Στις 16 Ιουλίου 1914, διαδραματίστηκε ένα από τα πιο σκοτεινά και ξεχασμένα επεισόδια της ελληνικής ιστορίας: η σφαγή 15 οικογενειών Βλαχόφωνων Ελλήνων στο στρατηγικό νησί Σάσων (Sazan) στον Κόλπο του Αυλώνα.
Πρόκειται για μια τραγωδία που αποκαλύπτει τις τεράστιες πολιτικές πιέσεις και τις οδυνηρές συνέπειες που είχε η παράδοση ελληνικών εδαφών σε ξένες δυνάμεις.
Το στρατηγικό νησί που παραδόθηκε υπό πίεση
Η Σάσων ήταν ένα νησί με τεράστια στρατηγική σημασία για τον έλεγχο της εισόδου στην Αδριατική. Αν και είχε παραχωρηθεί στην Ελλάδα το 1864 ως μέρος των Ιονίων Νήσων, το 1914 η ελληνική κυβέρνηση βρέθηκε υπό ασφυκτική πίεση από την Ιταλία και την Αυστροουγγαρία.
Τελικά, με τον Νόμο 272/1914, η κυβέρνηση αποφάσισε να παραδώσει το νησί στην Αλβανία.
- 2 Ιουλίου 1914: Η ελληνική φρουρά (25 στρατιώτες και 8 ναύτες) αποχώρησε.
Η έκκληση που έμεινε αναπάντητη και η φρίκη
Το πιο τραγικό της υπόθεσης ήταν η τύχη των μόνιμων κατοίκων του νησιού. Στη Σάσων ζούσαν 15 οικογένειες βλαχόφωνων Ελλήνων ποιμένων, οι οποίοι εκλιπαρούσαν τους Έλληνες στρατιώτες να μην τους εγκαταλείψουν, φοβούμενοι την εκδίκηση των Αλβανών ατάκτων.
Δυστυχώς, οι εκκλήσεις τους αγνοήθηκαν.
Δύο εβδομάδες μετά την αποχώρηση της φρουράς, στις 16 Ιουλίου 1914:
- Αποβίβαση ατάκτων: Αλβανοί άτακτοι αποβιβάστηκαν στη Σάσων με σκοπό να εγκαθιδρύσουν αλβανική διοίκηση.
- Η σφαγή: Οι άτακτοι προχώρησαν στην πλήρη εξόντωση των 15 οικογενειών Ελλήνων ποιμένων, σε μια πράξη που σηματοδότησε την οριστική απώλεια του ελληνικού στοιχείου από το νησί.
Η άγνωστη αυτή σφαγή της Σάσων παραμένει ένα σιωπηλό μνημείο των θυμάτων των εθνικών διχασμών και της πολιτικής σκοπιμότητας που κόστισε ανθρώπινες ζωές, αφήνοντας πίσω της μόνο φρίκη.