Κείμενο 1: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη εκτοξεύει τα fake news αλλοιώνοντας όσα βλέπουμε γύρω μας
«Οι ειδικοί φοβούνται ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να επιταχύνει τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στα μέσα ενημέρωσης, στην κυβέρνηση και στην κοινωνία. Αν οποιαδήποτε εικόνα μπορεί να κατασκευαστεί -και να χειραγωγηθεί- πώς μπορούμε να πιστέψουμε οτιδήποτε βλέπουμε;» αναφέρουν σε άρθρο τους στους New York Times, οι Tiffany Hsu και Steven Lee Myers. Η αλήθεια είναι ότι αναζητώντας απλά τον όρο AI, τα περισσότερα άρθρα που εμφανίζονται ανοίγουν συζητήσεις γύρω από το πώς το AI λειτουργεί υπέρ μας, ή πώς θα κλέψει τις δουλείες μας στο μέλλον. Με μια πιο ψύχραιμη δεύτερη ματιά μπορούμε να κοιτάξουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα εργαλείο που ναι μεν μπορεί να προσδώσει στην καθημερινότητά μας πολλά θετικά, απλοποιώντας την, αλλά που ταυτόχρονα μπορεί να λειτουργήσει ελεγκτικά και παραπλανητικά απέναντι στις μάζες.
Συνεχώς βλέπουμε εικόνες, φωτογραφίες, βίντεο ακόμα και ηχογραφήσεις ανθρώπων να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, αλλά που τελικά είναι δημιουργήματα της τεχνητής νοημοσύνης. Την περασμένη εβδομάδα μάλιστα, μια σειρά από νέες εικόνες τεχνητής νοημοσύνης έδειξαν τον Πάπα να απολαμβάνει ένα μεγάλο ποτήρι μπύρα. Τα χέρια φαίνονταν ως επί το πλείστον φυσιολογικά - εκτός από τη βέρα στο παράμεσο του. Αυτό ήταν το μόνο σημείο της φωτογραφίας που έδειχνε ότι η εικόνα ήταν δημιουργημένη από τεχνητή νοημοσύνη.
Τα ελαττώματα των εικόνων ήταν κάποτε δηλωτικά της πλαστογραφίας ή των συνθετικών εικόνων, όμως η συνεχής πρόοδος τα εξαλείφει, καθιστώντας τα δημιουργήματα της AI πιο δύσκολο να διακριθούν. Πλέον μάλιστα τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ψέματος είναι τόσο θολά, ώστε να μην γίνονται αμέσως αντιληπτά και το πλασματικό να μιμείται σχεδόν ατόφια το ήδη υπάρχον.
Η άνοδος της τεχνολογίας που είναι ικανή να παράγει πειστικό ψεύτικο περιεχόμενο όμως εγείρει επίσης περισσότερες, ακόμη πιο σκοτεινές ανησυχίες. Καθώς γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διακρίνουμε τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο, οι ειδικοί ανησυχούν ότι κακόβουλοι φορείς θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτή την τεχνολογία για να ενισχύσουν την παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο. Ο ίδιος ο Σαμ Άλτμαν, διευθύνων σύμβουλος της τεχνολογικής εταιρείας OpenAI, έχει προειδοποιήσει ότι η τεχνητή νοημοσύνη «θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για παραπληροφόρηση μεγάλης κλίμακας». Ο επιστήμονας πληροφορικής Roos επανέλαβε αυτές τις ανησυχίες, σημειώνοντας ότι επί του παρόντος, η παραπληροφόρηση παράγεται κυρίως από ανθρώπους που εργάζονται σε «εργοστάσια τρολ», οι οποίοι δημιουργούν και διαδίδουν ψευδείς πληροφορίες και παρεμβαίνουν στις διαδικτυακές συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Εάν -και όταν- αυτό μπορεί να αυτοματοποιηθεί σε μαζική κλίμακα, αυτό εγείρει ένα εντελώς νέο επίπεδο ανησυχίας», δήλωσε στην Deutsche Welle.
Κείμενο 2: Καταιγίδα κυβερνοεπιθέσεων με ΑΙ και deepfakes
Είναι από τα πιο ισχυρά όπλα στα χέρια των συμμοριών του κυβερνοεγκλήματος, με το οποίο, σύμφωνα με την Check Point Research, αυτές εκβίασαν 2.200 οργανισμούς, επιχειρήσεις και ιδιώτες μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2023, όπως αποκάλυψε έρευνα στο σκοτεινό διαδίκτυο και σε 120 shame sites (τους λεγόμενους ιστότοπους δημόσιου εξευτελισμού -βγάζουν στη φόρα υποτιθέμενα άπλυτα των θυμάτων τους).
Το ransomware και ο χακακτιβισμός (κυβερνοεπιθέσεις που έχουν στόχο να επηρεάσουν τις πολιτικές θέσεις των ανθρώπων και να βλάψουν τους ιδεολογικούς τους αντιπάλους) τρέχουν με χίλια. Οι κυβερνοεπιθέσεις αυξάνονταν κατά 8% εβδομαδιαίως το δεύτερο τρίμηνο του 2023, σύμφωνα με την Check Point Research, που για το 2024 προβλέπει καταιγίδα κυβερνοεγκλήματος. Οι συμμορίες τροποποιούν ακόμη και τα πιο κοινά, τα πιο παλιά εργαλεία, όπως οι συσκευές αποθήκευσης USB, προκειμένου να μεταδώσουν κακόβουλο λογισμικό. Πολλές από τις επιθέσεις κατευθύνονται από την τεχνητή νοημοσύνη. Οι κυβερνοεγκληματίες έχουν στα χέρια τους εργαλεία όπως η μηχανική μάθηση για να αναπτύξουν νέες παραλλαγές κακόβουλων λογισμικών τύπου ransomware και τεχνολογίες όπως τα deepfakes (βίντεο ανθρώπων που λένε και κάνουν πράγματα τα οποία δεν έχουν εκστομίσει και δεν έχουν πράξει ποτέ) για να προαγάγουν την πλαστοπροσωπία και το ηλεκτρονικό ψάρεμα σε ανώτερα επίπεδα.
Συγκεκριμένα, τακτικές ηλεκτρονικού ψαρέματος που έχουν βελτιωθεί με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης χτυπούν υποδόρια και εξατομικευμένα, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο για τους χρήστες τον εντοπισμό κακόβουλης πρόθεσης. Όσο τεχνολογίες και εργαλεία εξελίσσονται, τόσο πιο προηγμένες εμφανίζονται οι κακόβουλες στρατηγικές των συμμοριών.
Τα εργαλεία υπάρχουν. Και χρησιμοποιούνται παντού. Σε απάτες, εκβιασμούς, διασπορά ψευδών ειδήσεων και πολιτική προπαγάνδα, για τη στρέβλωση του δημόσιου διαλόγου και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Από τα σκοτεινά βάθη της αβύσσου τους, λίγο λίγο τροποποιούν τις δικλείδες ασφαλείας της καθημερινότητας και την εικόνα του μέλλοντος.
Κείμενο 3: Μανόλης Αναγνωστάκης, Κι ήθελε ακόμη…
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης υπήρξε ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Σε ένα μουντό, σκοτεινό και τρομακτικό πολιτικοκοινωνικό τοπίο, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά τον οδυνηρό Εμφύλιο 1946-49 και τις διώξεις που ακολούθησαν για τους ηττημένους, έγραψε το ακόλουθο ποίημα, το οποίο ανήκει στην ποιητική συλλογή του Συνέχεια (1954).
Κι ήθελε ακόμη…
Κι ήθελε ακόμη πολύ φως να ξημερώσει.
Όμως εγώ
Δεν παραδέχτηκα την ήττα.
Έβλεπα τώρα
Πόσα κρυμμένα τιμαλφή έπρεπε να σώσω
Πόσες φωλιές νερού να συντηρήσω μέσα στις φλόγες.
Μιλάτε, δείχνετε πληγές, αλλόφρονες στους δρόμους
Τον πανικό που στραγγαλίζει την καρδιά σας σα σημαία
Καρφώσατε σ’ εξώστες με σπουδή φορτώσατε το εμπόρευμα
Η διάγνωσίς σας ασφαλής: Θα πέσει η πόλις.
Εκεί, προσεκτικά, σε μια γωνιά, μαζεύω τάξη,
Φράζω με σύνεση το τελευταίο μου φυλάκιο
Κρεμώ κομμένα χέρια στους τοίχους, στολίζω
Με τα κομμένα κρανία τα παράθυρα, πλέκω,
Με κομμένα μαλλιά το δίχτυ μου και περιμένω
Όρθιος και μόνος σαν και πρώτα περιμένω.
ΘΕΜΑΤΑ
ΘΕΜΑ Α
Α1. Να παρουσιάσετε συνοπτικά σε 60-70 λέξεις τις ανησυχίες που προκαλούνται σχετικά με την ενίσχυση της παραπληροφόρησης μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με το Κείμενο 1.
Μονάδες 20
ΘΕΜΑ Β
Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων).
ΣΤΗΛΗ Α | ΣΤΗΛΗ Β |
|---|---|
1. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1, επισημαίνεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη | α. αποτελεί ένα εργαλείο που μπορεί να διευκολύνει την καθημερινότητα, αλλά και να αξιοποιηθεί για την παραπλάνηση και τη χειραγώγηση των ανθρώπων. β. συνιστά μια τεχνολογική εξέλιξη της οποίας οι αρνητικές συνέπειες περιορίζονται κυρίως στην πιθανή απώλεια θέσεων εργασίας. |
2. Στην τέταρτη παράγραφο του Κειμένου 1, η συνεχής βελτίωση των δημιουργημάτων της τεχνητής νοημοσύνης | α. διευκολύνει τους χρήστες να εντοπίζουν τα τεχνητά κατασκευασμένα οπτικοακουστικά τεκμήρια, καθώς τα χαρακτηριστικά τους γίνονται περισσότερο αναγνωρίσιμα. β. καθιστά ολοένα δυσκολότερη τη διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το κατασκευασμένο περιεχόμενο, καθώς περιορίζονται τα εμφανή σημάδια της πλαστογράφησης. |
3. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1, η ανησυχία των ειδικών για την αυτοματοποίηση της παραπληροφόρησης συνδέεται με | α. τη δυνατότητα παραγωγής και διάδοσης ψευδών πληροφοριών σε μαζική κλίμακα, χωρίς να απαιτείται η ίδια έκταση ανθρώπινης παρέμβασης. β. την εκτίμηση ότι η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης θα περιορίσει την αποτελεσματικότητα των οργανωμένων μηχανισμών παραπληροφόρησης. |
4. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 2, αναφέρεται ότι οι κυβερνοεγκληματίες αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη και τα deepfakes προκειμένου | α. να περιορίσουν τη χρήση παλαιότερων μεθόδων κυβερνοεπίθεσης και να στραφούν αποκλειστικά στη διάδοση ψευδών ειδήσεων. β. να αναπτύξουν νέες μορφές κακόβουλου λογισμικού και να ενισχύσουν τις δυνατότητες πλαστοπροσωπίας και ηλεκτρονικής εξαπάτησης. |
5. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 2, η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η κακόβουλη αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων | α. επηρεάζει όχι μόνο την ασφάλεια των χρηστών, αλλά και τη λειτουργία του δημόσιου διαλόγου, τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και την καθημερινή ζωή. β. περιορίζεται κυρίως σε μεμονωμένες οικονομικές απάτες, χωρίς να επηρεάζει ουσιαστικά τις κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες. |
Μονάδες 15
Γ1. Να σχολιάσετε τη στάση ζωής που προβάλλει ο Μ. Αναγνωστάκης στο ποίημα (Κείμενο 3), αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις κειμενικούς δείκτες. Ποιο μήνυμα εισπράττετε εσείς ως νέοι από αυτή τη στάση του ποιητή; (150-200 λέξεις).
Μονάδες 15
ΘΕΜΑ Δ
Δ1. Αφού μελετήσετε τα κείμενα που σας δόθηκαν να συντάξετε ένα δικό σας άρθρο στο οποίο θα παρουσιάζετε αφενός το πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει το φαινόμενο της παραπληροφόρησης και αφετέρου τις επιπτώσεις του φαινομένου αυτού στη λειτουργία της δημοκρατίας (350-400 λέξεις)
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ Α
Α1. Η δυνατότητα της τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργεί πλαστά οπτικά και ηχητικά ντοκουμέντα που δεν διακρίνονται από τα αληθινά εγείρει τον κίνδυνο να υπονομεύσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης. Αυτή τη δυνατότητα, μάλιστα, θα μπορούσαν να την αξιοποιήσουν αρνητικών προθέσεων φορείς, για να παραπλανούν τους πολίτες. Με την πιθανή αυτοματοποίηση, άλλωστε, της διάδοσης ψευδών ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η παραπληροφόρηση θα γιγαντωθεί.
ΘΕΜΑ Β
Β1.
Ερώτημα | Σωστή απάντηση |
|---|---|
1 | α |
2 | β |
3 | α |
4 | β |
5 | α |
Γ1. [Το ποίημα του Μανώλη Αναγνωστάκη θέτει το ζήτημα του αγώνα που συνεχίζεται και διαρκεί, παρά τις ήττες και τις απογοητεύσεις του ανθρώπου στην προάσπιση και την πραγμάτωση των ιδανικών του.]
Η στάση του ποιητή αποτυπώνεται στους στίχους «Όμως εγώ / Δεν παραδέχτηκα την ήττα» και υπογραμμίζει εμφατικά την άρνηση παραδοχής της ήττας σε έναν δίκαιο, κατά την άποψη του ποιητή, αγώνα. [Περικείμενο:] Σε ένα μουντό, σκοτεινό και τρομακτικό πολιτικοκοινωνικό τοπίο, αυτό διαμορφώθηκε μετά τον οδυνηρό Εμφύλιο 1946-49 και τις διώξεις που ακολούθησαν για τους ηττημένους (αλληγορία: Κι ήθελε ακόμη πολύ φως να ξημερώσει = έλλειψη του φωτός της ελευθερίας και του ξημερώματος μιας καινούργιας μέρας) ο ποιητής μιλάει για το δικό του προσωπικό χρέος και την ευθύνη σε ένα ιστορικό αγώνα. Τα «τιμαλφή» και οι «φωλιές νερού» αποδίδουν ως μεταφορές τα πράγματα αξίας και τις ιδέες που πρέπει να διασωθούν, «κτήμα ες αεί» για τις επόμενες γενιές, και το νερό ως στοιχείο ζωής προορίζεται να σβήσει τις φλόγες ενός πολέμου με διώξεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια, εξορίες, εκτοπίσεις των «αντιφρονούντων» σε μία ανεπαρκώς εκδημοκρατισμένη Ελλάδα των δεκαετιών του ’50 και ‘60. Η γραφή σε α’ ενικό αντανακλά την προσωπική βιωματική στάση του ποιητή για συνέχεια του αγώνα, ενώ η αντίθεση προς το β’ πληθυντικό περιγράφει και επικρίνει τη στάση όσων ιδιοτελώς συμβιβάστηκαν (δείχνετε πληγές, αλλόφρονες στους δρόμους … με σπουδή φορτώσατε το εμπόρευμα).
Ο ποιητής με την προσωπική του στάση, όπως αυτή αποτυπώνεται στις τρομακτικές, πολεμικού χαρακτήρα, εικόνες των τελευταίων στίχων (Κρεμώ κομμένα χέρια στους τοίχους, στολίζω/ Με τα κομμένα κρανία τα παράθυρα) δηλώνει ότι συνεχίζει τον δίκαιο αγώνα (είναι το δίκαιο του αγώνα που προσδίδει αποφασιστικότητα στην επιλογή του) και θα εξακολουθεί να δίνει τις δικές του μάχες για μία καλύτερη κοινωνία. Ανυπότακτος, αδούλωτος, ελεύθερος.
Ενώ η παραπληροφόρηση στο παρελθόν βασιζόταν σε ψευδείς ισχυρισμούς και σε σκόπιμη στρέβλωση των γεγονότων, πλέον αποκτά την πρόσθετη δυνατότητα της δημιουργίας πλαστών τεκμηρίων που μοιάζουν σχεδόν αληθινά. Έτσι, με την ύπαρξη παραποιημένων βίντεο, φωτογραφιών και ηχογραφήσεων οι φορείς παραπληροφόρησης είναι σε θέση να επηρεάσουν πολύ δραστικότερα την κοινή γνώμη. Επιπροσθέτως, μάλιστα, η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι σύντομα σε θέση, χάρη στη μηχανική μάθηση και στην παραγωγή αυτοματοποιημένων κειμένων, να παρεμβαίνει σε διαδικτυακές συζητήσεις διαδίδοντας ψευδείς ειδήσεις και προωθώντας συγκεκριμένες κάθε φορά κομματικές ιδεολογίες. Θα αποκτήσουν, κατ’ αυτό τον τρόπο, οι εκάστοτε επιτήδειοι τα μέσα για να ελέγχουν τις απόψεις της κοινής γνώμης, καταστρατηγώντας τις αρχές τους υγιούς και δημοκρατικού δημόσιου διαλόγου.
Βασικό ζητούμενο, άλλωστε, για την ορθή λειτουργία της δημοκρατίας αποτελεί η γόνιμη αντιπαράθεση ανάμεσα στις επιμέρους παρατάξεις, η οποία βασίζεται όμως σε πραγματικά δεδομένα και αληθή στοιχεία. Υπ’ αυτή την έννοια, αν κάποια παράταξη επιλέξει να καταφύγει σε μηχανισμούς προπαγάνδας και παραπληροφόρησης, με όλα τα νέα μέσα που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη, θα υπονομεύσει πλήρως τη δημοκρατική αυτή διαδικασία, αφού οι ισχυρισμοί της θα εδράζονται σε ψευδείς ειδήσεις και παραποιημένα στοιχεία. Θα αποτελεί αυτό, βέβαια, σαφή ένδειξη πως για τη συγκεκριμένη παράταξη μόνο ζητούμενο είναι η διεκδίκηση της εξουσίας, αλλά οι πολίτες που θα αγνοούν τις αθέμιτες τακτικές της θα πέσουν ακουσίως θύματα χειραγώγησης.
Η καταφυγή, όμως, στη χειραγώγηση των πολιτών και στη διάδοση ψευδών ειδήσεων, έστω κι αν διασφαλίσει πρόσκαιρα κέρδη για κάποια παράταξη, θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε βαθιά κρίση τη δημοκρατική λειτουργία, διότι σταδιακά οι πολίτες θα χάσουν κάθε εμπιστοσύνη τόσο στους πολιτικούς όσο και στα μέσα ενημέρωσης. Όσο αποτελεσματική κι αν είναι, άλλωστε, η παραπληροφόρηση, δεν μπορεί να συνεχίζεται αδιάκοπα χωρίς να γίνει αντιληπτή. Καταλήγει, έτσι, να στρέφεται εις βάρος εκείνων που τη χρησιμοποίησαν για να παραπλανήσουν τους πολίτες.
Παρά, λοιπόν, τις ποικίλες θετικές δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, οφείλουμε να έχουμε υπόψη μας πως μπορεί να αξιοποιηθεί με αθέμιτο τρόπο, για να ελέγξει και να χειραγωγήσει τις πολιτικές απόψεις των πολιτών. Χρειάζεται, άρα, μεγάλος βαθμός επαγρύπνησης από τη μεριά των πολιτών, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο άκριτης υιοθέτησης ψευδών ειδήσεων και, κατ’ επέκταση, η χειραγώγησή τους.