Στην αρχαία Αθήνα, η διαφθορά δεν ήταν μια απλή ηθική παράβαση. Ήταν ποινικό αδίκημα με σοβαρές συνέπειες που ξεπερνούσαν κατά πολύ ένα απλό πρόστιμο. Η έννοια της «ηθικής υπόληψης» ήταν η βάση της πολιτικής ζωής και κανείς, όσο ισχυρός κι αν ήταν, δεν μπορούσε να μείνει ατιμώρητος. Ας δούμε πώς λειτουργούσε το αρχαίο αθηναϊκό σύστημα.
Μηδενική ανοχή και αυστηρές ποινές
Απόλυτη λογοδοσία: Κάθε μέλος της Βουλής των 500 υποχρεωνόταν σε πλήρη οικονομικό και πολιτικό έλεγχο στο τέλος της θητείας του. Αυτή η διαδικασία ονομαζόταν «ευθύνη» και μπορούσε να οδηγήσει σε αποπομπή.
Χρηματισμός = Μόνιμος αποκλεισμός: Η ποινή για δωροδοκία ήταν πρόστιμο 100 δραχμών, ένα τεράστιο ποσό για την εποχή. Ωστόσο, η πιο αυστηρή τιμωρία ήταν η οριστική στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Ένας διεφθαρμένος πολίτης δεν μπορούσε να ξαναεκλεγεί, να μιλήσει στην Εκκλησία του Δήμου, ούτε καν να ψηφίσει.
Ατιμία: Η «ατιμία» δεν ήταν απλώς προσβολή, αλλά επίσημη στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων. Απαγορευόταν ακόμα και η πρόταση νόμου από οποιονδήποτε είχε χρηματιστεί στο παρελθόν, καθώς η διαφθορά άφηνε ένα μόνιμο στίγμα.
Η δικαιοσύνη στα χέρια του λαού
Κλήρωση των ελεγκτών: Για να αποφευχθεί η διαπλοκή και η επιρροή των ισχυρών, οι ελεγκτές της Βουλής κληρώνονταν δημόσια κάθε χρόνο. Το σύστημα βασιζόταν στην τύχη, διασφαλίζοντας την ανεξαρτησία του ελέγχου.
Καθήκον του πολίτη: Η Αθήνα είχε θεσπίσει ακόμα και ποινές για τους κριτές που δέχονταν δωροδοκίες. Όποιος δεν αποκάλυπτε παράνομο πλουτισμό θεωρούνταν συνένοχος. Ολόκληρη η Πόλη είχε χρέος να διατηρεί τον δημόσιο βίο καθαρό, και η ανοχή στη διαφθορά δεν ήταν απλώς αποδεκτή—ήταν συνενοχή.
Αυτό το σύστημα αποδεικνύει ότι η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία είχε θεσπίσει αυστηρούς μηχανισμούς για την προστασία της από τη διαφθορά, καθιστώντας την ακεραιότητα προϋπόθεση για την άσκηση της εξουσίας.