Η οδός Κοραή 4 στο κέντρο της Αθήνας δεν είναι απλώς ένα κτήριο γραφείων. Είναι ένα μνημείο τρόμου και αντίστασης. Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής (1941-1944), το μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής επιτάχθηκε και τα σύγχρονα, αεροστεγή υπόγειά του, μετατράπηκαν σε ένα από τα δύο κυριότερα κολαστήρια της πρωτεύουσας.
Μαζί με το αρχηγείο της Γκεστάπο στην οδό Μέρλιν, η Κοραή 4 (ως Φρουραρχείο και έδρα της Feldgendarmerie 921) έγινε ο τόπος όπου εκατοντάδες Έλληνες πατριώτες βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν και οδηγήθηκαν στα εκτελεστικά αποσπάσματα της Καισαριανής.
Σήμερα, ο "Χώρος Ιστορικής Μνήμης" στα υπόγεια μιλάει. Ανακαλύψτε τα ανατριχιαστικά μηνύματα των κρατουμένων στους τοίχους και τα μυστικά του ναζιστικού φρουραρχείου!
Από αντιαεροπορικό καταφύγιο σε τόπο μαρτυρίου
Το κτίριο της Κοραή 4, με τα προπολεμικά του υπόγεια να αποτελούν τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια της εποχής (6 μέτρα κάτω από τη γη, με ενισχυμένες γερμανικές μεταλλικές πόρτες), ήταν ιδανικό για τους κατακτητές.
- Απόλυτη απομόνωση: Η απομόνωση των κρατουμένων ήταν απόλυτη, γεγονός που διευκόλυνε τις ανακρίσεις και τα βασανιστήρια.
- Το «χωνευτήρι» της Κατοχής: Από τα κελιά "πέρασαν" πολίτες κάθε ηλικίας, ακόμα και 14χρονα παιδιά, κατηγορούμενοι για οτιδήποτε: από τροχαίες παραβάσεις και παραβίαση της απαγόρευσης κυκλοφορίας μέχρι αντιστασιακές ενέργειες.
- Ενδιάμεσος σταθμός: Τα κρατητήρια λειτουργούσαν ως ενδιάμεσος σταθμός (από 1 έως 30 ημέρες) πριν οι πατριώτες οδηγηθούν στις Φυλακές Αβέρωφ, στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου ή, συχνότερα, στην Kαισαριανή για εκτέλεση.
- Δωσίλογοι υπηρέτες: Εκτός από Γερμανούς, στο Φρουραρχείο υπηρετούσαν Έλληνες δωσίλογοι ως διερμηνείς και πληροφοριοδότες.
Τα ψηφιδωτά μηνύματα των κρατουμένων στους τοίχους
Η πιο συγκλονιστική κληρονομιά του Φρουραρχείου είναι οι χαραγμένες επιγραφές στους τοίχους των κελιών. Παρόλο που οι Ναζί έβαφαν συχνά τους τοίχους για να εξαφανίσουν τα ίχνη, η εσπευσμένη τους αποχώρηση στις 28 Σεπτεμβρίου 1944 άφησε ανεξίτηλα τα τελευταία μηνύματα.
- Οι τελευταίες λέξεις: Στους τοίχους διασώζονται ονόματα, ημερομηνίες (κυρίως του 1944), σκίτσα (πορτραίτα γυναικών, κιθάρες, καράβια) και απελπισμένες λέξεις όπως: "νερό", "χωρίς νερό", "θέλω νερό".
- Απομόνωση και γλώσσες: Στα κελιά απομόνωσης (Θάλαμος IV) σώζονται τα περισσότερα χαραγμένα πορτραίτα, ενώ στον Θάλαμο V η ποικιλία των γραφημάτων (Ελληνικά, Ιταλικά, Ρώσικα, Γερμανικά) υποδηλώνει ότι οι κρατούμενοι δεν ήταν μόνο Έλληνες.
- Το κρυμμένο γράμμα: Ένα από τα πιο συγκινητικά εκθέματα είναι ένα ακέραιο γράμμα κρατουμένου μέσα σε αυτοσχέδιο φάκελο, κρυμμένο σε κούφωμα πόρτας, με τη φράση: «Αγαπητέ Μιχάλη, σου γράφω από το γερμανικό φρουραρχείο, μην ανησυχείτε…».
Κοραή 4: Ο "Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944"
Μετά την Απελευθέρωση, το κτήριο φιλοξένησε τα κεντρικά γραφεία του ΕΑΜ. Το 1991, τα υπόγεια ανακηρύχθηκαν «Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944» και λειτουργούν ως μόνιμη μουσειακή έκθεση.
Σήμερα μπορείτε να δείτε:
- Τη ναζιστική σημαία που κυμάτιζε στο κτήριο.
- Μια πόρτα από τα κρατητήρια της Γκεστάπο της οδού Μέρλιν.
- Αντικείμενα των κρατουμένων (πακέτα τσιγάρων, κύπελλα, σπίρτα).
- Τις μεταλλικές πόρτες με τους αγκυλωτούς σταυρούς και τα σημάδια από τις απελπισμένες κραυγές των φυλακισμένων.