Το όνομα «Ψωροκώσταινα» έχει γίνει συνώνυμο της φτώχειας και της εξαθλίωσης στην Ελλάδα. Το χρησιμοποιούμε σε κάθε οικονομική κρίση, για να περιγράψουμε την κατάσταση της χώρας με αυτοσαρκασμό. Αλλά γνωρίζετε ποια ήταν η γυναίκα που έδωσε το όνομά της σε αυτή τη φράση; Η ιστορία της Πανωραίας Χατζηκώστα είναι μια από τις πιο συγκινητικές και ηρωικές του 1821. Μια ιστορία για το πώς η μεγαλύτερη φτώχεια μπορεί να γεννήσει την πιο μεγάλη προσφορά.
Από αρχόντισσα πρόσφυγας
Η Πανωραία Χατζηκώστα ξεκίνησε τη ζωή της ως μια αρχόντισσα στην πλούσια πόλη των Κυδωνιών (Αϊβαλί). Ήταν παντρεμένη με έναν έμπορο, είχαν πέντε παιδιά και ζούσαν με άνεση. Όμως, η εισβολή των Οθωμανών το 1821 τα διέλυσε όλα. Μέσα σε μια νύχτα, έχασε τον σύζυγό της, τα παιδιά της, την περιουσία της και βρέθηκε μόνη, τρομαγμένη, πρόσφυγας στα Ψαρά.
Εκεί, οι ντόπιοι την αποκαλούσαν «Ψαροκώσταινα», λόγω του τόπου διαμονής της. Όταν όμως έπεσε και το νησί των Ψαρών, βρέθηκε ξανά μόνη, ναυαγός στο Ναύπλιο, πεινασμένη και άστεγη. Εκεί, το όνομά της άλλαξε ξανά, αυτή τη φορά σε «Ψωροκώσταινα», για την εξαθλιωμένη της εμφάνιση.
Η προσφορά που άλλαξε την ιστορία
Παρά την απόλυτη φτώχεια της, η Πανωραία έκανε κάτι που κανείς άλλος δεν έκανε: μάζευε και φρόντιζε τα ορφανά του Αγώνα. Τους ζητιάνευε φαγητό, έπλενε τα ρούχα τους, προσφέροντας τους τη φροντίδα που τόσο είχαν ανάγκη.
Και τότε ήρθε το 1826, η ώρα της Πολιορκίας του Μεσολογγίου. Στο Ναύπλιο, οι πλούσιοι δίσταζαν να κάνουν δωρεές για να βοηθήσουν την πόλη. Τότε, η Ψωροκώσταινα, χωρίς να έχει τίποτα, πλησίασε τον δίσκο του εράνου και έριξε το μοναδικό της περιουσιακό στοιχείο: ένα παλιό ασημένιο δαχτυλίδι και ένα γρόσι.
«Αυτό μόνο έχω», είπε, «και το προσφέρω για το Μεσολόγγι».
Η πράξη της συγκίνησε τους πάντες. Ο κόσμος ξύπνησε από τον λήθαργο, και σε λίγα λεπτά, ο δίσκος γέμισε με πολύτιμα αντικείμενα. Μια γυναίκα που δεν είχε τίποτα, έδειξε σε όλους το μεγαλείο της προσφοράς από το υστέρημα.
Το σύμβολο μιας χώρας
Η Ψωροκώσταινα δεν ήταν μια γελοία φιγούρα, όπως συχνά την αντιλαμβανόμαστε. Ήταν μια ηρωίδα. Μια γυναίκα που έχασε τα πάντα, αλλά δεν έχασε ποτέ την ανθρωπιά της. Πέθανε γριά, περιτριγυρισμένη από τα παιδιά που είχε φροντίσει, και το όνομά της έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο αυταπάρνησης, γενναιότητας και αξιοπρέπειας.
Πίσω από κάθε οικονομική κρίση που αποκαλούμε «Ψωροκώσταινα», κρύβεται η ιστορία μιας γυναίκας που με τη θυσία της έδωσε ένα μάθημα σε μια ολόκληρη χώρα. Και μας υπενθυμίζει ότι η πραγματική αξία δεν βρίσκεται στην περιουσία, αλλά στην καρδιά.