Γνωρίστε την απίστευτη ιστορία του Βασίλειου Μελά. Ξεκίνησε ως κυνηγημένο προσφυγόπουλο, έγινε βαθύπλουτος έμπορος στο Λονδίνο και αφιέρωσε την περιουσία του για να χτίσει 261 νηπιαγωγεία, θεμελιώνοντας την προσχολική αγωγή στην Ελλάδα.
Στην καρδιά της Αθήνας, στην Πλατεία Κοτζιά, στέκεται ένα επιβλητικό κτίριο, το Μέγαρο Μελά. Πολλοί το γνωρίζουν ως ένα αρχιτεκτονικό στολίδι, αλλά λίγοι ξέρουν την ιστορία του ανθρώπου που του έδωσε το όνομά του. Μια ιστορία που ξεκινά με μια δραματική απόδραση και καταλήγει σε μια από τις μεγαλύτερες πράξεις ευεργεσίας στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Αυτή είναι η ιστορία του Βασίλειου Μελά.
Από την καταδίωξη στο Λονδίνο: Η Οδύσσεια ενός εμπόρου
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με το όνομα Στρατηγόπουλος, αλλά η οικογένειά του πήρε το προσωνύμιο «Μελάς» λόγω του μελαμψού χρώματος του δέρματός τους. Ο πατέρας του ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας από τα Ιωάννινα. Με την έκρηξη της Επανάστασης του 1821, η οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα πάντα για να γλιτώσει τη σύλληψη από τους Τούρκους.
Το αγόρι που κάποτε έτρεμε για τη ζωή του, βρέθηκε να μαθαίνει γράμματα στην Οδησσό και την Κέρκυρα. Η ζωή του, όμως, άλλαξε για πάντα όταν ταξίδεψε στο Λονδίνο. Εκεί, μπήκε στον κόσμο του εμπορίου και, μαζί με τον αδελφό του, ίδρυσε τον εμπορικό οίκο «Αδελφοί Μελά». Η επιτυχία ήταν τεράστια και ο Βασίλειος Μελάς έγινε βαθύπλουτος. Αλλά για εκείνον, τα χρήματα δεν ήταν ποτέ ο αυτοσκοπός.
Όταν τα χρήματα δεν είναι αρκετά: Η στροφή στην Παιδεία
Όσο ζούσε και μεγαλουργούσε στο εξωτερικό, η σκέψη του ήταν πάντα στην Ελλάδα, μια χώρα που προσπαθούσε να σταθεί στα πόδια της μετά από αιώνες σκλαβιάς. Σε μια εποχή που οι περισσότεροι πλούσιοι Έλληνες της διασποράς έχτιζαν πολυτελή μέγαρα για τους ίδιους, εκείνος αποφάσισε να χτίσει κάτι που δεν γκρεμίζεται: τη γνώση.
Και δεν το έκανε με τον συνηθισμένο τρόπο. Δεν έκανε απλώς μια δωρεά. Αφιέρωσε ολόκληρη την περιουσία και το όραμά του σε έναν και μόνο σκοπό: την εκπαίδευση των πιο μικρών και φτωχών παιδιών.
261 σχολεία και το μέγαρο που έγινε θεσμός
Ο αριθμός είναι σχεδόν ασύλληπτος: ο Βασίλειος Μελάς χρηματοδότησε την ίδρυση και λειτουργία 261 σχολείων και νηπιαγωγείων σε κάθε γωνιά της Ελλάδας και των Βαλκανίων όπου υπήρχε ανάγκη.
Το αποκορύφωμα του οράματός του αποκαλύφθηκε στη διαθήκη του. Όρισε το τεράστιο μέγαρό του στην Πλατεία Κοτζιά να μετατραπεί σε έναν θεσμό αφιερωμένο αποκλειστικά στη μόρφωση των μικρών παιδιών. Έτσι γεννήθηκε το «Νηπιακό Επιμελητήριο Μελά».
Για 115 ολόκληρα χρόνια, αυτό το ίδρυμα έχτιζε, εξόπλιζε και συντηρούσε νηπιαγωγεία, γινόμενο στην πράξη ο θεμελιωτής του θεσμού του νηπιαγωγείου στην Ελλάδα, πολύ πριν το κράτος δημιουργήσει ένα οργανωμένο σύστημα προσχολικής αγωγής.
Η κληρονομιά που δεν γκρεμίζεται
Όταν αποσύρθηκε από το εμπόριο το 1876, γύρισε στην Αθήνα και έζησε ήσυχα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Πέθανε το 1885, αλλά το όνομά του δεν έσβησε.
Δεν έμεινε στην Ιστορία ως ένας επιτυχημένος έμπορος του Λονδίνου. Έμεινε ως ο άνθρωπος που, χωρίς ποτέ να ζητήσει αξιώματα ή αναγνώριση, έδωσε σε δεκάδες χιλιάδες παιδιά την ευκαιρία να μπουν στην πρώτη τους τάξη. Η περιουσία του δεν έγινε βίλες και κτήματα, αλλά θρανία, βιβλία και παιδικά χαμόγελα. Και αυτή είναι η κληρονομιά που μένει για πάντα.