Ο Διονύσιος Βισβάρδης (1910–1999) είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες του 20ού αιώνα, του οποίου η ζωή και το έργο συνδέθηκαν άρρηκτα με τη μουσική αναγέννηση της Ζακύνθου, τη στρατιωτική μουσική και το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης (Κ.Ω.Θ.).
Πέρα από τα συμφωνικά του έργα και τις πλούσιες μουσικές του σπουδές, ο Βισβάρδης άφησε ένα αθάνατο εμβατήριο που έμελλε να γίνει πανελλήνιο σύμβολο: το «Περνάει ο Στρατός της Ελλάδος».
Από τη Φιλαρμονική της Ζακύνθου στη Θεσσαλονίκη
Ο Βισβάρδης γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1910, σε ένα περιβάλλον βαθιά μουσικό, καθώς ο πατέρας του ήταν διακεκριμένος εκτελεστής στη Φιλαρμονική του νησιού. Σε ηλικία μόλις 12 ετών, εγγράφηκε και ο ίδιος στη Φιλαρμονική, όπου σύντομα αναδείχθηκε σε πρώτο κλαρινέτο λόγω του υψηλού τεχνικού του επιπέδου.
Το 1928, μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη, όπου:
- Κατατάχθηκε ως πρώτος κλαρινετίστας στη στρατιωτική μουσική του 3ου Σώματος Στρατού.
- Σπούδασε στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης (Κ.Ω.Θ.), λαμβάνοντας πτυχία σε Αρμονία, Ενοργάνωση, Αντίστιξη και Πιάνο μέχρι το 1939.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η φήμη του ως σολίστα εξαπλώθηκε, οδηγώντας τον σε συνεργασίες με συμφωνικές ορχήστρες και θιάσους οπερέτας.
Η σύνθεση που τον Έκανε διάσημο
Το 1935 ήταν μια σημαδιακή χρονιά: ο Βισβάρδης συνέθεσε το εμβατήριο «Περνάει ο Στρατός της Ελλάδος». Η σύνθεση αυτή όχι μόνο έλαβε την έγκριση του Γενικού Επιτελείου, αλλά κέρδισε και τον έπαινο του ίδιου του Αλέξανδρου Παπάγου, καθιστώντας τον Βισβάρδη πανελληνίως γνωστό στους στρατιωτικούς και μουσικούς κύκλους.
Κατά την περίοδο του Εμφυλίου, αποσπάστηκε στη βόρεια Ελλάδα. Αυτά τα ταξίδια τον έφεραν σε επαφή με την παραδοσιακή μουσική της Μακεδονίας και της Ηπείρου, η οποία τον γοήτευσε βαθύτατα και επηρέασε το μετέπειτα έργο του (όπως φαίνεται στη Μακεδονική Σουίτα).
Το 1948 διορίστηκε διευθυντής μουσικού προγράμματος στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Ενόπλων Δυνάμεων Βορείου Ελλάδος, όπου αξιοποίησε τη θέση του για να δημιουργήσει μια ραδιοφωνική συμφωνική ορχήστρα.
Αναγεννητής της Ζακύνθου και αρχιμουσικός στην Αθήνα
Ο Βισβάρδης επέστρεψε στη σεισμόπληκτη Ζάκυνθο το 1956-57, αναλαμβάνοντας τον αναγεννητικό και οργανωτικό ρόλο για την επαναλειτουργία της Φιλαρμονικής του νησιού, στην οποία κατάφερε να αποδώσει την παλαιά της αίγλη.
Το 1957 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, όπου:
- Υπηρέτησε ως Αρχιμουσικός της Φρουράς Αθηνών.
- Διορίστηκε Διευθυντής του Ραδιοφωνικού Σταθμού Ενόπλων Δυνάμεων Αθηνών (1958-1962).
Μετά τη συνταξιοδότησή του (με τον βαθμό του Ταγματάρχου εν αποστρατεία), συνέχισε την καλλιτεχνική του δράση ως αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής του Δήμου Καλαμάτας (1965-1972) και στη συνέχεια ως παιδαγωγός σε μεγάλα ωδεία της Αθήνας.
Ο Διονύσιος Βισβάρδης τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό Β΄. Τάγματος του Φοίνικος και πολλά άλλα βραβεία. Η οικογένειά του δώρισε το 2014 τα εκθέματά του στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, διασφαλίζοντας την αιώνια θέση του στην πολιτιστική ιστορία.
Κορυφαίες συνθέσεις που πρέπει να ακούσεις
Ανάμεσα στα πολυάριθμα έργα του, ξεχωρίζουν:
«Περνάει ο Στρατός της Ελλάδος» (Εμβατήριο)
Μακεδονική Σουίτα (για ορχήστρα)
Σονάτα σ’ Ελληνικά Θέματα (για πιάνο)
Ελληνικό Τρίπτυχο (για πιάνο)
Καθρεφτίσματα στη Λίμνη (κομμάτι κοντσέρτου για πιάνο και ορχήστρα)
Ο Διονύσιος Βισβάρδης απεβίωσε το 1999, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια κληρονομιά που γιορτάστηκε εκτενώς το 2010, στην 100ή επέτειο της γέννησής του, με αφιερώματα υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.