Μία και μόνο νύχτα, το 1534, διέλυσε τρεις αιώνες ιερών οθωμανικών παραδόσεων και καθόρισε το πεπρωμένο τριών ηπείρων. Η Χουρέμ Σουλτάνα, γνωστή στη Δύση ως Ροξελάνα, ήταν η 15χρονη σκλάβα που τόλμησε να αψηφήσει αρχαίους κώδικες, πυροδοτώντας μια ήσυχη επανάσταση που θα στοιχειώνει τους αυτοκράτορες για γενιές. Ο γάμος της με τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή δεν ήταν απλώς μια ρομαντική ένωση, αλλά ένα υπολογισμένο πραξικόπημα που γέννησε το Σουλτανάτο των Γυναικών.
Η απαγορευμένη ιστορία: Ποια ήταν η Χουρέμ Σουλτάνα;
Η Χουρέμ γεννήθηκε ως Αλεξάνδρα Αναστασία Λισόσκα, κόρη ενός Ορθόδοξου ιερέα από το Ροχατίν της Ουκρανίας. Βρέθηκε σκλάβα μετά από επιδρομές των Τατάρων και τελικά πουλήθηκε στο Αυτοκρατορικό Χαρέμι. Η σλαβική ομορφιά της, το ανοιχτόχρωμο δέρμα της και τα πύρινα μαλλιά της τράβηξαν την προσοχή της Χαφσά Σουλτάνας, της μητέρας του Σουλεϊμάν.
Εκεί, εκπαιδεύτηκε ασταμάτητα στην εθιμοτυπία, τη μουσική, το χορό, καθώς και στις εκλεπτισμένες τέχνες της αποπλάνησης. Μετονομάστηκε σε Χουρέμ, που σημαίνει «αυτή που φέρνει χαρά», σηματοδοτώντας την είσοδό της στο πιο επικίνδυνο παιχνίδι εξουσίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Οι 5 ιεροί οθωμανικοί νόμοι που κατέρριψε
Για αιώνες, η οθωμανική δυναστεία προστατευόταν από πέντε άκαμπτους νόμους. Η Χουρέμ τους παραβίασε όλους, ανοίγοντας τον δρόμο για το μετασχηματισμό της αυτοκρατορίας:
1. Ο κανόνας του ενός γιου για μία παλλακίδα
Ο νόμος αυτός εξασφάλιζε ότι καμία μητέρα δεν θα αποκτούσε υπερβολική δυναστική εξουσία. Η Χουρέμ τον διέλυσε γεννώντας διαδοχικά παιδιά στον Σουλεϊμάν (Μεχμέτ, Μιχριμάχ, Σελίμ, Βαγιαζήτ και άλλα). Παραδοσιακά, μόλις μια παλλακίδα γεννούσε έναν γιο, απομακρυνόταν. Η Χουρέμ όχι μόνο παρέμεινε, αλλά μονοπώλησε την καταγωγή του Σουλτάνου, θέτοντας τις βάσεις για την εξόντωση του υποψήφιου διαδόχου, Μουσταφά.
2. Ο γάμος με σκλάβα
Από τον 14ο αιώνα, κανένας Οθωμανός Σουλτάνος δεν είχε ποτέ παντρευτεί παλακίδα. Οι ενώσεις προορίζονταν για ξένες πριγκίπισσες. Η Χουρέμ, αφού υπονόμευσε τους ισχυρότερους αντιπάλους της (όπως η Χαφσά Σουλτάνα και ο Μεγάλος Βεζύρης Ιμπραήμ Πασάς), απαίτησε να απελευθερωθεί τυπικά με αυτοκρατορικό διάταγμα την ημέρα του γάμου. Η ένωση το 1534 ήταν μια «αίρεση» για την παλιά φρουρά.
3. Η μετακόμιση στο Τοπκαπί
Οι γυναίκες του Χαρεμιού απαγορεύονταν να κατοικούν μέσα στο Παλάτι Τοπκαπί, την καρδιά της κυβέρνησης, για να διατηρείται η πολιτική ανεπηρέαστη από την επιθυμία. Η Χουρέμ δικαιολόγησε τη μόνιμη παρουσία της μετά από μια ύποπτη πυρκαγιά στο Παλιό Παλάτι. Από τα νέα της δωμάτια, απέκτησε άμεση πρόσβαση στην εξουσία, παρακολουθώντας τις συνεδριάσεις του Αυτοκρατορικού Συμβουλίου μέσω κρυφών καγκέλων και μυστικών περασμάτων που τη συνέδεαν απευθείας με τον Σουλεϊμάν.
4. Η εφεύρεση του τίτλου: Χασεκή Σουλτάνα
Η Χουρέμ δημιούργησε έναν τίτλο που δεν υπήρχε στην οθωμανική ιεραρχία, για να την ανυψώσει πάνω από κάθε άλλη γυναίκα του Χαρεμιού και ακόμα και τις αυτοκρατορικές πριγκίπισσες. Ο τίτλος Χασεκή Σουλτάνα (Haseki Sultan), που σημαίνει «η μοναδική αγαπημένη» και περιλάμβανε τον αρσενικό τίτλο Σουλτάνα, της έδινε εξουσία ίση με τις στεφανωμένες αυτοκράτειρες της Ευρώπης. Ήταν μια λαμπρή πράξη πολιτικής εφεύρεσης, χωρίς προηγούμενο.
5. Η άμεση συμμετοχή στην πολιτική
Ο τελικός φραγμός ήταν η απαγόρευση συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική, τον πόλεμο και τη διπλωματία. Η Χουρέμ έκτισε ένα μυστικό δίκτυο πληροφοριών μέσω ευνούχων και δωροδοκημένων υπηρετών, το οποίο ανταγωνιζόταν τις ίδιες τις υπηρεσίες πληροφοριών της αυτοκρατορίας. Οπλισμένη με αυτή τη γνώση, προέβλεπε συνωμοσίες και ψηθύριζε στρατηγικές στον Σουλεϊμάν. Ξένοι πρεσβευτές σύντομα συνειδητοποίησαν ότι η πρόσβαση στην οθωμανική εξουσία απαιτούσε την εξασφάλιση της καλής θέλησης της Χουρέμ Σουλτάνας.
Η νύχτα του γάμου: Η συνταγματική ανατροπή
Η τελετή του γάμου το 1534 ήταν ανόμοια με οτιδήποτε είχε δει ποτέ η Κωνσταντινούπολη. Συνδύαζε Ισλαμική ιεροτελεστία με Βυζαντινή αυτοκρατορική πομπή, δηλώνοντας ότι η Χουρέμ είχε ξανασχεδιάσει τους κανόνες της εξουσίας. Ήταν μια συνταγματική ανατροπή μεταμφιεσμένη σε γάμο.
Η νύχτα αυτή σφράγισε νομικά, θρησκευτικά και πολιτικά την κυριαρχία της. Οι ώρες που ακολούθησαν αφορούσαν τη στρατηγική. Μαζί με τον Σουλεϊμάν σχεδίασαν μεταρρυθμίσεις, τρόπους διαδοχής και πώς θα σίμωναν την αντίδραση της αυτοκρατορίας.
Η κληρονομιά: Το ξεκίνημα του Σουλτανάτου των γυναικών
Οι πέντε παραβάσεις της Χουρέμ ταρακούνησαν την αυτοκρατορία, αλλάζοντας την ισορροπία εξουσίας σε τρεις ηπείρους. Ο γάμος της έθεσε ένα προηγούμενο: πλέον οι σκλάβες παλακίδες μπορούσαν να υψωθούν σε νόμιμες αυτοκρατορικές συζύγους.
Η πιο βαθιά κληρονομιά της ήταν η ίδρυση του Σουλτανάτου των Γυναικών, μιας περιόδου σχεδόν δύο αιώνων κατά την οποία οι μητέρες, σύζυγοι και αδελφές των Σουλτάνων ασκούσαν ανοιχτή ή μυστική επιρροή στις αυτοκρατορικές αποφάσεις. Γυναίκες όπως η Νουρμπάνου και η Κιοσέμ Σουλτάνα κληρονόμησαν τους τίτλους, τις δομές εισοδήματος και τα προηγούμενα της Χουρέμ, διευθύνοντας τον διορισμό μεγάλων βεζύρηδων και ακόμα αποφασίζοντας στρατιωτικές στρατηγικές.
Η Χουρέμ Σουλτάνα δεν εξασφάλισε απλώς την επιβίωσή της. Το 1534, ξανάγραψε τους κανόνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αποδεικνύοντας ότι ακόμα και στα πιο άκαμπτα συστήματα, η νοημοσύνη, η υπομονή και η τόλμη μιας γυναίκας μπορούσαν να ξαναφτιάξουν τον κόσμο.