Κάτω από τα γαλανά νερά της Ελαφονήσου, κρύβεται ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα μυστικά της αρχαιότητας: το Παυλοπέτρι, η αρχαιότερη βυθισμένη πόλη στον κόσμο! Με ηλικία 5.000 ετών, αυτή η πόλη δεν είναι απλώς ένας θρύλος. Είναι μια πλήρως χαρτογραφημένη, οργανωμένη κοινωνία με δρόμους, κτίρια και τάφους, που μας δίνει μια μοναδική εικόνα της ζωής στην Προϊστορική εποχή.
Το ατύχημα που έσωσε μια πόλη
Το Παυλοπέτρι ανακαλύφθηκε το 1967 από τον θαλάσσιο γεωαρχαιολόγο Nicholas Flemming. Το 1968, μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ χαρτογράφησε για πρώτη φορά τα ερείπια. Η πόλη, που χρονολογείται από την Τελική Νεολιθική και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, βυθίστηκε γύρω στο 1000 π.Χ. λόγω σεισμών και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Αυτό το «ατύχημα» ήταν στην πραγματικότητα μια σωτηρία. Το νερό πάγωσε την πόλη στον χρόνο, προστατεύοντάς την από λεηλασίες και μεταγενέστερες κατασκευές. Έτσι, το Παυλοπέτρι παρέμεινε ανέγγιχτο, σαν ένα αρχαιολογικό εργαστήριο έτοιμο να αποκαλύψει τα μυστικά του.
Η τεχνολογία ζωντανεύει την ιστορία
Η πραγματική αποκάλυψη ήρθε το 2009, όταν μια διεθνής ομάδα αρχαιολόγων, χρησιμοποιώντας πρωτοποριακές τεχνολογίες όπως σόναρ, ρομποτική φωτογραμμετρία και 3D ανακατασκευές, κατάφερε να χαρτογραφήσει την πόλη με πρωτοφανή ακρίβεια. Η έκταση του οικισμού αποδείχθηκε πολύ μεγαλύτερη από την αρχική εκτίμηση, φτάνοντας τα 50.000 τ.μ.!
Τα ευρήματα άλλαξαν όσα ξέραμε για την προϊστορική Ελλάδα. Η πόλη είχε εντυπωσιακή πολεοδομία, με κύριους δρόμους, παράδρομους, αυλές και νεκροταφείο. Ανακαλύφθηκαν πίθοι από την Κρήτη και βαρίδια αργαλειού, που αποδεικνύουν ότι το Παυλοπέτρι ήταν ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο με επαφές σε όλο το Αιγαίο.
Η μάχη για την προστασία ενός παγκόσμιου μνημείου
Η προστασία του Παυλοπετρίου είναι μια συνεχής πρόκληση. Η πόλη απειλείται από τη διάβρωση, τις άγκυρες των πλοίων και την τουριστική πίεση. Η ένταξή της στο World Monuments Watch έφερε διεθνή αναγνώριση και πόρους, ενώ η τοπική κοινωνία συμμετέχει ενεργά στην προστασία της.
Το Παυλοπέτρι δεν είναι η «Ατλαντίδα» των μύθων. Είναι μια πραγματική πόλη που μας διδάσκει ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν αναπτύξει έναν προηγμένο πολιτισμό πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε. Η βουτιά στα νερά του Παυλοπετρίου δεν είναι απλώς μια βουτιά στον βυθό. Είναι μια βουτιά στις ρίζες της ελληνικής ιστορίας.