Η καταγωγή των Αρβανιτών και η εθνική τους συνείδηση αποτελεί συχνά αντικείμενο διαστρέβλωσης και σύγχυσης, ιδιαίτερα σε σχέση με την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ενώ κάποιοι ισχυρίζονται ότι οι επαναστάτες ήταν στην πραγματικότητα Αλβανοί που δεν μιλούσαν Ελληνικά, η επιστημονική εξέταση των δεδομένων από την Ιστορία, την Παλαιοανθρωπολογία και τη Γενετική καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: οι Αρβανίτες είναι Έλληνες στην εθνική τους συνείδηση και καταγωγή, με πολύ ισχνή αλβανική επιρροή.
1. Ιστορία & λαογραφία: Η ελληνική κυριαρχία στη νότια Αλβανία
Ο όρος Αρβανίτης προέρχεται από το τοπωνύμιο Άρβανα, μια περιοχή της σημερινής Αλβανίας, απ' όπου ξεκίνησαν τα μεταναστευτικά κύματα προς την Ελλάδα τον 11ο-15ο αιώνα. Ωστόσο, η γεωγραφική προέλευση δεν ορίζει την εθνική ταυτότητα:
- Όρια της Ελλάδας στην αρχαιότητα: Αρχαίοι γεωγράφοι όπως ο Στράβων και ο Βυζαντινός ιστορικός Προκόπιος όριζαν το ανώτατο όριο της Ηπείρου (και κατ' επέκταση της Ελλάδας) στην Αρχαία Επίδαμνο (το σημερινό Δυρράχιο) και στην πορεία του ποταμού Σκούμπιν (Shkumbin) στη σημερινή Αλβανία.
- Ρωμιοί του Δυρραχίου: Σύμφωνα με ιστορικούς, οι κάτοικοι του Άρβανου ήταν Ρωμιοί ακρίτες του στρατιωτικού θέματος του Δυρραχίου, συνειδητά Χριστιανοί Ορθόδοξοι.
- Εξαλβανισμός για προστασία: Κατά την Τουρκοκρατία, η αλβανική γλώσσα (Αρβανίτικα) υιοθετήθηκε από πολλούς ελληνικούς πληθυσμούς για λόγους προστασίας και καμουφλάζ, καθώς οι Οθωμανοί ήταν πιο φιλικοί προς τους Αλβανούς. Αυτός ο αναγκαστικός «εξαλβανισμός» οδήγησε σε δίγλωσσες κοινότητες που όμως διατηρούσαν «πανάρχαια ελληνικά έθιμα».
- Εθνική συνείδηση: Το γεγονός ότι οι Αρβανίτες, σε αντίθεση με τους Τουρκαλβανούς, παρέμειναν πιστοί στην Ορθοδοξία και δεν έφεραν μουσουλμανικούς πληθυσμούς ή έχτισαν τζαμιά στην Ελλάδα, δείχνει την πλήρη ταύτισή τους με το ελληνικό έθνος.
2. Ανθρωπολογία: Η γεωγραφική διαίρεση Γκέγκηδων-Τόσκηδων
Η Παλαιοανθρωπολογία μελετά τα φαινοτυπικά χαρακτηριστικά των λαών, κατατάσσοντάς τους σε φυλές και επιμέρους τύπους.
- Οι δύο ομάδες των Αλβανών: Οι Αλβανοί διαιρούνται σε δύο μεγάλες ομάδες με σαφείς πολιτισμικές και ανθρωπολογικές διαφορές: τους Γκέγκηδες (βόρεια του ποταμού Σκούμπιν) και τους Τόσκηδες (νότια του ποταμού Σκούμπιν).
- Φυσικό όριο: Το φυσικό όριο μεταξύ Γκέγκηδων και Τόσκηδων είναι ακριβώς ο ποταμός Σκούμπιν, που σηματοδοτούσε τα όρια των ελληνικών φύλων στην αρχαιότητα.
Ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά:
- Γκέγκηδες: Διατηρούν Διναρικά γνωρίσματα (βραχυκέφαλοι, ψηλό ανάστημα, μεγάλη μύτη).
- Τόσκηδες: Έχουν Μεσογειακά γνωρίσματα (βραχυκέφαλοι, μικρότερο ανάστημα, πιο μελαμψοί), δηλαδή γνωρίσματα παρόμοια με τους Έλληνες.
Οι Αρβανίτες, που προέρχονται από πληθυσμούς της Νότιας Αλβανίας, ανήκουν στους Τόσκηδες. Έρευνα του 1970 συνέκρινε 16 ανθρωπολογικά γνωρίσματα Αρβανιτών της Πελοποννήσου, ντόπιων Ελλήνων και Αλβανών, και διαπίστωσε πως τα χαρακτηριστικά των Αρβανιτών βρίσκονταν εντός του εύρους των Ελλήνων και συχνά απέκλιναν από τον μέσο όρο των Αλβανών.
3. Γενετική: Η σύνδεση Τόσκηδων και Ελλήνων
Η Γενετική επιβεβαιώνει τη σύνδεση των Αρβανιτών με τους Έλληνες, με βάση τη σύγκριση της γενετικής σύστασης των πληθυσμών:
- Διαφορές Αλβανών-Ελλήνων: Έρευνες γενετιστών (όπως ο Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης) καταδεικνύουν σημαντικές στατιστικές διαφορές μεταξύ του ελληνικού και του αλβανικού πληθυσμού στο σύνολό τους.
- Ομοιότητα Τόσκηδων-Ελλήνων: Μελετώντας όμως τις επιμέρους ομάδες, διαπιστώθηκε ότι οι γενετικές αποστάσεις ήταν στατιστικά μη σημαντικές ανάμεσα στους Τόσκηδες και τους Έλληνες. Αντίθετα, παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ Γκέγκηδων και Τόσκηδων.
- Το γενετικό συμπέρασμα: Δεδομένου ότι οι Αρβανίτες προέρχονται από τους Τόσκηδες της Νότιας Βαλκανικής, οι οποίοι έχουν παρόμοια γενετική σύσταση με τους Έλληνες, έπεται ότι και οι Αρβανίτες έχουν παρόμοια γενετική σύσταση με τους Έλληνες.
4. Αρβανίτικα: Γλώσσα και εθνική ταυτότητα
Η ομοιότητα της γλώσσας (Αρβανίτικα) με την Αλβανική δεν αποτελεί αποδεικτικό στοιχείο κοινής εθνικής συνείδησης.
- Διπλή γλώσσα, μία συνείδηση: Το γεγονός ότι κορυφαίοι επαναστάτες όπως ο Μάρκος Μπότσαρης (που έγραψε το πρώτο Ελληνοαλβανικό Λεξικό) μιλούσαν Αρβανίτικα, δεν σημαίνει ότι δεν ήταν Έλληνες. Πηγές της εποχής αναφέρουν ότι όλοι οι Αρβανίτες μιλούσαν άπταιστα Ελληνικά, ανεξαρτήτως καταγωγής.
- Πολιτική χρήση της γλώσσας: Τα Αρβανίτικα διατηρήθηκαν και μετά την απελευθέρωση για πρακτικούς λόγους (π.χ. οι γυναίκες δεν πήγαιναν σχολείο) ή ως κωδική διάλεκτος όταν δεν ήθελαν να γίνουν αντιληπτοί.
Συμπέρασμα:
Η ανάμιξη των Αρβανιτών με τους πολυπληθέστερους ελληνικούς πληθυσμούς είχε ως αποτέλεσμα την πλήρη αφομοίωσή τους, τόσο πολιτισμικά όσο και γενετικά. Οι Αρβανίτες, όπως οι Μάρκος Μπότσαρης, οι Μπουλγαραίοι, οι Κουντουριώτηδες και άλλοι πρωταγωνιστές, πολέμησαν στην Επανάσταση του 1821 ως Έλληνες, αναγνωρίζοντας μία και μόνο πατρίδα, την Ελλάδα.