Η 22α Μαΐου του 1963 είναι μια μέρα που άλλαξε την πορεία της ελληνικής ιστορίας. Στη Θεσσαλονίκη, ο βουλευτής της ΕΔΑ, Γρηγόρης Λαμπράκης, έπεσε θύμα μιας καλοσχεδιασμένης δολοφονικής ενέδρας. Πέντε ημέρες αργότερα, ο αγωνιστής της ειρήνης έδινε την τελευταία του πνοή, περνώντας στο πάνθεον των ηρώων της Δημοκρατίας.
Τα πρόσωπα-κλειδιά που έφεραν στο φως την αλήθεια 💡
Η επίσημη κρατική εκδοχή έκανε λόγο για ένα απλό τροχαίο ατύχημα. Ωστόσο, η τύχη και η επιμονή ορισμένων ανθρώπων έμελλε να ανατρέψουν τα πάντα. Τρία πρόσωπα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αποκάλυψη του παρακρατικού σχεδίου:
Ο «Τίγρης» Μανόλης Χατζηαποστόλου: Ένας πολίτης που βρέθηκε τυχαία στο σημείο της δολοφονίας. Ορμώντας πάνω στο τρίκυκλο των δραστών, κατάφερε να τους ακινητοποιήσει.
Ο τροχονόμος Χαράλαμπος Ασπιώτης: Ένας «ταπεινός» τροχονόμος που βρισκόταν εκτός του σχεδιασμού των παρακρατικών. Ήταν αυτός που έβαλε χειροπέδες στους δράστες και τους οδήγησε στο αστυνομικό τμήμα.
Ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης: Ο επίμονος δικαστικός λειτουργός, μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Αγνοώντας τις πιέσεις, προχώρησε σε προφυλακίσεις υψηλόβαθμων αξιωματικών της Χωροφυλακής, αποκαλύπτοντας τη σύνδεση κράτους-παρακράτους.
Η δημοσιογραφική έρευνα των Γιάννη Βούλτεψη, Γιώργου Μπέρτσου και Γιώργου Ρωμαίου ήταν εξίσου καθοριστική. Χάρη στις προσπάθειές τους, αποκαλύφθηκε η δράση της «οργάνωσης Καρφίτσα», η οποία αποτελούνταν από παρακρατικούς που αναγνωρίζονταν μεταξύ τους από μια καρφίτσα στο πέτο.
Η πολύκροτη δίκη και η αμφιλεγόμενη ετυμηγορία ⚖️
Η δίκη για τη δολοφονία του Λαμπράκη ξεκίνησε στις 3 Οκτωβρίου 1966. Οι φυσικοί αυτουργοί, Σπύρος Γκοτζαμάνης και Μανώλης Εμμανουηλίδης, παραπέμφθηκαν για ανθρωποκτονία, ενώ κατηγορίες απαγγέλθηκαν και σε αξιωματικούς της Χωροφυλακής για παράβαση καθήκοντος.
Μετά από μια ακροαματική διαδικασία που κράτησε μήνες, η ετυμηγορία των ενόρκων ήταν σοκαριστική. Απάλλαξαν τους δράστες από την κατηγορία της ανθρωποκτονίας εκ προθέσεως. Ο Γκοτζαμάνης κρίθηκε ένοχος μόνο για πρόκληση βαριάς σωματικής βλάβης, η οποία επέφερε τον θάνατο. Οι αξιωματικοί αθωώθηκαν.
Η απόφαση προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του εισαγγελέα Παύλου Δελαπόρτα, ο οποίος δήλωσε: «Η ετυμηγορία εις ορισμένα σημεία ομοιάζει με φως που δίδει εξαντλημένη στήλη ηλεκτρικού φακού».
Κατά τη διάρκεια της χούντας, οι Γκοτζαμάνης και Εμμανουηλίδης αποφυλακίστηκαν, ενώ ο εισαγγελέας Δελαπόρτας απολύθηκε από το δικαστικό σώμα.
Η δολοφονία του Λαμπράκη και η δίκη που ακολούθησε αποτελούν ένα από τα πιο μελανά σημεία της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, αποκαλύπτοντας το παρακράτος που δρούσε στο παρασκήνιο.