Ο Αδόλφος Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία το 1933, μετατρέποντας τον αντισημιτισμό σε κεντρικό πυλώνα της ναζιστικής του ιδεολογίας, μια εμμονή που οδήγησε στο μεγαλύτερο έγκλημα του 20ού αιώνα, το Ολοκαύτωμα.
Η κατανόηση του μίσους του Χίτλερ απαιτεί την εξέταση των ευρωπαϊκών προκαταλήψεων, των πληγών του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και της διαμόρφωσης μιας νέας, φυλετικής αντίληψης για τον εβραίο.
Οι rίζες: Από τον θρησκευτικό στον σύγχρονο αντισημιτισμό
Για αιώνες, οι εβραίοι ήταν αντικείμενο θρησκευτικού αντιιουδαϊσμού, θεωρούμενοι τοκογλύφοι και λαός καταδικασμένος από τον Θεό. Ωστόσο, στα τέλη του 19ου αιώνα, συνέβησαν κοσμογονικές αλλαγές:
- Νομική ισότητα και άνοδος: Στην Αυστροουγγαρία (από το 1867) και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, οι εβραίοι απέκτησαν νομική ισότητα. Εγκατέλειψαν τα γκέτο και εντάχθηκαν στην κοινωνία, συμμετέχοντας ενεργά στην οικονομία, την πολιτική, την επιστήμη και τις τέχνες.
- Η πρόκληση του καπιταλισμού: Η κοινωνική τους άνοδος και η ευημερία τους στο νέο καπιταλιστικό περιβάλλον, ιδιαίτερα στους τομείς του εμπορίου και των τραπεζών, προκάλεσε φθόνο και αντιδράσεις από τους γηγενείς πληθυσμούς και τις παραδοσιακές κοινωνικές τάξεις.
- Εξιδανίκευση του κακού: Μετά την κατάρρευση του χρηματιστηρίου, ιδιαίτερα στη Γερμανία, οι εβραίοι, ως «προσωποποίηση της καπιταλιστικής νεωτερικότητας», κατηγορήθηκαν για την οικονομική καταστροφή.
Αυτή η εξέλιξη γέννησε τον σύγχρονο αντισημιτισμό, που δεν ήταν πλέον μόνο θρησκευτικός, αλλά βασίστηκε σε νέες ιδέες.
Η στροφή στον φυλετικό αντισημιτισμό: Ο βιολογικός εχθρός
Η κρισιμότερη μεταβολή ήταν η προσθήκη της φυλετικής θεωρίας στον αντισημιτισμό, που αποτέλεσε τον πυρήνα της ναζιστικής ιδεολογίας:
- Ο εβραίος ως φυλή: Αναπτύχθηκε η ιδέα ότι οι εβραίοι αποτελούσαν ξεχωριστή, κατώτερη φυλή, η οποία ήταν βιολογικά «αποφασισμένη» να επιφέρει το κακό.
- Προορισμός για παγκόσμια κυριαρχία: Αυτή η νέα αντίληψη υποστήριζε ότι ο εβραίος λειτουργούσε ως ένας «παγκόσμιος ιός» με στόχο την κυριαρχία και την καταστροφή των «ανώτερων» (Άριων) φυλών.
Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, ο εβραίος δεν ήταν απλώς θρησκευτικός ή οικονομικός αντίπαλος, αλλά βιολογικός εχθρός της Άριας φυλής και της Γερμανίας.
Η διαμόρφωση του Χίτλερ: Από τη Βιέννη στο Μόναχο
Οι ιστορικοί έχουν μελετήσει εκτενώς το πώς διαμορφώθηκε το μίσος του Χίτλερ, με τις δύο κρίσιμες περιόδους να είναι:
1. Τα χρόνια στη Βιέννη (1908-1913)
Είναι ευρέως αποδεκτό ότι ο Χίτλερ δέχτηκε αντισημιτικές επιρροές κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Βιέννη, όπου ήρθε σε επαφή με ακραία αντισημιτικά έντυπα και ιδέες. Ωστόσο, η ακριβής χρονολόγηση της ριζοσπαστικοποίησής του παραμένει αμφιλεγόμενη. Ορισμένοι ερευνητές, βασιζόμενοι σε μεταγενέστερες δηλώσεις, υποστηρίζουν ότι έγινε σφοδρός αντισημίτης εκείνη την εποχή.
2. Ο πόλεμος και η επανάσταση του Μονάχου (1914-1919)
Πηγές από την περίοδο 1914-1918 δείχνουν ότι ο Χίτλερ στο μέτωπο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου δεν έδινε σημασία στον αντισημιτισμό, ενώ σύντροφοι του ανέφεραν ότι μόλις που τον πρόσεξαν.
Η οριστική μεταμόρφωσή του συνδέεται ισχυρά με τα γεγονότα που ακολούθησαν το τέλος του πολέμου, ιδιαίτερα με τη Νοεμβριανή Επανάσταση και την εβραϊκή επανάσταση του Μονάχου το 1918-1919. Ο Χίτλερ, απογοητευμένος από την ήττα της Γερμανίας, υιοθέτησε την ιδέα του «πισώπλατου μαχαιρώματος» (Dolchstosslegende), κατηγορώντας τους Εβραίους, τους κομμουνιστές και τους δημοκρατικούς για την κατάρρευση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας.
Από τότε και μετά, το μίσος του Χίτλερ έγινε απόλυτος σκοπός, βρίσκοντας στο πρόσωπο του Εβραίου τον αποδιοπομπαίο τράγο και την εξήγηση για όλες τις εθνικές συμφορές.
Συμπέρασμα: Μίσος ως λύση
Ο Χίτλερ χρησιμοποίησε τον φυλετικό αντισημιτισμό ως εργαλείο για να συσπειρώσει ένα διχασμένο έθνος σε περίοδο κρίσης. Μετέτρεψε τον εβραίο από θρησκευτικό αντίπαλο σε βιολογικό και πολιτικό εχθρό που απειλούσε την ύπαρξη της Γερμανίας.
Η κατανόηση του γιατί ο Χίτλερ μισούσε τους εβραίους δεν δικαιολογεί το έγκλημά του, αλλά δείχνει πώς μια ιδέα μίσους, μεταμφιεσμένη σε λύση και εθνική προστασία, μπορεί να καταστρέψει εκατομμύρια ζωές.