Μια καλή εκπαίδευση αποτελεί τη βάση για πλουσιότερες, υγιέστερες και πιο ευημερούσες κοινωνίες. Οι κυβερνήσεις παγκοσμίως ανταγωνίζονται σκληρά για την πρωτιά, αλλά πώς ακριβώς κρίνεται ποιο έθνος εκπαιδεύει τα παιδιά του καλύτερα; Η απάντηση βρίσκεται στα τεστ PISA, τα οποία αποκαλύπτουν μια εντυπωσιακή εικόνα για το ποιες χώρες επενδύουν πραγματικά στο μέλλον τους.
Τι μετράει την ποιότητα της εκπαίδευσης; Τα τεστ PISA
Το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο μέτρο για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συστημάτων είναι το PISA (Programme for International Student Assessment).
- Αξιολόγηση: Τα τεστ PISA διεξάγονται από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) κάθε τρία χρόνια. Εξετάζουν μαθητές 15 ετών σε βασικούς τομείς: ανάγνωση, μαθηματικά και φυσικές επιστήμες.
- Οικονομική οπτική: Οι δοκιμασίες εισήχθησαν από οικονομολόγους, οι οποίοι βλέπουν την εκπαίδευση ως βασικό οικονομικό μοχλό. Όπως λένε, «αν θέλετε να δείτε την οικονομία του μέλλοντος, κοιτάξτε τις αίθουσες διδασκαλίας του σήμερα».
Παρότι το PISA εστιάζει στις ακαδημαϊκές δεξιότητες, ο ΟΟΣΑ προσπαθεί πλέον να μετρήσει και τις «ήπιες δεξιότητες» (soft skills), όπως η δημιουργικότητα και η ευημερία των μαθητών.
Οι πρωταθλητές της παγκόσμιας εκπαίδευσης
Οι χώρες που εμφανίζουν σταθερά την καλύτερη κατάταξη εκπαίδευσης είναι:
- Ανατολική Ασία: Χώρες όπως η Σιγκαπούρη, η Νότια Κορέα και το Χονγκ Κονγκ βρίσκονται σταθερά στην κορυφή.
- Ευρωπαϊκές εκπλήξεις: Η Εσθονία επιδεικνύει εξαιρετικά αποτελέσματα, ενώ η Φινλανδία, αν και κάποτε πρωτοπόρος, έχει υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια.
Ποιο είναι το κοινό τους χαρακτηριστικό; Πολλές από αυτές τις χώρες είναι μικρά, φιλόδοξα κράτη, συχνά χωρίς σπουδαίους φυσικούς πόρους (όπως πετρέλαιο ή μεγάλο πληθυσμό). Η απουσία φυσικών πόρων τις αναγκάζει να επικεντρωθούν και να επενδύσουν συνειδητά στο ανθρώπινο κεφάλαιο και σε μια οικονομία της γνώσης.
Το κλειδί της επιτυχίας: Η ισότητα (Equity)
Το πιο σημαντικό εύρημα των χωρών με υψηλή βαθμολογία είναι η έμφαση στην ισότητα (equity).
- Υψηλό επίπεδο για όλους: Οι επιτυχημένες χώρες εξασφαλίζουν ότι όλοι οι μαθητές φτάνουν σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο εκπαίδευσης, ανεξάρτητα από το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο.
- Όχι διαχωρισμός: Αποφεύγουν τον διαχωρισμό των μαθητών σε διαφορετικά επίπεδα ή ικανότητες σε νεαρή ηλικία.
Αντίθετα, χώρες όπως οι ΗΠΑ ή το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζουν μέτρια συνολικά αποτελέσματα, κυρίως λόγω των τεράστιων ανισοτήτων μεταξύ των περιοχών και των τάξεων. Για παράδειγμα, πολιτείες των ΗΠΑ όπως η Μασαχουσέτη θα βρίσκονταν στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης, ενώ άλλες πολιτείες θα βρίσκονταν πολύ χαμηλά, υπογραμμίζοντας την αποτυχία του συστήματος να προσφέρει ίσες ευκαιρίες.
Η σημασία των δασκάλων και των χρημάτων
Η συζήτηση για την εκπαίδευση δεν μπορεί να παρακάμψει τον ρόλο των εκπαιδευτικών και τη χρηματοδότηση.
- Ποιότητα δασκάλων: Η ποιότητα των δασκάλων είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για τα κέρδη μάθησης των μαθητών. Ένας καλός δάσκαλος μπορεί να επιφέρει κέρδη στην εκμάθηση έως και τριών ή τεσσάρων επιπλέον μηνών σε σύγκριση με έναν χαμηλής ποιότητας δάσκαλο.
- Χρηματοδότηση: Τα χρήματα είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση των βασικών προϋποθέσεων (εξοπλισμός, υποστήριξη, καλοταϊσμένα παιδιά). Ωστόσο, το πώς ξοδεύονται είναι εξίσου σημαντικό. Οι δοκιμασίες PISA δείχνουν, για παράδειγμα, ότι η μείωση του μεγέθους της τάξης δεν έχει τόσο μεγάλο αντίκτυπο μετά από ένα ορισμένο σημείο.
Τα παγκόσμια εμπόδια και η άρνηση μάθησης
Ενώ ορισμένες χώρες ανταγωνίζονται για την κορυφή, εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως δεν έχουν καν πρόσβαση στην εκπαίδευση.
- Πόλεμος και φτώχεια: Πάνω από 224 εκατομμύρια παιδιά χρειάζονται εκπαιδευτική υποστήριξη, πολλά από τα οποία δεν μπορούν να πάνε σχολείο λόγω πολέμου, συγκρούσεων, φτώχειας, διαφθοράς ή κακής διαχείρισης.
- Διάκριση: Το Αφγανιστάν αποτελεί σήμερα τη μοναδική χώρα στον κόσμο που αρνείται στα κορίτσια άνω των 12 ετών την πρόσβαση σε σχολεία και πανεπιστήμια, ένα «βάναυσο» χτύπημα στην ισότητα των φύλων. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, παρόλα αυτά, οι μαθήτριες έχουν καλύτερες επιδόσεις από τους συμμαθητές τους, ιδιαίτερα στην ανάγνωση.
Η εκπαιδευτική επιτυχία δεν είναι γραμμένη στο πεπρωμένο. Τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι προϊόντα πολιτικών επιλογών και μπορούν να αλλάξουν μέσω συνειδητής επένδυσης και της δέσμευσης στην παροχή δίκαιων ευκαιριών σε όλους.