Όλα αυτά τα χρόνια, η Βόρεια Μακεδονία (πρώην ΠΓΔΜ) ήταν στην ελληνική ατζέντα αποκλειστικά λόγω του ζητήματος της ονομασίας. Ωστόσο, η γειτονική χώρα απειλεί την Ελλάδα και ολόκληρα τα Βαλκάνια για έναν πολύ πιο αντικειμενικό και σοβαρό λόγο: την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η Βόρεια Μακεδονία συγκαταλέγεται στις 10 πιο μολυσμένες χώρες του πλανήτη και κατέχει μια τραγική πρωτιά στην Ευρώπη: φιλοξενεί την πιο μολυσμένη πόλη της γηραιάς ηπείρου, το Τέτοβο.
Γιατί το πρόβλημα είναι τόσο βαθύ και πώς η ρύπανση στα Βαλκάνια μπορεί να εξελιχθεί σε μια «Βόμβα» που θα επηρεάσει και εμάς;
Τέτοβο: Η πιο μολυσμένη πόλη της Ευρώπης
Το Τέτοβο, ένα αστικό κέντρο 200.000 κατοίκων, είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της περιβαλλοντικής καταστροφής. Οι αιτίες είναι βαθιές και δομικές, υπολείμματα μιας εποχής με κομμουνιστικές αντιλήψεις για τις υποδομές:
- Ρυπογόνα οχήματα: Το 90% των αυτοκινήτων είναι παλιάς κατασκευής, μεταχειρισμένα και εισαγόμενα, τα οποία απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες ρύπων. Η παντελής έλλειψη αστικής συγκοινωνίας τα καθιστά το μοναδικό μέσο μεταφοράς.
- Κατασκευαστική Ασφυξία: Το τσιμέντο κυριαρχεί, καταπίνοντας κάθε ίχνος πρασίνου, επιδεινώνοντας την ανανέωση του αέρα.
- Μαύρος χειμώνας: Η έλλειψη κεντρικής θέρμανσης οδηγεί στη μαζική χρήση τζακιών και καυσόξυλων, ρυπαίνοντας αφάνταστα το χαμηλότερο στρώμα της ατμόσφαιρας με διοξείδιο του άνθρακα.
- Λαθραία εργοστάσια & χωματερές: Εργοστάσια κάρβουνου λειτουργούν με κακές υποδομές (ή και χωρίς άδειες). Επιπλέον, οι συχνές φωτιές στις ανεξέλεγκτες χωματερές (για τη συλλογή πλαστικού από Ρομά) απελευθερώνουν διαρκώς διοξείδια και μικρόβια.
Αυτές οι συνθήκες οδηγούν σε περίπου 2.000 θανάτους τον χρόνο σε όλη τη χώρα που αποδίδονται στον μολυσμένο αέρα.
Πολίτες σε «αιχμαλωσία» και κρατική αδράνεια
Παρά το γεγονός ότι η χώρα περιβάλλεται από βουνά (που θεωρητικά εμποδίζουν τη ρύπανση από γειτονικές πόλεις), η κατάσταση είναι τραγική. Οι κάτοικοι του Τέτοβο ζουν κυριολεκτικά «φυλακισμένοι»:
- Η πιο δημοφιλής εφαρμογή: Η πιο δημοφιλής εφαρμογή στη χώρα μετράει τα επίπεδα μόλυνσης του αέρα, καθορίζοντας όλες τις κινήσεις των πολιτών, από τη δουλειά μέχρι την έξοδο.
- Οι μάσκες πριν από τον Covid: Ήδη από το 2017, είχαν εγκριθεί κονδύλια για τη διανομή 50.000 μασκών φιλτραρίσματος στους πολίτες – πολύ πριν ο Covid-19 κάνει την εμφάνισή του!
Η αδυναμία (ή μη διάθεση) του κράτους να επιληφθεί είναι εμφανής. Τα σχέδια μείωσης των ρύπων έχουν χρονικό ορίζοντα το 2026, ενώ τα εργοστάσια, εγκεκριμένα μέσω «χρημάτων κάτω από το τραπέζι» με ξένους επιχειρηματίες, λειτουργούν για 15 χρόνια χωρίς αλλαγές υποδομών.
Η βόμβα των Βαλκανίων: Ένα περιβαλλοντικό «Τσερνόμπιλ»
Αν προσθέσουμε στη Βόρεια Μακεδονία και άλλες βαλκανικές χώρες με σοβαρά προβλήματα ρύπανσης (όπως η Βοσνία και η Σερβία), δημιουργείται μια βόμβα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην καρδιά της Ευρώπης.
Δεν είναι υπερβολή να μιλήσουμε για ένα «Τσερνόμπιλ των Βαλκανίων». Προφανώς λιγότερο θανατηφόρο από το πυρηνικό ατύχημα, αλλά εξίσου προβληματικό και επικίνδυνο σε περιφερειακό επίπεδο. Η ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα και η έκρηξη αυτής της βόμβας θα προκαλέσει ανυπολόγιστη ζημιά σε όλες τις γύρω χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.