Η 20ή Ιουλίου 1974, με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, έφερε ραγδαίες εξελίξεις. Ενώ η χούντα στην Ελλάδα κατέρρεε και η δημοκρατία αποκαθιστούταν, οι ελπίδες για ειρήνη στρέφονταν στη διπλωματία. Όμως, στις 14 Αυγούστου, όλα κατέρρευσαν, οδηγώντας στην ολοκλήρωση της τραγωδίας.
Διπλωματικά παιχνίδια και τουρκική αδιαλλαξία
Από τις 24 Ιουλίου 1974, οι διπλωματικές προσπάθειες ξεκίνησαν με μια Τριμερή Διάσκεψη στη Γενεύη. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας, της Τουρκίας και της Μεγάλης Βρετανίας συναντήθηκαν, αλλά η Τουρκία συνέχιζε να παραβιάζει την εκεχειρία, ενισχύοντας τις δυνάμεις της στο νησί.
Στη δεύτερη διάσκεψη, στις 8 Αυγούστου, η ελληνοκυπριακή πλευρά, με εκπρόσωπο τον Γλαύκο Κληρίδη, πρότεινε την επιστροφή στο Σύνταγμα του 1960. Αντίθετα, η Τουρκία ζήτησε τη δημιουργία μιας διζωνικής ομοσπονδίας, με τους Τουρκοκύπριους να ελέγχουν το 34% της έκτασης του νησιού. Ο Κληρίδης ζήτησε μια μικρή αναβολή για διαβούλευση, αλλά η Τουρκία αρνήθηκε κατηγορηματικά.
Στις 3:30 π.μ. της 14ης Αυγούστου, η διάσκεψη κατέρρευσε. Ο Έλληνας υπουργός Γεώργιος Μαύρος κατήγγειλε διεθνώς την τουρκική στάση, αλλά ήταν πλέον πολύ αργά.
Ο «Αττίλας 2» και η διχότομηση της Κύπρου
Μόλις 65 λεπτά μετά το ναυάγιο της Γενεύης, στις 4:35 π.μ., ο τουρκικός στρατός εξαπέλυσε τη δεύτερη φάση της εισβολής, τον «Αττίλα 2». Οι ελληνικές δυνάμεις στην Κύπρο, χωρίς καμία βοήθεια από την Ελλάδα, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν κάτω από την «πράσινη γραμμή».
Οι τουρκικές δυνάμεις προχώρησαν με ταχύτητα, καταλαμβάνοντας την Αμμόχωστο και τη Μόρφου. Στις 16 Αυγούστου, με την κατάπαυση του πυρός, είχαν ήδη καταλάβει το 37% του κυπριακού εδάφους.
Οι συνέπειες ήταν τραγικές:
200.000 πρόσφυγες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Χιλιάδες νεκροί, τραυματίες και αγνοούμενοι.
Η Κύπρος διχοτομήθηκε, με δύο εθνοτικά συμπαγείς πληθυσμούς.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η Ελλάδα, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την αδράνεια των ΗΠΑ, αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Η 14η Αυγούστου 1974 παραμένει μια μαύρη σελίδα στην ιστορία, που καθόρισε το μέλλον της Κύπρου μέχρι και σήμερα.