Φανταστείτε την πολιτική σκηνή: Ένας Υπουργός Παιδείας καλεί σε μονομαχία μέχρι θανάτου έναν εν ενεργεία βουλευτή, εξαιτίας μιας πολιτικής διαφωνίας. Αυτό δεν είναι σενάριο ταινίας, αλλά μια πραγματική ιστορία από την Ελλάδα του 1904, που αποκαλύπτει τη βαρβαρότητα των «κανόνων τιμής» της εποχής.
Στις 18 Ιουνίου 1904, ο υπουργός Σπυρίδων Στάης (ιδρυτής των εμπορικών σχολών) και ο βουλευτής Τρικάλων, Κωνσταντίνος Χατζηπέτρος, συναντήθηκαν στον Ποδονίφτη (σημερινή Νέα Χαλκηδόνα) για έναν θανάσιμο αγώνα.
Η αιτία: Μια θέση καθηγητή και η τιμή
Η αφορμή για τη μονομαχία ήταν μια φραστική επίθεση του Χατζηπέτρου κατά του Στάη στη Βουλή. Ο βουλευτής είχε οργιστεί επειδή ο φίλος του δεν έλαβε τη θέση του καθηγητή Ανατομίας, την οποία ο Χατζηπέτρος του είχε υποσχεθεί προεκλογικά. Ο Στάης, ακολουθώντας τα «έθιμα τιμής» της εποχής, απάντησε καλώντας τον αντίπαλό του σε μονομαχία.
Παρά τις προσπάθειες συμβιβασμού, ακόμη και από τον πρωθυπουργό Γεώργιο Θεοτόκη, οι δύο άνδρες οδηγήθηκαν στο πεδίο της αναμέτρησης.
Η σφαίρα που έγραψε ιστορία
Στο χωράφι του Ποδονίφτη, με τους μάρτυρες παρόντες, τα ραβδωτά πιστόλια υψώθηκαν. Ο Στάης, που ήταν πιο έμπειρος σκοπευτής, πυροβόλησε. Η σφαίρα βρήκε τον βουλευτή Χατζηπέτρο στην καρδιά. Ο θάνατός του ήταν ακαριαίος.
Ο θάνατος του Χατζηπέτρου προκάλεσε έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια για το βάρβαρο έθιμο.
- Η εφημερίδα «Ακρόπολις» κατέκρινε τον βασιλιά που επέτρεπε σε μονομάχους να είναι υπουργοί: «Είσθε κύριοι δια τας φυλακάς και όχι δια θέσιν υπουργών».
- Ο σατιρικός ποιητής Γεώργιος Σουρής θρήνησε και τους δύο, θεωρώντας τον Στάη «δεύτερον της μοίρας θύμα».
Παρόλα αυτά, η κατακραυγή δεν κράτησε πολύ. Ο Στάης, αν και παραιτήθηκε από το Υπουργείο, επανεξελέγη βουλευτής το 1908, διατηρώντας την έδρα του μέχρι το 1922.
Μονομαχίες: Το σκηνικό της ελληνικής πολιτικής
Η μονομαχία, αν και φαινόταν «ξενομανία» ή «παιδαριώδης παλικαρισμός», ήταν μια διαδεδομένη πρακτική στην Ελλάδα από τον ατυχές πόλεμο του 1897 έως τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13.
Δεν ήταν οι απλοί πολίτες, αλλά αξιωματικοί, βουλευτές, ακόμα και υπουργοί που συμμετείχαν. Ακόμη και ο πρωθυπουργός Γεώργιος Θεοτόκης κλήθηκε σε μονομαχία το 1914. Μπορεί οι αφορμές να ήταν συχνά ασήμαντες, αλλά ο σκοπός ήταν πάντα ένας: η αποκατάσταση του γοήτρου και της τιμής σε ένα ρευστό κοινοβουλευτικό σύστημα.
Η ιστορία του Στάη και του Χατζηπέτρου μένει ως μια σκοτεινή υπενθύμιση του πόσο εύκολα η πολιτική αντιπαράθεση μπορούσε να οδηγήσει σε τραγικό θάνατο για την «τιμή».