ΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΥΛΙΚΟ

ΒΙΝΤΕΟ

29/3/22

Ξενοφώντος Ελληνικά «Βιβλίο 2. Κεφαλαίο 2. §1-4» - Μετάφραση - Ερμηνευτικά σχόλια - Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου - Συντακτική ανάλυση

Ξενοφώντος «Ελληνικά» Βιβλίο 2. Κεφαλαίο 2. §1-4 (κείμενο, μετάφραση, ασκήσεις σχολικού)

[1] πε δ τ ν τ Λαμψάκ κατεστήσατο, πλει π τ Βυζάντιον κα Καλχηδόνα. O δ’ ατν πεδέχοντο, τος τν θηναίων φρουρος ποσπόνδους φέντες· ο δ προδόντες λκιβιάδ τ Βυζάντιον τότε μν φυγον ες τν Πόντον, στερον δ’ ες θήνας κα γένοντο θηναοι.
Μετάφραση: Αφού ο Λύσανδρος ρύθμισε την κατάσταση στη Λάμψακο (τοποθετώντας δικούς του ανθρώπους), έπλευσε εναντίον του Βυζαντίου και της Χαλκηδόνας. Οι κάτοικοι τον δέχονταν, αφού διασφάλισαν την έξοδο των Αθηναίων φρουρών με επίσημη συμφωνία. Εκείνοι, επίσης, που είχαν προδώσει το Βυζάντιο στον Αλκιβιάδη αρχικά κατέφυγαν στον Πόντο και στη συνέχεια στην Αθήνα, όπου έγιναν Αθηναίοι πολίτες.  

[2] Λύσανδρος δ τούς τε φρουρος τν θηναίων κα ε τινά που λλον δοι θηναον, πέπεμπεν ες τς θήνας, διδος κεσε μόνον πλέουσιν σφάλειαν, λλοθι δ’ ο, εδς τι σ ν πλείους συλλεγσιν ες τ στυ κα τν Πειραι, θττον τν πιτηδείων νδειαν σεσθαι. Καταλιπν δ Βυζαντίου κα Καλχηδόνος Σθενέλαον ρμοστν Λάκωνα, ατς ποπλεύσας ες Λάμψακον τς νας πεσκεύαζεν.
Μετάφραση: Ο Λύσανδρος και τους Αθηναίους φρουρούς και όποιον άλλον Αθηναίο πολίτη έβλεπε οπουδήποτε, τους έστελνε στην Αθήνα, παρέχοντας ασφάλεια μόνο σε όσους έφευγαν με πλοία για εκεί, όχι όμως για άλλο μέρος, επειδή ήξερε καλά ότι όσοι περισσότεροι μαζευτούν στην πόλη και στον Πειραιά, τόσο γρηγορότερα θα παρουσιαστεί εκεί έλλειψη τροφίμων. Κι αφού άφησε τον Σπαρτιάτη Σθενέλαο ως αρμοστή του Βυζαντίου και της Χαλκηδόνας, ο ίδιος κατευθύνθηκε στη Λάμψακο με τον στόλο και επισκεύαζε τα πλοία.

[3] ν δ τας θήναις τς Παράλου φικομένης νυκτς λέγετο  συμφορά, κα ομωγ κ το Πειραις δι τν μακρν τειχν ες στυ δικεν,  τερος τ τέρ παραγγέλλων· στ’ κείνης τς νυκτς οδες κοιμήθη, ο μόνον τος πολωλότας πενθοντες, λλ πολ μλλον τι ατο αυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες οα ποίησαν Μηλίους τε Λακεδαιμονίων ποίκους ντας, κρατήσαντες πολιορκί, κα στιαιέας κα Σκιωναίους κα Τορωναίους κα Αγινήτας κα λλους πολλος τν λλήνων.
Μετάφραση: Στην Αθήνα η Πάραλος έφτασε νύχτα και μαθεύτηκε η συμφορά· και σηκώθηκε θρήνος που από τον Πειραιά μέσα από τα μακρά τείχη έφτασε στην πόλη, καθώς ο ένας έλεγε στον άλλον τις κακές ειδήσεις, και κανένας εκείνη τη νύχτα δεν κοιμήθηκε, καθώς θρηνούσαν όχι μόνο αυτούς που χάθηκαν αλλά ακόμη πιο πολύ τον ίδιο τους τον εαυτό, γιατί περίμεναν ότι θα πάθουν ό,τι έκαναν στους Μηλίους, που ήταν άποικοι των Λακεδαιμονίων, και στους Σκιωναίους και τους Τορωναίους και τους Αιγινήτες και πολλούς άλλους Έλληνες.

[4] Τ δ’ στεραί κκλησίαν ποίησαν, ν  δοξε τούς τε λιμένας ποχσαι πλν νς κα τ τείχη ετρεπίζειν κα φυλακς φιστάναι κα τλλα πάντα ς ες πολιορκίαν παρασκευάζειν τν πόλιν.
Μετάφραση: Την επόμενη όμως ημέρα συγκάλεσαν συνέλευση του δήμου, στην οποία αποφασίσθηκε να φράξουν με χώμα τα λιμάνια, να επιδιορθώσουν τα τείχη, να τοποθετήσουν φρουρές και να πάρουν γενικά όλα τα μέτρα για να προετοιμάσουν την πόλη για πολιορκία.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» Βιβλίο 2. Κεφαλαίο 2. §1-4 (ασκήσεις σχολικού)

Ερωτήσεις - ασκήσεις

1Ποια ήταν η τύχη των Αθηναίων φρουρών στο Βυζάντιο και την Καλχηδόνα;

Όταν ο Λύσανδρος διενήργησε επίθεση κατά του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας, οι κάτοικοι των πόλεων αυτών παραδόθηκαν, χωρίς να προβάλουν αντίσταση. Φρόντισαν, ωστόσο, για την ασφάλεια των Αθηναίων φρουρών, καθώς, προτού επιτρέψουν την έλευση των Σπαρτιατικών δυνάμεων στις πόλεις τους, διασφάλισαν με επίσημη συμφωνία την αποχώρησή τους. Πράξη που μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη καλής πίστης απέναντι στην Αθήνα. Οι πόλεις αυτές, αν και είχαν καταληφθεί το 409 π.Χ. από τους Αθηναίους, δεν γνώρισαν βιαιότητες ή άλλες παρεκτροπές εις βάρος τους, οπότε παρόλο που είχαν την ευκαιρία να τιμωρήσουν τους Αθηναίους, δεν το θέλησαν. Αντιθέτως, με μια κίνηση σεβασμού, που μαρτυρά την αρμονική συνεργασία με την αθηναϊκή ηγεμονία, απαίτησαν και πέτυχαν την ασφάλεια της αθηναϊκή φρουράς.
    
Οι κάτοικοι του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας παρέδωσαν τις πόλεις τους στον Λύσανδρο, αφού εξασφάλισαν με «σπονδές» ασφαλή αποχώρηση για τους άντρες της αθηναϊκής φρουράς. Παρά τη διαφορά του πολιτεύματος ανάμεσα στη Σπάρτη και στην Αθήνα και παρά τη βιαιότητα των συγκρούσεων υπήρχαν θεσμοί σεβαστοί από τους αντιπάλους, όπως οι σπονδές: αντιπρόσωποι των αντιπάλων κατέληγαν σε συμφωνία που την επισφράγιζαν με σπονδές προς τιμήν των θεών, τους οποίους καλούσαν ως μάρτυρες για την τήρησή της. Έτσι, αυτοί που αποχωρούσαν μετά από πολιορκία και παράδοση, ήταν ασφαλείς ως προστατευόμενοι των θεών. Ο όρος υπόσπονδος αναφέρεται σε ηττημένους που παραδόθηκαν στους νικητές ή σε νεκρούς πολέμου που οι δικοί τους παραδέχθηκαν την ήττα τους και ζήτησαν από τους νικητές άδεια να παραλάβουν τα σώματα για ταφή.

Ποια ήταν η τύχη των φίλων των Αθηναίων;
Η κατάληψη της Καλχηδόνας και του Βυζαντίου το 409 π.Χ. από τους Αθηναίους δεν βασίστηκε αποκλειστικά στη χρήση στρατιωτικής πίεσης. Μέσα στις πόλεις αυτές υπήρχαν πολίτες που έβλεπαν ευνοϊκά την αθηναϊκή ηγεμονία. Ειδικότερα, η κατάληψη του Βυζαντίου έγινε χάρη στη βοήθεια ορισμένων κατοίκων, οι οποίοι επέτρεψαν την είσοδο των Αθηναίων στην πόλη τους. Ο Ξενοφώντας στο 1ο βιβλίο της Ιστορίας τους μας δίνει τα ονόματα των πολιτών του Βυζαντίου που συνεργάστηκαν με τους Αθηναίους (Κύδων, Αρίστων, Αναξικράτης, Λυκούργος και Αναξίλαος)∙ όπως μάλιστα ανέφερε ο Αναξίλαος στην απολογία του, όταν δικάστηκε από τους Σπαρτιάτες, η πράξη τους δεν ήταν προδοσία, αλλά προσπάθεια διάσωσής της πόλης τους. Η πολιορκία των πόλεων αυτών από τους Αθηναίους είχε δημιουργήσει έντονα προβλήματα επισιτισμού. Έτσι, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αναξίλαου, έβλεπαν γύρω τους τα γυναικόπαιδα να πεθαίνουν από την πείνα, και τον σπαρτιάτη Κλέαρχο να παίρνει όλα τα διαθέσιμα τρόφιμα για τη σπαρτιατική φρουρά. Οπότε, θεωρήθηκε πως η παράδοση της πόλης στους Αθηναίους θα έσωζε τους κατοίκους από την απάνθρωπη λιμοκτονία.
Οι φίλοι, λοιπόν, των Αθηναίων, οι πολίτες δηλαδή του Βυζαντίου που είχαν βοηθήσει τον Αλκιβιάδη να καταλάβει την πόλη τους, διέφυγαν αρχικά στον Πόντο, ώστε να μην πέσουν στα χέρια των Σπαρτιατών. Ενώ, κατόπιν, κατέφυγαν στην Αθήνα, όπου ονομάστηκαν Αθηναίοι πολίτες, ως ανταμοιβή για την υπηρεσία που προσέφεραν στους Αθηναίους.  

2Πώς έμαθαν οι Αθηναίοι την ήττα τους; Πώς αντέδρασαν;

Το γεγονός της καταστροφή στους Αιγός ποταμούς έγινε γνωστό πρώτα στον Πειραιά, όταν κατέφτασε τη νύχτα η Πάραλος, το ιερό πλοίο των Αθηναίων (ένα από τα μόλις εννέα πλοία που είχαν διασωθεί από την καταστροφή). Από τον Πειραιά, που τότε ήταν ενωμένος με την Αθήνα με τα μακρά τείχη, η είδηση διαδόθηκε πάρα πολύ γρήγορα καθώς ο ένας πολίτης τη μετέφερε στον άλλον.
Μόλις, λοιπόν, έγινε γνωστή η συντριβή των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς οι πολίτες άρχισαν να θρηνούν και κανένας τους δεν κοιμήθηκε εκείνη τη νύχτα, καθώς αναλογίζονταν τα δεινά που τους περίμεναν. Οι Αθηναίοι θρηνούσαν αφενός για τους συμπολίτες τους που έχασαν τη ζωή τους, αλλά πολύ περισσότερο τον ίδιο τους τον εαυτό, διότι θεώρησαν δεδομένο πως μόλις οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοί τους καταλάβουν την πόλη θα τους τιμωρήσουν πολύ σκληρά. Περίμεναν, δηλαδή, πως θα πάθουν κι οι ίδιοι όσα φρικτά είχαν διαπράξει εις βάρος μικρότερων συμμαχικών τους πόλεων.

Οι κάτοικοι της Μήλου ήταν άποικοι των Λακεδαιμονίων αλλά έμειναν ουδέτεροι κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Οι μικρές πόλεις Ιστιαία (στη βόρεια Εύβοια), Σκιώνη και Τορώνη (στη Χαλκιδική) είχαν αποστατήσει από την αθηναϊκή συμμαχία. Η Αίγινα, μικρό κράτος, ισχυρός όμως εμπορικός αντίπαλος της Αθήνας, ακολουθούσε πάντα φιλολακωνική πολιτική. Χαρακτηριστικά είναι τα παρακάτω αποσπάσματα από το έργο του Θουκυδίδη, όπου εικονίζονται παραστατικά η αλαζονεία και η απανθρωπιά των ισχυρών κρατών απέναντι στα μικρά, ανίσχυρα κράτη και κυρίως σε περίοδο πολέμου:

κα θηναοι πάλιν ς Εβοιαν διαβάντες Περικλέους στρατηγοντος κατεστρέψαντο πσαν, κα τήν μν λλην μολογί κατεστήσαντο, στιαις δ ξοικίσαντες ατοί τν γν σχον. (Θουκ. 1,114)
ΜετάφρασηΚαι τότε οι Αθηναίοι αφού εισήλθαν πάλι στην Εύβοια υπό την στρατηγεία του Περικλή, την υποδούλωσαν όλη, και ενώ των άλλων πόλεων ρύθμισαν το πολίτευμα σύμφωνα με συνθήκες, αφού εξεδίωξαν τους Ιστιαίους από την πόλη τους, την κατείχαν εκείνοι. 

Περ δ τος ατος χρόνους το θέρους τούτου Σκιωναίους μν θηναοι κπολιορκήσαντες πέκτειναν τος βντας, παδας δ κα γυνακας νδραπόδισαν· κα τν γν Πλαταιεσιν δοσαν νέμεσθαι. (Θουκ. 5, 32)
ΜετάφρασηΚατά την ίδια περίπου περίοδο στη διάρκεια αυτού του καλοκαιριού, οι Αθηναίοι αφού κυρίευσαν τη Σκιώνη με πολιορκία, σκότωσαν όλους τους ενήλικες άνδρες και πούλησαν ως δούλους τις γυναίκες και τα παιδιά∙ παραχώρησαν δε τη χώρα τους στους Πλαταιείς για να εγκατασταθούν.

ο δ πέκτειναν Μηλίων σους βντας λαβον, παδας δ κα γυνακας νδραπόδισαν τ δ χωρίον ατο κησαν, ποίκους στερον πεντακοσίους πέμψαντες. (Θουκ. 5, 116)
ΜετάφρασηΑυτοί σκότωσαν όσους ενήλικες Μήλιους συνέλαβαν, πούλησαν ως δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες, ενώ εποίκησαν οι ίδιοι την περιοχή, στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους Αθηναίους. 

3Υπογραμμίστε τη σωστή απάντηση:
η μετοχή προδόντες (§1) σημαίνει:

αυτοί που παρέδωσαν,
αυτοί που προδόθηκαν,
οι προδότες.

4Να γραφεί η §2 με την αλλαγή: Λύσανδρος = Λακεδαιμόνιοι

Λακεδαιμόνιοι δ τούς τε φρουρος τν θηναίων κα ε τινά που λλον δοιεν θηναον, πέπεμπον ες τς θήνας, διδόντες κεσε μόνον πλέουσιν σφάλειαν, λλοθι δ’ οεδότες τι σ ν πλείους συλλεγσιν ες τ στυ κα τν Πειραι, θττον τν πιτηδείων νδειαν σεσθαι. Καταλιπόντες δ Βυζαντίου κα Καλχηδόνος Σθενέλαον ρμοστν Λάκωνα, ατοί ποπλεύσαντες ες Λάμψακον τς νας πεσκεύαζον.

5Να καταγραφούν οι ενέργειες του Λυσάνδρου σε γ΄ ενικό πρόσωπο ενεστώτα οριστικής μαζί με το αντικείμενο των ρημάτων (εφόσον αυτά είναι μεταβατικά), π.χ.  Λύσανδρος καθίσταται τ ν τ Λαμψάκ.

 Λύσανδρος καθίσταται τ ν τ Λαμψάκ (εννοούμενο αντικείμενο: πράγματα), πλε π τ Βυζάντιον κα Καλχηδόνα Λύσανδρος δ τούς τε φρουρος τν θηναίων κα ε τινά που λλον ρη θηναονποπέμπει ες τς θήνας, δίδωσι κεσε μόνον πλέουσιν σφάλειανΚαταλείπει δ Βυζαντίου κα Καλχηδόνος Σθενέλαον ρμοστν Λάκωνα, ατς ποπλεύσας ες Λάμψακον τς νας πισκευάζει.

6Ποια η σκοπιμότητα των ενεργειών του Λυσάνδρου στην §2;

Ο Λύσανδρος επιτρέπει την ασφαλή επιστροφή στην Αθήνα, όχι μόνο των φρουρών που ήταν στο Βυζάντιο, αλλά και οποιουδήποτε άλλου Αθηναίου ήθελε να γυρίσει στην πόλη του. Η σκέψη του ήταν πως όσο περισσότεροι συγκεντρωθούν στην Αθήνα, τόσο πιο γρήγορα θα γίνει αισθητή η έλλειψη τροφίμων. [Η Αθήνα, πολιορκημένη από τη στεριά δέκα χρόνια περίπου, ανεφοδιαζόταν με τον εμπορικό της στόλο από τη Θράκη και τον Εύξεινο Πόντο. Ο Λύσανδρος απέκοψε τους θαλάσσιους δρόμους ανεφοδιασμού.]
Με την κυρίευση του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας ο Λύσανδρος σημείωσε ένα καίριο χτύπημα στον ανεφοδιασμό των Αθηναίων. Ήταν, επομένως, ζήτημα χρόνου να εξαντληθούν τα τρόφιμα στην πολιορκημένη Αθήνα, κάτι που θα ανάγκαζε τους λιμοκτονούντες Αθηναίους να δεχθούν οποιοδήποτε όρο τους έθετε ο Λύσανδρος.
Παράλληλα, ο Λύσανδρος άφησε στο Βυζάντιο και την Καλχηδόνα τον Σθενέλαο ως αρμοστή, έχοντας εγκαταστήσει εκεί ολιγαρχικό πολίτευμα, κι έχοντας φέρει τις δύο πόλεις στη συμμαχία της Σπάρτης. Ο Λάκωνας αρμοστής θα φρόντιζε ώστε να μην υπάρξει κάποια αντίδραση από τις δύο αυτές πόλεις και κυρίως καμία απόπειρα ανεφοδιασμού της πολιορκημένης Αθήνας.
Ο Λύσανδρος, μάλιστα, έχοντας αποκόψει τον ανεφοδιασμό της Αθήνας και γνωρίζοντας πως ο χρόνος είναι πια με το μέρος του, δεν βιάζεται να κατευθυνθεί προς την Αθήνα. Επιστρέφει στη Λάμψακο για να επισκευάσει τα πλοία του, ώστε να μπορεί κατόπιν να αφοσιωθεί απερίσπαστος στην πολιορκία της Αθήνας.

7) Υπογραμμίστε τη σωστή απάντηση:
Η φράση « τερος τ τέρ (παραγγέλλων)» (§3) σημαίνει:

ο ένας στον άλλον,
ο ένας και ο άλλος
ούτε ο ένας ούτε ο άλλος

8Ποιες ήταν οι αποφάσεις των Αθηναίων για την αντιμετώπιση της επικείμενης (και από τη θάλασσα) πολιορκίας;

Οι Αθηναίοι αντιμέτωποι με την επικείμενη πολιορκία της πόλης τους κι από τη θάλασσα πλέον, αποφασίζουν να προβούν σε ορισμένες βασικές ενέργειες για την κατάλληλη προετοιμασία της πόλης τους. Αποφασίζουν, λοιπόν, να φράξουν τα λιμάνια της πόλης επιχωματώνοντας την είσοδό τους, ώστε να αποφύγουν ενδεχόμενη απόβαση του εχθρικού στρατού, αφήνοντας μόνο ένα σε λειτουργία για την εξυπηρέτηση των δικών τους πλοίων. Συνάμα, αποφασίζουν την επισκευή των τειχών, ώστε να μην υπάρχουν σε αυτά ευάλωτα σημεία, με την παράλληλη εγκατάσταση φρουρών για την καλύτερη επιτήρηση της πόλης. Ενώ, πέρα από τις βασικές αυτές ενέργειες, αποφασίζουν να προβούν και σε όλες τις επιμέρους προετοιμασίες για την αντιμετώπιση της πολιορκίας.

Να γραφούν οι ρηματικοί τύποι στο γ΄ πληθ. πρόσωπο αορίστου (με τα αντικείμενά τους).

Τούς τε λιμένας πέχωσαν πλν νς κα τ τείχη ητρέπισαν κα φυλακς πέστησαν κα τλλα πάντα ς ες πολιορκίαν παρεσκεύασαν τν πόλιν.

9Να σχηματιστεί πίνακας με λέξεις της ΝΕ (σύνθετα, παράγωγα του στημι, με όλες τις προθέσεις) που να περιέχειααρσενικά ουσιαστικά συγκεκριμένα (επιστάτης), βουσιαστικά αφηρημένα (διάσταση), γουσιαστικά ουδέτερα αφηρημένα (ανάστημα).

α) επιστάτης, επιστήμονας, αποστάτης, επαναστάτης, αντικαταστάτης, εγκαταστάτης, αντιστασιακός, προϊστάμενος, προστάτης, υφιστάμενος

β) διάσταση, ανάσταση, αναστάτωση, αντίσταση, απόσταση, αποστασία, ένσταση, επανάσταση, αντεπανάσταση, επιστασία, κατάσταση, αποκατάσταση, εγκατάσταση, υποκατάσταση, μετάσταση, αναπαράσταση, προστασία, υπερπροστασία, υπόσταση

γ) ανάστημα, διάστημα, απόστημα, κατάστημα, υποκατάστημα, παράστημα, σύστημα

10Οι μετοχές της στήλης Α (§ 3) να συνδεθούν με την ισοδύναμή τους δευτερ. πρόταση της στήλης Β.

Α                                             Β
α) φικομένης                          α) πε φίκετο
                                                       ἐπειδν φίκηται
                                                       ἐὰν φίκηται

β) πενθοντες                          β) πε πενθοεν
                                                      πε πένθουν (πραγματική αιτιολογία)
                                                      ἵνα πενθσι

γ) γ) τούς πολωλότας             γ) πειδν πολωλότες σι
                                                        ὅτε άπολώλασι
                                                       ο πωλώλεσαν

11κκλησαν ποησανΠς κρνετε την ενργεια αυτ των Αθηναων; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

Μετά τον αρχικό πανικό που τους προκάλεσε η είδηση της καταστροφής του στόλου τους, οι Αθηναίοι συνειδητοποιούν πως δεν έχουν το περιθώριο να μένουν αδρανείς και να απελπίζονται. Επιλέγουν ορθά, επομένως, να μην επιτρέψουν στον φόβο και την οδύνη να τους οδηγήσουν σε κατάσταση απραξίας, και αποφασίζουν να συγκαλέσουν συνέλευση των πολιτών προκειμένου να καθορίσουν το πώς θα αντιμετωπίσουν τη νέα δυσμενή κατάσταση. Η επιλογή αυτή, αν και επιβεβλημένη από την ανάγκη, φανερώνει, συνάμα, τον ορθολογισμό και την ψυχραιμία των Αθηναίων. Γνωρίζουν, άλλωστε, πως αν δεν δράσουν σύντομα, θα αποτελέσουν έναν εύκολο στόχο για τους αντιπάλους τους. Έτσι, παρά το γεγονός ότι η ήττα του στόλου τους σηματοδοτεί επί της ουσίας και την ήττα τους στον πολυετή πόλεμο με τους Πελοποννησίους, δεν οδηγούνται στην πλήρη παραίτηση. Προετοιμάζονται για την πολιορκία της πόλης τους, με την ελπίδα πως, αν αντέξουν, θα είναι σε θέση να διαπραγματευτούν καλύτερα τους όρους υπό τους οποίους θα αναγνωρίσουν τη νίκη των αντιπάλων τους.

 
12) Πς αξιολογον τρα, µετ την ττα στους Αιγς Ποταµος, οι Αθηναίοι τη συµπεριφορ τους απναντι σε πολλος ΄Ελληνες κατά τη διάρκεια του πολέµου και ποιες συνέπειες εκτιµούν ότι θα υποστούν;
 
Οι Αθηναίοι, έχοντας υποστεί μια συντριπτική ήττα, αντιλαμβάνονται για πρώτη φορά πώς είναι να βρίσκεται κανείς στη μειονεκτική θέση του στρατιωτικά υποδεέστερου. Κατανοούν, δηλαδή, πώς ένιωθαν οι πολίτες όλων εκείνων των πόλεων που οι ίδιοι αντιμετώπισαν με αδικαιολόγητη σκληρότητα, όταν βρίσκονταν στο απόγειο της στρατιωτικής τους ισχύος. Συνειδητοποιούν, έτσι, πως κινδυνεύουν να αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τρόπο, τώρα που είναι ανίσχυροι, λαμβάνοντας την τιμωρία που τους αναλογεί για την υπεροπτική και βάρβαρη στάση τους. Οι πράξεις τους, άλλωστε, υπήρξαν εξαιρετικά ανηλεείς. Είχαν σφάξει τους άνδρες κατοίκους της Μήλου και της Σκιώνης και είχαν πουλήσει ως δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες των πόλεων αυτών, ενώ είχαν εκδιώξει τον πληθυσμό της Ιστιαίας, αδιαφορώντας πλήρως για τις καταστροφικές συνέπειες των όσων έκαναν.

Θέματα για συζήτηση

1. Μερικοί, καθώς αναζητούν στην ελληνική αρχαιότητα την πηγή κάθε σύγχρονου είδους λόγου, πιστεύουν ότι στο πρόσωπο του Ξενοφώντα και στα έργα του μπορεί να ανακαλύψει κανείς «έναν αληθινό ρεπόρτερ», γιατί διέθετε τη δυνατότητα επιλογής στοιχείων, που προσελκύουν την προσοχή των αναγνωστών. (Αθ. Κανελλόπουλος, Ο Ξενοφών ως δημοσιογράφος, σελ. 13 και 25). Ο Αθ. Κανελλόπουλος, οικονομολόγος, πολιτικός και δημοσιογράφος αποδίδει με δημοσιογραφικό ύφος τις παραγράφους 3-4 ως εξής:

Αθηναϊκή συμφορά στους Αιγός Ποταμούς
(Επί της Παράλου, του απεσταλμένου μας Ξενοφώντα Αθηναίου.)

Το ιερό πλοίο των Αθηναίων η «Πάραλος» προσορμίζεται στο λιμάνι του Πειραιά νύκτα. Η είδηση της συμφοράς μεταδίδεται από στόμα σε στόμα και η οιμωγή από τον Πειραιά δια μέσου των Μακρών Τειχών φτάνει στην Αθήνα. Ο ένας ανακοινώνει στον άλλο το θλιβερό άγγελμα.
Κανείς δεν κοιμήθηκε τη νύκτα εκείνη. Δεν είναι μόνο γιατί πενθούσαν τους χαμένους. Αλλά και γιατί τους συνείχε η αγωνία για τον εαυτό τους. Νόμιζαν πως τους περίμεναν όσα εκείνοι έκαναν στους Μηλίους, αποίκους των Λακεδαιμονίων, όταν τους νίκησαν ύστερα από πολιορκία, αλλά και στους κατοίκους της Ιστιαίας και της Σκιώνης και της Τορώνης και της Αίγινας και σε άλλους πολλούς Έλληνες. Την επομένη συνέρχονται σε έκτακτη συνέλευση. Αποφασίζεται η επιχωμάτωση όλων των λιμένων, εκτός ενός, να επισκευάσουν τα τείχη και να προετοιμάσουν την πόλη για πολιορκία. (στο παραπάνω βιβλίο, σελ. 40).
Να επισημάνετε τις διαφορές ανάμεσα στο παραπάνω κείμενο και στο πρωτότυπο.

Ο Κανελλόπουλος προσαρμόζοντας το κείμενο του Ξενοφώντα σε δημοσιογραφικό λόγο χρησιμοποιεί περισσότερο τον Ενεστώτα, ώστε να δοθεί στο κείμενο μεγαλύτερη ζωντάνια, αλλά και η αίσθηση του επικαιρικού γεγονότος. Συνάμα, χρησιμοποιεί πολλές κύριες προτάσεις, αντικαθιστώντας έτσι τις δευτερεύουσες προτάσεις και τις μετοχές του πρωτότυπου κειμένου. Με τον τρόπο αυτό επιτρέπει την εύκολη και γοργή ανάγνωση του κειμένου, στοιχείο που ενισχύεται κι από την ιδιαίτερη συντομία των κύριων προτάσεων που χρησιμοποιεί.
Σε μικρότερη, μάλιστα, έκταση ο Κανελλόπουλος επεμβαίνει στο αρχικό κείμενο αφαιρώντας ή προσθέτοντας λέξεις, προκειμένου να υπηρετήσει την σαφέστερη απόδοση του νοήματος.

2. Ποια δεινά μπορούσαν να υποστούν οι ηττημένοι; (χρησιμοποιήστε στοιχεία του κεφ. I §30-32, II §1-4 και του σχολίου της §3: Μηλίους ...Αίγινήτας).

Η Αθήνα υπήρξε μια ιμπεριαλιστική δύναμη που χρησιμοποιούσε συχνά ακραία βία προκειμένου να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της. Δεν έδειχνε κανένα σεβασμό και κανένα έλεος στις μικρότερες πόλεις-κράτη της ηγεμονίας της, αλλά ούτε και στους πολεμικούς της αντιπάλους. Τα παραδείγματα των ακροτήτων που διέπραξαν οι Αθηναίοι εκείνη την εποχή είναι χαρακτηριστικά, και εύλογα τους γεννούν το φόβο μιας ανάλογα σκληρής τιμωρίας από τους Σπαρτιάτες.
Οι Αθηναίοι όταν κυρίευσαν δύο αντίπαλες τριήρεις έριξαν τα πληρώματά τους στη θάλασσα για να πνιγούν, ενώ σχεδίαζαν σε περίπτωση που κερδίσουν το στρατό του Λυσάνδρου να κόψουν το δεξί χέρι όλων των αιχμαλώτων.
Το αδίστακτο της τακτικής τους, βέβαια, είχε γίνει αντιληπτό κι από τον τρόπο που είχαν αντιμετωπίσει μικρότερες συμμαχικές τους δυνάμεις. Είχαν υποτάξει την Εύβοια, ρυθμίζοντας εκείνοι την πολιτική κατάσταση των εκεί πόλεων, ενώ ειδικά στην Ιστιαία έδιωξαν όλους τους κατοίκους από την πόλη και την κράτησαν υπό το δικό τους έλεγχο. Χειρότερη, ωστόσο, ήταν η τύχη των κατοίκων της Σκιώνης και της Μήλου, καθώς οι Αθηναίοι σκότωσαν όλους τους ενήλικες άνδρες και πούλησαν ως δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Ενώ, την πόλη της Σκιώνης την παραχώρησαν στους Πλαταιείς και τη Μήλο την εποίκισαν οι ίδιοι οι Αθηναίοι. 

Ξενοφώντος Ελληνικά «Βιβλίο 2. Κεφαλαίο 2. §1-4» [Συντακτική ανάλυση]

[1] πε δ τ ν τ Λαμψάκ κατεστήσατο,
Δευτερεύουσα χρονική πρόταση
κατεστήσατο: Ρήμα. Λύσανδρος: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. τ ν τ Λαμψάκ: Αντικείμενο ρήματος δυνάμει του άρθρου. (Εναλλακτικά: τα πράγματα: Εννοείται ως αντικείμενο του ρήματος. ν τ Λαμψάκ: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο.)

πλει π τ Βυζάντιον κα Καλχηδόνα.
Κύρια πρόταση
πλει: Ρήμα. Λύσανδρος: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. π τ Βυζάντιον κα (π) Καλχηδόνα: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της εχθρικής κατεύθυνσης σε τόπο.

O δ’ ατν πεδέχοντο, τος τν θηναίων φρουρος ποσπόνδους φέντες·
Κύρια πρόταση
πεδέχοντο: Ρήμα. O δέ: Υποκείμενο ρήματος. ατν: Αντικείμενο ρήματος. φέντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος, που δηλώνει το προτερόχρονο. τούς φρουρούς: Αντικείμενο μετοχής. τος τν θηναίων: Επιθετικός προσδιορισμός δυνάμει του άρθρου. τν θηναίων: Γενική κτητική. ποσπόνδους: Επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου στο φρουρούς.

ο δ προδόντες λκιβιάδ τ Βυζάντιον τότε μν φυγον ες τν Πόντον, στερον δ’ ες θήνας
φυγον: Ρήμα. ο προδόντες: Επιθετική μετοχή ως υποκείμενο του ρήματος (ως υποκείμενο της μετοχής λειτουργεί το άρθρο της). τ Βυζάντιον: Άμεσο αντικείμενο της μετοχής. λκιβιάδ: Έμμεσο αντικείμενο της μετοχής. τότε: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα. ες τν Πόντον: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο. στερον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα. ες θήνας: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο.

κα γένοντο θηναοι.
Κύρια πρόταση
γένοντο: Ρήμα. ο προδόντες: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. θηναοι: Κατηγορούμενο του υποκειμένου.

[2] Λύσανδρος δ τούς τε φρουρος τν θηναίων πέπεμπεν ες τς θήνας, διδούς κεσε μόνον πλέουσιν σφάλειαν, λλοθι δ’ ο, εδς
Κύρια πρόταση
πέπεμπεν: Ρήμα. Λύσανδρος: Υποκείμενο ρήματος. τούς φρουρούς: Αντικείμενο ρήματος. τν θηναίων: Γενική κτητική. ες τς θήνας: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο. διδούς: Τροπική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. σφάλειαν: Άμεσο αντικείμενο μετοχής. [τος] πλέουσιν: Αναφορική μετοχή ως έμμεσο αντικείμενο της μετοχής διδούς. μόνον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. κεσε / λλοθι: Επιρρηματικοί προσδιορισμοί της κίνησης σε τόπο. εδς: Αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος.

κα ε τινά που λλον δοι θηναον
Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση
δοι: Ρήμα. Λύσανδρος: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. θηναον: Αντικείμενο του ρήματος. λλον / τινά: Επιθετικοί προσδιορισμοί. που: Επιρρηματικός προσδιορισμός της στάσης σε τόπο.
Υποθετικός Λόγος:  Υπόθεση: ε + ευκτική - Απόδοση: Οριστική ιστορικού χρόνου (παρατατικού) = Αόριστη επανάληψη στο παρελθόν.

τι θττον τν πιτηδείων νδειαν σεσθαι.
Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως αντικείμενο της μετοχής εδς
σεσθαι: Απαρέμφατο σε θέση ρήματος (αντί σται). νδειαν: Υποκείμενο απαρεμφάτου σε αιτιατική. τν πιτηδείων: Γενική αντικειμενική στο νδειαν. θττον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου (ή του χρόνου).

σ ν πλείους συλλεγσιν ες τ στυ κα τν Πειραι
Δευτερεύουσα αναφορική-υποθετική
συλλεγσιν: Ρήμα. πλείους: Υποκείμενο ρήματος. σ: Δοτική του ποσού στο πλείους. ες τ στυ κα τν Πειραι: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της στάσης σε τόπο.

Καταλιπν δ Βυζαντίου κα Καλχηδόνος Σθενέλαον ρμοστν Λάκωνα, ατς ποπλεύσας ες Λάμψακον τς νας πεσκεύαζεν.
Κύρια πρόταση
πεσκεύαζεν: Ρήμα. ατς: Υποκείμενο ρήματος. τς νας: Αντικείμενο ρήματος. ποπλεύσας: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος, που δηλώνει το προτερόχρονο. ες Λάμψακον: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο. Καταλιπν: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος, που δηλώνει το προτερόχρονο. Σθενέλαον: Αντικείμενο μετοχής. ρμοστν: Κατηγορούμενο του αντικειμένου. Λάκωνα: Παράθεση στο Σθενέλαον. Βυζαντίου κα Καλχηδόνος: Γενικές αντικειμενικές στο ρμοστν.

[3] ν δ τας θήναις τς Παράλου φικομένης νυκτς λέγετο  συμφορά,
Κύρια πρόταση
λέγετο: Ρήμα.  συμφορά: Υποκείμενο ρήματος. φικομένης: Γενική απόλυτη χρονική μετοχή, που δηλώνει το προτερόχρονο. τς Παράλου: Υποκείμενο της μετοχής. ν τας θήναις: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο. νυκτς: Γενική του χρόνου στη μετοχή.

κα ομωγ κ το Πειραις δι τν μακρν τειχν ες στυ δικεν,  τερος τ τέρ παραγγέλλων·
Κύρια πρόταση
δικεν: Ρήμα. ομωγ: Υποκείμενο ρήματος. κ το Πειραις: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης από τόπο. δι τν τειχν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης μέσα από τόπο. μακρν: Επιθετικός προσδιορισμός στο τειχν. ες στυ: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο. παραγγέλλων: Ονομαστική απόλυτη τροπική ή αιτιολογική μετοχή.  τερος: Υποκείμενο της μετοχής. τ τέρ: Έμμεσο αντικείμενο της μετοχής. τήν συμφοράν: Εννοείται ως άμεσο αντικείμενο της μετοχής.

στ’ κείνης τς νυκτς οδες κοιμήθη, ο μόνον τος πολωλότας πενθοντες, λλ πολ μλλον τι ατο αυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες
Κύρια πρόταση
κοιμήθη: Ρήμα. οδες: Υποκείμενο ρήματος. τς νυκτς: Γενική του χρόνου. κείνης: Επιθετικός προσδιορισμός στο τς νυκτς. πενθοντες: Αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. [Το οδες έχει περιληπτική σημασία και υποδηλώνει πλήθος προσώπων, γι’ αυτό κι η μετοχή τίθεται σε πληθυντικό αριθμό.] τος πολωλότας: Επιθετική μετοχή ως αντικείμενο της μετοχής πενθοντες. αυτούς: Αντικείμενο της μετοχής πενθοντες. πολ μλλον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο αντικείμενο αυτούς.  ατο: Κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου. νομίζοντες: Αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. πείσεσθαι: Ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο της μετοχής.

Σχήμα κατά το νοούμενο, κατά το οποίο όροι της πρότασης –σχετικοί μεταξύ τους– συμφωνούν όχι με βάση τον γραμματικό τύπο τους, αλλά με βάση το νόημα. Το σχήμα αυτό συνηθίζεται όταν υπάρχουν στην πρόταση περιληπτικά ονόματα, όπως χλος, πλθος, στρατόπεδον κ.τ.ό., ή αντωνυμίες, όπως καστος, λλος, οδείς, οπότε το ρήμα μπαίνει σε πληθυντικό αριθμό.

οα ποίησαν Μηλίους τε Λακεδαιμονίων ποίκους ντας, κρατήσαντες πολιορκί, κα στιαιέας κα Σκιωναίους κα Τορωναίους κα Αγινήτας κα λλους πολλος τν λλήνων.
Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση ως αντικείμενο του απαρεμφάτου πείσεσθαι
ποίησαν: Ρήμα. ο θηναοι ή οτοι: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. Μηλίους, στιαιέας κα Σκιωναίους κα Τορωναίους κα Αγινήτας κα λλους: Άμεσα αντικείμενα ρήματος. οα: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος. ντας: Αναφορική μετοχή με υποκείμενό της το Μηλίους. ποίκους: Κατηγορούμενο στο Μηλίους. Λακεδαιμονίων: Γενική κτητική στο ποίκους. [Η φράση Λακεδαιμονίων ποίκους ντας λειτουργεί ως παράθεση στο Μηλίους.] κρατήσαντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος, που δηλώνει το προτερόχρονο. πολιορκί: Δοτική του μέσου. πολλος: Επιθετικός προσδιορισμός στο λλους. τν λλήνων: Γενική διαιρετική στο λλους.  

[4] Τ δ’ στεραί κκλησίαν ποίησαν,
Κύρια πρόταση
ποίησαν: Ρήμα. ο θηναοι ή οτοι: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. κκλησίαν: Αντικείμενο ρήματος. Τ στεραί: Δοτική του χρόνου.

ν  δοξε τούς τε λιμένας ποχσαι πλν νς κα τ τείχη ετρεπίζειν κα φυλακς φιστάναι κα τλλα πάντα ς ες πολιορκίαν παρασκευάζειν τν πόλιν.
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στο κκλησίαν
δοξε: Ρήμα (απρόσωπο). τος πολίταις: Εννοείται ως δοτική προσωπική στο απρόσωπο ρήμα. ποχσαι, ετρεπίζειν, φιστάναι, παρασκευάζειν: Τελικά απαρέμφατα ως υποκείμενα του απρόσωπο ρήματος. τούς πολίτας: Εννοείται ως υποκείμενο των απαρεμφάτων. τούς λιμένας: Αντικείμενο του απαρεμφάτου ποχσαι. πλν νς: Εμπρόθετος προσδιορισμός της εξαίρεσης. τ τείχη: Αντικείμενο του απαρεμφάτου ετρεπίζειν. φυλακς: Αντικείμενο του απαρεμφάτου φιστάναι. τν πόλιν: Αντικείμενο του απαρεμφάτου παρασκευάζειν. ς ες πολιορκίαν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού. τλλα: Αιτιατική της αναφοράς στο παρασκευάζειν. πάντα: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τλλα.

Περισσότερο εκπαιδευτικό υλικό για το Λύκειο εδώ.

Δημοσίευση σχολίου

ΤΡΟΠΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ

TRANSLATE THIS SITE

 
Copyright © 2022 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ
Powered byBlogger