ΚΕΙΜΕΝΟ 1
Τα πολλά πρόσωπα του φασισμού
Ο φασισμός δεν είναι μόνο η ακραία μορφή του καπιταλισμού, που εμφανίζεται σε περιόδους μεγάλης κρίσης του αστικού κοινωνικού συστήματος· είναι και ένα φαινόμενο μαζικής ψυχοπάθειας. Νοούμενο σαν τέτοιο μπορεί να διαγνώσει κανείς την ύπαρξή του και έξω από τα κυρίως ειπείν φασιστικά κόμματα, σαν κατάσταση διάχυτη μέσα στην κοινωνία, όπου μπορεί να μορφοποιηθεί και σε πολιτικούς σχηματισμούς, που δεν έχουν την τυπική μορφή του τυπικού φασιστικού κόμματος. Ο φασισμός, λοιπόν, είναι παντού.
Ο φασισμός είναι καταρχάς νοοτροπία. Μια νοοτροπία που στηρίζεται στην ομολογημένη ή ανομολόγητη αποδοχή της αξίας της βίας, έξω και πέρα από τους κοινωνικούς επικαθορισμούς της, αυτούς δηλαδή, που ήταν γνωστοί ακόμα από την εποχή του Μακιαβέλι. Ο φασισμός δεν είναι μακιαβελισμός. Ο μακιαβελισμός προϋποθέτει ένα καλά οργανωμένο σχέδιο πολιτικής δράσης. Για να υπάρξει όμως φασισμός πρέπει ο μακιαβελισμός των ηγετών να συναντήσει το λαϊκισμό και να τον βάλει στην υπηρεσία του.
Ο φασισμός στηρίζεται στην ενδιάθετη στη μάζα και διάχυτη στην κοινωνία βία. Ο φασισμός αξιοποιεί, θα λέγαμε, τον αρχικό ζωώδη πυρήνα του ανθρώπου εκείνου που δεν έχει ακόμα πλήρως εξανθρωπιστεί και που βαρβαρίζει σταθερά στην καθημερινή του ζωή. Κι ας σταματήσει επιτέλους αυτός ο βλακώδης και άκριτος «σεβασμός της ανθρώπινης προσωπικότητας». Ποιας προσωπικότητας και γιατί είναι ανθρώπινη η προσωπικότητα του φασίστα;
Δεν προτείνω, βέβαια, τη φυσική εξόντωση των φασιστών. Μια τέτοια πρόταση θα ήταν τυπικά φασιστική. Προτείνω μόνο να έχουμε το νου μας στον «καθημερινό φασισμό», όπως ονομάζει ευφυέστατα το διάχυτο και άμορφο φασισμό ο Μιχαήλ Ρομ.
Βασίλης Ραφαηλίδης – “Καπιταλισμός, Η κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας” εκδόσεις “του Εικοστού Πρώτου”
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
«Κρατήστε ξύπνιο το μυαλό σας στους σκοτεινούς καιρούς»
Τον Ιανουάριο του ’68, όταν όλα πια τα έσκιαζε η φοβέρα των δικτατόρων και τα πλάκωνε η σκλαβιά, ο Δημήτρης Μαρωνίτης ανέβηκε στο βήμα του αμφιθέατρου της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Το μάθημα προς τους φοιτητές του θα αποτελούσε, παράδειγμα ευθύνης και δημοκρατικής συμπεριφοράς.
«Το μάθημα τούτο αναγκάζομαι να το κάνω κάτω από απειλητικούς ψιθύρους. Μου λείπει επομένως το κέφι να μιλήσω για τα Κύπρια Έπη, εφόσον μάλιστα ενδέχεται αυτά τα λόγια να είναι και τα τελευταία που ακούτε από το στόμα μου. Γι’ αυτό και παρεκκλίνω από τον ίσιο δρόμο και, ακολουθώντας τον πιο αντιπαθητικό από τους αρχαίους συγγραφείς, λέω να το ρίξω στις υποθήκες, για να εξορκίσω έτσι τον Μεταξά και τους σύγχρονους επιγόνους του:
– Κρατήστε ξύπνιο το μυαλό σας στους σκοτεινούς καιρούς. Μ’ αυτό κυρίως θα πολεμήσετε τη βαναυσότητα της εξουσίας.
– Μην απομονωθείτε. Με το λόγο, τη σιωπή και την πράξη σας σταθείτε πλάι σε κάποιον: στη μάνα σας, στον αδελφό ή στο φίλο σας, και προπαντός στα νεότερα παιδιά, που περιμένουν από σας να δουν αν θα τους φράξετε ή θα τους ανοίξετε το δρόμο της ελεύθερης αναπνοής.
– Μη φοβάστε τους ανθρώπους που έχουν ρωμαλέα πάθη: όσους οργίζονται, πίνουν και αγαπούν. Πολεμάτε μόνο τους κάπηλους της ελληνοχριστιανικής ηθικολογίας. Απομονώστε όσους συνεχώς χαμογελούν, που όταν μιλούν δεν σας κοιτούν στα μάτια, κι όταν τους δίνετε το χέρι, δεν ξέρουν ή δε θέλουν να το σφίξουν. Ανάμεσά τους θα βρείτε τους χαφιέδες.
– Σηκώστε με σεμνότητα το χρέος που σας ανήκει. Φανείτε εις μικρόν γενναίοι».
ΚΕΙΜΕΝΟ 3
Η επιστροφή - Αποστόλης Ζυμβραγάκης
Όταν τους έθαψαν,
τα σκουλήκια δεν ήξεραν Ιστορία.
Δεν ήξεραν από στολές,
εμβατήρια,
σηκωμένα χέρια
και καθαρές φυλές.
Πεινούσαν μόνο.
Κι έφαγαν.
Έφαγαν τις μπότες που είχαν γίνει χώμα,
τα στόματα που κάποτε ούρλιαζαν «θάνατος»,
τα δάχτυλα που έδειχναν ανθρώπους
για να τους πάρει η νύχτα,
έφαγαν τις ιδέες που τους σέρβιραν τα πτώματα.
Μόνο που κάποια πράγματα
δε χωνεύονται.
Κι έτσι μια μέρα
τα σκουλήκια αφόδευσαν
και τα περιττώματα
ανέβηκαν στην επιφάνεια.
Φρέσκα,
ζεστά,
με καινούργια πρόσωπα,
φορώντας λαμπερά ρούχα,
μιλώντας τη γλώσσα των νέων.
Έκαναν λόγο πάλι για αίμα.
Για πατρίδες που τάχα τους ανήκουν.
Για ανθρώπους που περισσεύουν.
Για το μίσος
σαν να ήταν αρετή.
Κι εμείς απορήσαμε:
«Μα δεν τα είχαμε θάψει αυτά;»
Τα είχαμε.
Μόνο που ξεχάσαμε
πως όταν η Ιστορία
δεν καθαρίζει τη μνήμη της,
ακόμη και τα σκουλήκια
κάποτε
μας χέζουν.
Αποστόλης Ζυμβραγάκης, 16/09/2026.
ΘΕΜΑΤΑ
A1. Να αποδώσετε συνοπτικά σ’ ένα δικό σας κείμενο 60-70 λέξεων το περιεχόμενο των παραγράφων 1, 2 και 3 του Κειμένου 1 («Ο φασισμός,... φασίστα»).
Μονάδες 20
ΘΕΜΑ Β1
Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων).
ΣΤΗΛΗ Α | ΣΤΗΛΗ Β |
|---|---|
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο φασισμός | α. εκδηλώνεται αποκλειστικά μέσα από οργανωμένα πολιτικά κόμματα με συγκεκριμένη ιδεολογική ταυτότητα. β. μπορεί να διαχέεται στην κοινωνία και να εκδηλώνεται ακόμη και έξω από τους τυπικούς φασιστικούς πολιτικούς σχηματισμούς. |
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1, επισημαίνεται ότι η επικράτηση του φασισμού προϋποθέτει | α. τη συνάντηση των πολιτικών σχεδιασμών της ηγεσίας με τον λαϊκισμό και την αξιοποίησή του για την εξυπηρέτηση των επιδιώξεών της. β. την ύπαρξη ενός οργανωμένου πολιτικού σχεδίου που λειτουργεί ανεξάρτητα από τις διαθέσεις και τις αντιδράσεις της κοινωνίας. |
3. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1, ο συγγραφέας | α. θεωρεί ότι η αντιμετώπιση του φασισμού δικαιολογεί την υιοθέτηση βίαιων πρακτικών εναντίον των υποστηρικτών του. β. απορρίπτει τη φυσική εξόντωση των φασιστών και προκρίνει την επαγρύπνηση απέναντι στις καθημερινές εκδηλώσεις του φασισμού. |
4. Στο Κείμενο 2, ο Δημήτρης Μαρωνίτης προτρέπει τους φοιτητές του | α. να διατηρήσουν την πνευματική τους εγρήγορση και να σταθούν αλληλέγγυοι στους συνανθρώπους τους απέναντι στην καταπιεστική εξουσία. β. να περιορίσουν τη δημόσια δράση τους και να αποστασιοποιηθούν από τους άλλους, προκειμένου να προστατευτούν από την αυθαιρεσία της εξουσίας. |
5. Στο Κείμενο 2, η προτροπή του Μαρωνίτη προς τους φοιτητές να αναλάβουν το χρέος που τους αναλογεί | α. συνδέει τη γενναιότητα αποκλειστικά με την ανάληψη μεγάλων και δημόσια αναγνωρίσιμων πράξεων αντίστασης. β. αναδεικνύει την αξία της προσωπικής ευθύνης και της γενναίας στάσης ακόμη και μέσα από μικρές πράξεις της καθημερινότητας. |
Μονάδες 15
Β2. α. Ποιος τρόπος πειθούς αξιοποείται από τον συντάκτη στην τέταρτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Δεν προτείνω ... Ρομ») και τι επιτυγχάνεται με τη χρήση του; (μονάδες 5)
β. Στο Κείμενο 2 («Κρατήστε ... γενναίοι») ο ομιλητής χρησιμοποιεί το β' πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Τι επιτυγχάνεται με τη χρήση του; (μονάδες 5).
Μονάδες 10
Β3. Να σχολιάσετε την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του τίτλου του Κειμένου 2, λαμβάνοντας υπόψιν το περιεχόμενο του Κειμένου και δύο γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιούνται στον τίτλο.
Μονάδες 10
Γ1. Πώς ερμηνεύετε τη σχέση ανάμεσα στη συλλογική λήθη και την επανεμφάνιση του φασισμού, όπως αναδεικνύεται στο ποίημα; Ποιον προβληματισμό σάς δημιουργεί η στάση του ποιητικού υποκειμένου απέναντι στην Ιστορία; Να αναπτύξετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις κειμενικούς δείκτες. (150-200 λέξεις)
Μονάδες 15
Δ1. Στο Κείμενο 1, διατυπώνεται η άποψη ότι «Ο φασισμός είναι καταρχάς νοοτροπία. Μια νοοτροπία που στηρίζεται στην ομολογημένη ή ανομολόγητη αποδοχή της αξίας της βίας, έξω και πέρα από τους κοινωνικούς επικαθορισμούς της».
α) Ποιοι είναι, κατά την άποψή σας, οι λόγοι εμφάνισης του φασισμού στην κοινωνία; β) Εσείς, ως νέοι άνθρωποι, ποια στάση ζωής θα υιοθετούσατε προκειμένου να εξαλειφθεί αυτό το κοινωνικό φαινόμενο; Να διατυπώσετε τις απόψεις σας σε μια ομιλία 350-400 λέξεων στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης που διοργανώνει το σχολείο με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα κατά του φασισμού. Μπορείτε να αξιοποιήσετε δημιουργικά και τα Κείμενα 1 και 2.
Μονάδες 30
Επιμέλεια: Αποστόλης Ζυμβραγάκης, Φιλόλογος M.Ed.
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ Α1 – Περίληψη
Ενδεικτική απάντηση (65 λέξεις)
Ο συγγραφέας παρουσιάζει τον φασισμό ως φαινόμενο που δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα, αλλά διαχέεται στην κοινωνία. Τον θεωρεί πρωτίστως νοοτροπία που αποδέχεται τη βία και εκδηλώνεται όταν οι πολιτικοί σχεδιασμοί των ηγετών αξιοποιούν τον λαϊκισμό. Παράλληλα, επισημαίνει ότι ο φασισμός εκμεταλλεύεται τη βίαιη συμπεριφορά που ενυπάρχει στις κοινωνικές μάζες και τις ανεξέλεγκτες, βάρβαρες πλευρές της ανθρώπινης φύσης.
Μονάδες 20
ΘΕΜΑ Β1 – Αντιστοίχιση
Ερώτημα | Σωστή απάντηση |
|---|---|
1 | β |
2 | α |
3 | β |
4 | α |
5 | β |
Μονάδες 15 – 3 μονάδες για κάθε σωστή απάντηση.
ΘΕΜΑ Β2 – Τρόποι πειθούς και ρηματικά πρόσωπα
Β2.α. Τρόπος πειθούς στην τέταρτη παράγραφο του Κειμένου 1
Ενδεικτική απάντηση
Στην τέταρτη παράγραφο ο συγγραφέας αξιοποιεί κυρίως την επίκληση στη λογική, με μέσο την αιτιολόγηση. Απορρίπτει τη φυσική εξόντωση των φασιστών, εξηγώντας ότι μια τέτοια πρακτική θα αποτελούσε και η ίδια εκδήλωση φασιστικής συμπεριφοράς. Αντιπροτείνει την επαγρύπνηση απέναντι στον καθημερινό φασισμό. Έτσι, τεκμηριώνει τη θέση του ότι η αντιμετώπιση της βίας δεν πρέπει να αναπαράγει τις πρακτικές που καταδικάζει, ενισχύοντας την πειστικότητα των απόψεών του.
Παράλληλα, ενισχύεται το ήθος του πομπού, καθώς ο συγγραφέας παρουσιάζεται ως πρόσωπο που απορρίπτει τη φυσική εξόντωση ακόμη και εκείνων των οποίων τις αντιλήψεις καταδικάζει.
Μονάδες 5
Β2.β. Λειτουργία του β΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου στο Κείμενο 2
Ενδεικτική απάντηση
Με τη χρήση του β΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου («Κρατήστε», «Μην απομονωθείτε», «σταθείτε», «Σηκώστε», «Φανείτε») ο ομιλητής απευθύνεται άμεσα στους φοιτητές του, προσδίδοντας στον λόγο του αμεσότητα, ζωντάνια και προτρεπτικό χαρακτήρα. Παράλληλα, επιδιώκει να τους κινητοποιήσει, ώστε να διατηρήσουν την πνευματική τους εγρήγορση και να αναλάβουν την προσωπική και συλλογική τους ευθύνη απέναντι στην καταπιεστική εξουσία. Έτσι, ενισχύεται η συναισθηματική εμπλοκή των αποδεκτών και αναδεικνύεται ο παραινετικός χαρακτήρας της ομιλίας.
Μονάδες 5
ΘΕΜΑ Β3 – Επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του τίτλου
Ενδεικτική απάντηση
Ο τίτλος «Κρατήστε ξύπνιο το μυαλό σας στους σκοτεινούς καιρούς» είναι επικοινωνιακά αποτελεσματικός, καθώς αποτυπώνει το κεντρικό μήνυμα του κειμένου: την ανάγκη πνευματικής εγρήγορσης απέναντι στην αυθαιρεσία της δικτατορικής εξουσίας.
Αρχικά, η χρήση της προστακτικής «Κρατήστε» προσδίδει στον τίτλο προτρεπτικό χαρακτήρα, κινητοποιώντας άμεσα τον αναγνώστη. Επιπλέον, η μεταφορική έκφραση «σκοτεινούς καιρούς» παραπέμπει στο καταπιεστικό καθεστώς της δικτατορίας, δημιουργώντας συναισθήματα ανησυχίας και προβληματισμού.
Παράλληλα, η μεταφορά «ξύπνιο το μυαλό» αναδεικνύει τη σημασία της κριτικής σκέψης ως μέσου αντίστασης στον αυταρχισμό. Έτσι, ο τίτλος προσελκύει το ενδιαφέρον, προϊδεάζει για το περιεχόμενο και μεταδίδει με παραστατικότητα το βασικό μήνυμα του ομιλητή.
Μονάδες 10
ΘΕΜΑ Γ – Ερμηνευτικό σχόλιο
Ενδεικτική απάντηση (176 λέξεις)
Στο ποίημα αναδεικνύεται η άρρηκτη σχέση ανάμεσα στη συλλογική λήθη και την επανεμφάνιση του φασισμού. Το ποιητικό υποκείμενο επισημαίνει ότι η ιστορική καταδίκη μιας ιδεολογίας δεν συνεπάγεται την οριστική εξαφάνισή της, ιδιαίτερα όταν οι κοινωνίες επαναπαύονται και αδυνατούν να διατηρήσουν ζωντανή την ιστορική μνήμη.
Αρχικά, ο συμβολισμός των σκουληκιών που καταναλώνουν τα πτώματα των φασιστών υποδηλώνει τη φυσική εξόντωση των φορέων μιας ιδεολογίας, όχι όμως και των ιδεών τους. Η μεταφορά «κάποια πράγματα / δε χωνεύονται» αναδεικνύει την ανθεκτικότητα αυτών των αντιλήψεων. Παράλληλα, η αντίθεση ανάμεσα στα «καινούργια πρόσωπα» και στις παλαιές ιδέες του μίσους αποκαλύπτει την ικανότητα του φασισμού να επανεμφανίζεται με σύγχρονη μορφή. Τέλος, το συλλογικό «εμείς» υπογραμμίζει την ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας για την ιστορική λήθη.
Προσωπικά, θεωρώ ιδιαίτερα ανησυχητική την επισήμανση ότι η καταδίκη του παρελθόντος δεν εξασφαλίζει από μόνη της ένα δημοκρατικό μέλλον. Το ποίημα με προβληματίζει για την ανάγκη διαρκούς ιστορικής γνώσης, κριτικής σκέψης και κοινωνικής εγρήγορσης, ώστε οι νέες γενιές να αναγνωρίζουν εγκαίρως την επανεμφάνιση της μισαλλοδοξίας.
Μονάδες 15
Ενδεικτική κατανομή βαθμολογίας
Κριτήριο αξιολόγησης | Μονάδες |
|---|---|
Κατανόηση και ερμηνεία του κεντρικού ζητήματος | 6 |
Αξιοποίηση τουλάχιστον τριών κειμενικών δεικτών | 6 |
Προσωπική ανταπόκριση και προβληματισμός | 3 |
Σύνολο | 15 |
Η κατανομή είναι ενδεικτική και μπορεί να προσαρμοστεί στο πλαίσιο της διδασκαλίας.
ΘΕΜΑ Δ1 – Παραγωγή λόγου
Επικοινωνιακό πλαίσιο: Ομιλία σε σχολική εκδήλωση με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Φασισμού.
Ζητούμενα: Αίτια εμφάνισης του φασισμού και στάση ζωής των νέων για την αντιμετώπισή του.
Ενδεικτική απάντηση (377 λέξεις)
Ο φασισμός δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν
Αγαπητοί καθηγητές, αγαπητές συμμαθήτριες και αγαπητοί συμμαθητές,
Η σημερινή εκδήλωση αποτελεί ευκαιρία να προβληματιστούμε για ένα φαινόμενο που σημάδεψε την ανθρώπινη ιστορία και εξακολουθεί να απασχολεί τις σύγχρονες κοινωνίες: τον φασισμό. Πρόκειται για μια νοοτροπία που δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένους πολιτικούς σχηματισμούς, αλλά μπορεί να εκδηλώνεται καθημερινά μέσα από τη βία, τη μισαλλοδοξία και την περιφρόνηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ποιοι παράγοντες, όμως, ευνοούν την εμφάνισή του;
Αρχικά, οι οικονομικές κρίσεις, η ανεργία και οι κοινωνικές ανισότητες δημιουργούν συνθήκες ανασφάλειας και απογοήτευσης. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ορισμένοι άνθρωποι αναζητούν εύκολες εξηγήσεις για τα προβλήματά τους και στρέφονται εναντίον κοινωνικών ομάδων που παρουσιάζονται ως υπεύθυνες για τις δυσκολίες τους. Παράλληλα, η ελλιπής παιδεία και η άγνοια της Ιστορίας περιορίζουν την κριτική ικανότητα των πολιτών, καθιστώντας τους περισσότερο ευάλωτους στη χειραγώγηση και στην παραπληροφόρηση.
Επιπλέον, τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις και ο φόβος απέναντι στο διαφορετικό καλλιεργούν την εχθρότητα. Όταν μάλιστα η βία γίνεται ανεκτή στην καθημερινότητα, διαμορφώνεται ένα κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν αυταρχικές αντιλήψεις.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, εμείς οι νέοι οφείλουμε να αναλάβουμε ενεργό ρόλο.
Πρωτίστως, χρειάζεται να καλλιεργούμε την κριτική μας σκέψη, να αναζητούμε αξιόπιστη ενημέρωση και να μελετούμε την Ιστορία, ώστε να αναγνωρίζουμε τις συνέπειες του ολοκληρωτισμού. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να σεβόμαστε τη διαφορετικότητα και να απορρίπτουμε κάθε μορφή διάκρισης, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις του συνανθρώπου μας.
Εξίσου σημαντική είναι η ενεργός συμμετοχή μας στη δημοκρατική ζωή. Μέσα από τον διάλογο, τον εθελοντισμό και τη συλλογική δράση μπορούμε να υπερασπιζόμαστε τα ανθρώπινα δικαιώματα και να στεκόμαστε αλληλέγγυοι σε όσους υφίστανται αδικίες. Ακόμη και στο σχολικό περιβάλλον, η αντίδρασή μας απέναντι στον εκφοβισμό και στον αποκλεισμό αποτελεί ουσιαστική πράξη δημοκρατικής ευθύνης.
Αγαπητοί συμμαθητές,
Ο Δημήτρης Μαρωνίτης καλούσε τους φοιτητές του να κρατήσουν ξύπνιο το μυαλό τους στους σκοτεινούς καιρούς. Η προτροπή του παραμένει επίκαιρη. Η δημοκρατία δεν διασφαλίζεται μόνο από τους θεσμούς, αλλά και από τη στάση των ανθρώπων που την υπηρετούν καθημερινά.
Ας επιλέξουμε, λοιπόν, τη γνώση αντί της άγνοιας, τον διάλογο αντί της βίας και την αλληλεγγύη αντί του μίσους. Γιατί η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αρχίζει από τις δικές μας καθημερινές επιλογές.
Σας ευχαριστώ.
Μονάδες 30
Ενδεικτικό διάγραμμα οργάνωσης της ομιλίας
Μέρος | Περιεχόμενο |
|---|---|
Προσφώνηση | Αγαπητοί καθηγητές, αγαπητοί συμμαθητές |
Πρόλογος | Αφορμή εκδήλωσης, παρουσίαση του φασισμού ως κοινωνικού φαινομένου |
Κύριο μέρος – Α΄ ζητούμενο | Οικονομικές κρίσεις, κοινωνική ανασφάλεια, ελλιπής παιδεία, ιστορική άγνοια, προκαταλήψεις, κανονικοποίηση της βίας |
Κύριο μέρος – Β΄ ζητούμενο | Κριτική σκέψη, ιστορική γνώση, σεβασμός στη διαφορετικότητα, δημοκρατική συμμετοχή, αλληλεγγύη, αντίδραση στις διακρίσεις |
Επίλογος | Ανακεφαλαίωση, αναφορά στον Μαρωνίτη, προτροπή για προσωπική και συλλογική ευθύνη |
Αποφώνηση | Σας ευχαριστώ |
Ενδεικτική βαθμολόγηση του Θέματος Δ1: Περιεχόμενο 12 μονάδες, οργάνωση 10 μονάδες, γλώσσα 8 μονάδες.