Είναι οι πιο εμβληματικές πυρηνικές καταστροφές στην παγκόσμια ιστορία, αλλά τα αποτελέσματά τους στο έδαφος είναι εντυπωσιακά διαφορετικά. Σήμερα, η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι είναι ακμάζουσες πόλεις με εκατομμύρια κατοίκους, ενώ το Τσερνόμπιλ παραμένει μια σχεδόν ακατοίκητη Ζώνη Αποκλεισμού.
Πώς είναι δυνατόν μια ατομική βόμβα, σχεδιασμένη για μέγιστη καταστροφή, να αφήνει πίσω της λιγότερη μόλυνση από ένα ατύχημα σε έναν αντιδραστήρα; Η απάντηση κρύβεται στη φύση της έκρηξης και στην ποσότητα του υλικού που χρησιμοποιήθηκε.
Τα ιστορικά γεγονότα: Πόλεμος vs. Ατύχημα
Η χρήση ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι παραμένει η μοναδική σε πολεμική αντιπαράθεση. Αντίθετα, η έκρηξη του Τσερνόμπιλ, αν και μικρότερη, απελευθέρωσε επικίνδυνα ραδιονουκλεΐδια σε μεγάλα τμήματα της Σοβιετικής Ένωσης (Ουκρανία, Λευκορωσία, Ρωσία), με τη σοβιετική κυβέρνηση να προσπαθεί αρχικά να συγκαλύψει το περιστατικό.
Ο κρίσιμος παράγοντας: Το ύψος της έκρηξης
Η κύρια διαφορά στην επίπεδο μόλυνσης οφείλεται στον τρόπο που εξερράγησαν οι βόμβες, σε αντίθεση με τον αντιδραστήρα:
Πυρηνικές Βόμβες (Χιροσίμα/Ναγκασάκι): Οι βόμβες (Fat Man και Little Boy) πυροδοτήθηκαν πολύ πάνω από το έδαφος (εκατοντάδες μέτρα).
Αποτέλεσμα: Η έκρηξη μεγιστοποίησε την άμεση ζημιά (το ωστικό κύμα) αλλά μείωσε τα επίπεδα ακτινοβολίας στο έδαφος. Τα ραδιενεργά συντρίμμια ανέβηκαν στο σύννεφο «μανιτάρι» και διασκορπίστηκαν ψηλά στην ατμόσφαιρα.
Έκρηξη Αντιδραστήρα (Τσερνόμπιλ): Η έκρηξη συνέβη στο επίπεδο του εδάφους.
- Αποτέλεσμα: Εκτόξευσε στην ατμόσφαιρα πάνω από 400 φορές περισσότερο ραδιενεργό υλικό από τη Χιροσίμα. Σημαντικά κομμάτια του μολυσμένου αντιδραστήρα (πυρηνικά συντρίμμια) διασκορπίστηκαν απευθείας στο γύρω περιβάλλον.
Γιατί το Τσερνόμπιλ παραμένει ακατοίκητο;
Οι ειδικοί συμφωνούν: η Ζώνη Αποκλεισμού των 30 χιλιομέτρων γύρω από το Τσερνόμπιλ παραμένει εξαιρετικά μολυσμένη με ραδιενεργά ισότοπα (όπως το Καίσιο-137 και το Στρόντιο-90) και δεν είναι ασφαλής για τον άνθρωπο.
Αυτό οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες:
- Τεράστια ποσότητα καυσίμου: Ο αντιδραστήρας του Τσερνόμπιλ περιείχε περίπου 180 τόνους εμπλουτισμένου ουρανίου. Αντίθετα, η βόμβα της Χιροσίμα περιείχε μόνο 64 κιλά ουρανίου (με καθαρότητα ).
- Αποτελεσματικότερη χρήση (σε βάθος χρόνου): Οι αντιδραστήρες έχουν σχεδιαστεί να διατηρούν τη σχάση σε χαμηλότερη ένταση για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (χρησιμοποιώντας ράβδους ελέγχου). Αυτό συσσωρεύει τεράστιες ποσότητες ραδιενεργών υποπροϊόντων.
- Έκρηξη στο έδαφος: Όπως είδαμε, η έκρηξη στο επίπεδο του εδάφους μόλυνε άμεσα τη γη με τα επικίνδυνα υποπροϊόντα.
Η σχάση: Βόμβα vs. Αντιδραστήρας
- Πυρηνικό όπλο: Στόχος είναι η μέγιστη απελευθέρωση ενέργειας (έκρηξη) καταναλώνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο ουράνιο, όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Η αντίδραση τελειώνει γρήγορα, αφήνοντας μικρότερη τοπική μόλυνση (ειδικά αν η έκρηξη είναι στον αέρα).
- Πυρηνικός αντιδραστήρας: Στόχος είναι η παραγωγή ενέργειας διατηρώντας μια ελεγχόμενη αλυσιδωτή αντίδραση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση υψηλών επιπέδων πυρηνικών υποπροϊόντων (HLW – Υψηλής Ραδιενέργειας Απόβλητα) με μεγάλο χρόνο ημιζωής (όπως το ραδιενεργό Καίσιο, Ιώδιο και ο Γραφίτης).
Στην περίπτωση του Τσερνόμπιλ, η έκρηξη απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα και το περιβάλλον όλο αυτό το συσσωρευμένο, άκρως ραδιενεργό υλικό, καθιστώντας την περιοχή εξαιρετικά αφιλόξενη για τον άνθρωπο, 39 χρόνια μετά.