια για ζώα και μεταφέρθηκαν στις στέπες της Κεντρικής Ασίας και της Σιβηρίας, με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές. Επιπλέον, ο Μπέρια μετέτρεψε το σύστημα των Γκουλάγκ σε μια κολοσσιαία μηχανή καταναγκαστικής εργασίας, όπου εκατομμύρια κρατούμενοι εργάζονταν μέχρι θανάτου κάτω από απάνθρωπες συνθήκες, παράγοντας πλούτο για τη σοβιετική οικονομία και υποστηρίζοντας το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
Οι σκοτεινές ιδιωτικές του πράξεις στην καρδιά της Μόσχας
Αυτό όμως που διαχώριζε τον Μπέρια από τους άλλους αξιωματούχους δεν ήταν μόνο τα εγκλήματα που διέπραττε στο όνομα του κράτους, αλλά οι πράξεις του μακριά από τα γραφεία. Έχοντας αποκτήσει απόλυτη εξουσία, απολάμβανε και απόλυτη ατιμωρησία. Αργά τη νύχτα στη Μόσχα, χρησιμοποιούσε το υπηρεσιακό του όχημα για να περιπολεί τους δρόμους. Όταν εντόπιζε μια νεαρή γυναίκα που του τραβούσε την προσοχή, οι σωματοφύλακές του την οδηγούσαν στη βίλα του. Το να τον απορρίψει κανείς σήμαινε εξαφάνιση σε φυλακές ή στρατόπεδα εργασίας. Ο Μπέρια είχε μετατρέψει τη σοβιετική πρωτεύουσα σε προσωπικό του κυνηγότοπο, αφήνοντας πίσω του δεκάδες –αν όχι εκατοντάδες– θύματα σεξουαλικής βίας.
Η πτώση και η κληρονομιά του
Ο Λαβρέντι Μπέρια αποτελούσε τον τέλειο συνεργό για τον Στάλιν. Ο ένας χρειαζόταν έναν αδίστακτο εκτελεστή για να εφαρμόσει την παρανοϊκή του πολιτική, και ο άλλος αποζητούσε την προστασία του δικτάτορα για να ικανοποιήσει τις δικές του σκοτεινές φιλοδοξίες. Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, ο Μπέρια προσπάθησε να αρπάξει την εξουσία, προωθώντας ακόμα και πολιτικές μεταρρυθμίσεις για να κερδίσει δημοτικότητα.
Οι υπόλοιποι Σοβιετικοί ηγέτες, γνωρίζοντας πόσο επικίνδυνος ήταν, οργάνωσαν μυστικά ένα σχέδιο ανατροπής του. Συνελήφθη κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης, δικάστηκε με συνοπτικές διαδικασίες σε μια κλειστή δίκη και εκτελέστηκε. Μετά τον θάνατό του, το σοβιετικό καθεστώς τον χρησιμοποίησε ως τον τέλειο αποδιοπομπαίο τράγο, φορτώνοντάς του όλα τα εγκλήματα της σταλινικής εποχής, προκειμένου οι υπόλοιποι ηγέτες να "καθαρίσουν" τα δικά τους χέρια. Παρόλο που το σύστημα δεν ήταν μόνο δικό του δημιούργημα, ο Μπέρια παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις πιο σκοτεινές και εγκληματικές φιγούρες στην παγκόσμια ιστορία.