Όταν σκεφτόμαστε τις πιο καταστροφικές χρονιές στην ιστορία, το μυαλό μας πηγαίνει στον Μαύρο Θάνατο του 1349 ή την Ισπανική Γρίπη του 1918. Ωστόσο, υπάρχει μία χρονιά που ξεχωρίζει ως η απόλυτα χειρότερη, μια χρονιά που σημάδεψε την ανθρωπότητα: το έτος 536 μ.Χ.
Τι συνέβη εκείνη τη χρονιά;
Το σκοτάδι καλύπτει τον κόσμο
Το 536 μ.Χ. σηματοδοτεί την αρχή μιας σειράς καταστροφών που άλλαξαν για πάντα την πορεία της ιστορίας. Ενώ η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, υπό τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, βρισκόταν στην ακμή της, έχοντας ανακτήσει μεγάλο μέρος της Δυτικής Αυτοκρατορίας, όλα άλλαξαν δραματικά.
Αρχαίοι μελετητές από τη Ρώμη και την Κίνα περιγράφουν ομοιόμορφα έναν απόκοσμο, άχρωμο ουρανό. Ο ήλιος σκοτείνιασε, οι θερμοκρασίες έπεσαν κατακόρυφα και οι καλλιέργειες σταμάτησαν να αναπτύσσονται. Οι άνθρωποι βίωσαν πρωτοφανείς λιμούς και μαζικές λιμοκτονίες.
Οι επιστήμονες σήμερα συμφωνούν ότι η αιτία ήταν μια τεράστια ηφαιστειακή έκρηξη, πιθανότατα στην Ισλανδία ή την Αλάσκα. Η έκρηξη απελευθέρωσε τεράστιες ποσότητες σκόνης και θειικών αλάτων στην ατμόσφαιρα, εμποδίζοντας το φως του ήλιου και προκαλώντας μια μίνι εποχή των παγετώνων. Μια δεύτερη έκρηξη, του ηφαιστείου Ιλοπάνγκο στο Ελ Σαλβαδόρ, λίγα χρόνια αργότερα, επιδείνωσε το φαινόμενο, οδηγώντας σε πτώση της παγκόσμιας θερμοκρασίας έως και 2°C.
Η πανούκλα του Ιουστινιανού: Η τελική πληγή
Όπως αντικατοπτρίζει η σημερινή μας πραγματικότητα, η κλιματική κρίση συνδυάστηκε με μία από τις φονικότερες πανδημίες στην ιστορία: την Πανούκλα του Ιουστινιανού. Η επιδημία έφτασε στην Κωνσταντινούπολη το 542 μ.Χ. και εξαπλώθηκε σαν φωτιά σε όλη τη Μεσόγειο, την Ευρώπη και την Περσική Αυτοκρατορία.
Ο ιστορικός Προκόπιος περιγράφει μια βιβλική καταστροφή, όπου οι νεκροί ήταν τόσοι πολλοί που τα πτώματα γέμιζαν τους δρόμους, τους ομαδικούς τάφους και τους πύργους των τειχών. Ο Ιωάννης της Εφέσου υπολογίζει ότι περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μόνο στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης.
Ο Ιουστινιανός, παρά τις τεράστιες απώλειες, προσπάθησε να διαχειριστεί την κρίση. Οργάνωσε μαζικές ταφές και συνέχισε τα φιλόδοξα οικοδομικά του έργα, όπως η Αγία Σοφία, ελπίζοντας να κατευνάσει τη θεία οργή.
Η κληρονομιά του 536 μ.Χ.
Η κλιματική και υγειονομική κρίση του 536 μ.Χ. ήταν ένα συντριπτικό πλήγμα για την προσπάθεια του Ιουστινιανού να αποκαταστήσει τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η οικονομία κατέρρευσε, οι στρατοί αποδυναμώθηκαν και μεγάλα εδάφη χάθηκαν για πάντα.
Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία όχι μόνο επέζησε, αλλά συνέχισε να υπάρχει για σχεδόν μία χιλιετία μετά από μία τέτοια «βιβλική» καταστροφή, αποδεικνύει τη σπουδαία ανθεκτικότητα και τη σημασία της στην παγκόσμια ιστορία.