Είναι ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της ελληνικής ιστορίας: η κεντρική πύλη του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Φανάρι, η οποία παραμένει ερμητικά κλειστή από τις 10 Απριλίου 1821. Η ημερομηνία που ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε' απαγχονίστηκε μπροστά σε χριστιανούς και μουσουλμάνους. Αυτή η πύλη δεν είναι απλώς κλειστή, αλλά σφραγισμένη από τη σιωπή και το αίμα, αποτελώντας ένα μνημείο εθνομάρτυρα.
Το πάθος του Γρηγορίου Ε': Ο διπλωμάτης που έγινε μάρτυρας
Ο Πατριάρχης, γεννημένος στη Δημητσάνα, ήταν μια μορφή με μεγάλη μόρφωση και διπλωματικές ικανότητες. Μιλούσε πολλές γλώσσες και είχε αναρριχηθεί τρεις φορές στον πατριαρχικό θρόνο. Όμως, η τελευταία του θητεία έμελλε να είναι και η τελευταία της ζωής του.
Την Κυριακή του Πάσχα του 1821, ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β' διέταξε τον απαγχονισμό του. Τον κρέμασαν με τα άμφια στην κεντρική πύλη. Το σώμα του έμεινε εκεί για τρεις μέρες, σε μια πράξη που ήταν πολύ περισσότερο από μια απλή εκτέλεση: ήταν μια επίδειξη ισχύος της Οθωμανικής Πύλης προς το Ρουμ Μιλέτ (το ελληνικό έθνος). Ήταν το μήνυμα ότι η εξουσία του Σουλτάνου ήταν πάνω από όλα.
Το κλείσιμο της πύλης: Ένα σύμβολο αντίστασης
Η πύλη σφραγίστηκε την ίδια μέρα από τον διάδοχο του Γρηγορίου Ε', ως ένδειξη πένθους και διαμαρτυρίας. Από τότε, παραμένει κλειστή. Ούτε σε γιορτές, ούτε σε λιτανείες. Οι προσκυνητές μπαίνουν από μια πλαϊνή είσοδο, ενώ η κεντρική παραμένει ως ένα ακίνητο σύμβολο απώλειας, πίστης και θυσίας.
Πολλοί θεωρούν ότι ο Γρηγόριος Ε' ήταν προδότης επειδή αφόρισε την Επανάσταση, αλλά η ιστορία έχει δείξει ότι η πράξη του ήταν μια απέλπιδα προσπάθεια να σώσει τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης από τις σφαγές του Σουλτάνου. Είχε μυστική επαφή με τους Φιλικούς και γνώριζε τα σχέδια για τον ξεσηκωμό.
Η αιωνιότητα της θυσίας
Το 1921, ο Γρηγόριος Ε' αναγνωρίστηκε ως Εθνομάρτυρας από την Εκκλησία της Ελλάδος. Η σορός του βρίσκεται στη Μητρόπολη Αθηνών, ενώ η πύλη στο Φανάρι συνεχίζει να στέκεται ως φρουρός της μνήμης. Κάθε χρόνο, στις 10 Απριλίου, ο Πατριάρχης τιμά τη μνήμη του, στέκοντας όρθιος μπροστά της, σε μια σιωπηλή υπενθύμιση του μαρτυρίου του.
Η κλειστή πύλη του Πατριαρχείου δεν είναι απλώς ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο. Είναι ένα κομμάτι ζωντανής ιστορίας που μας θυμίζει τις θυσίες του παρελθόντος και την ανεξίτηλη μνήμη ενός ανθρώπου που έφυγε χωρίς να φωνάξει, γιατί ήξερε ότι η φωνή του θα ακουγόταν για αιώνες.