Ο βιολιστής του διαβόλου

 

Ο Νικολό Παγκανίνι (Niccolò Paganini) δεν ήταν απλώς ένας μουσικός· ήταν ένα φαινόμενο, ένας θρύλος που περπάτησε στη Γη, αφήνοντας πίσω του ένα πέπλο μυστηρίου που διαρκεί μέχρι σήμερα. Γεννημένος στη Γένοβα το 1782, ο Ιταλός βιρτουόζος άλλαξε για πάντα την ιστορία του βιολιού. Η απαράμιλλη τεχνική του, η ικανότητά του να εκτελεί μελωδίες με απίστευτη ταχύτητα και ακρίβεια, χρησιμοποιώντας πρωτοφανή κόλπα όπως το παίξιμο μόνο στη μία χορδή (G), ήταν τόσο εξωπραγματική για την εποχή, που γέννησε την πιο σκοτεινή φήμη: ότι είχε πουλήσει την ψυχή του στον Διάβολο για να αποκτήσει αυτό το αγγελικό, αλλά και δαιμονικό, ταλέντο. Αναρωτιέστε πώς ένας καλλιτέχνης απέκτησε τέτοια φήμη; Η απάντηση βρίσκεται στη διασταύρωση της τέχνης, της φυσικής του κατάστασης και του σκοτεινού ρομαντισμού της εποχής του.

Η μουσική του Παγκανίνι ήταν επαναστατική. Οι 24 Καπρίτσι του για σόλο βιολί αποτελούν μέχρι σήμερα το πιο υψηλό τεχνικό ορόσημο για κάθε βιολιστή. Ενσωμάτωσε στη μουσική του τεχνικές που θεωρούνταν αδύνατες: διπλά σταματήματα, αρμονικές, pizzicato με το αριστερό χέρι, και ακραίες εκτάσεις δακτύλων. Αυτή η ανυπέρβλητη ικανότητα, σε συνδυασμό με το εξαιρετικά ισχνό παρουσιαστικό του, το μακρύ, μαύρο παλτό και το έντονο, πυρετώδες βλέμμα του, έκανε το κοινό να πιστεύει ότι έβλεπε μια υπερφυσική οντότητα στη σκηνή. Η φήμη του τροφοδοτήθηκε από τις επαναλαμβανόμενες ασθένειες που τον ταλαιπωρούσαν, δίνοντάς του μια αέρινη, σχεδόν μακάβρια εμφάνιση. Πολλοί πίστευαν ότι το βιολί του, το περίφημο Il Cannone, ήταν το όργανο μέσω του οποίου επικοινωνούσε με τις δαιμονικές δυνάμεις.

Ο ίδιος ο Παγκανίνι, συνειδητοποιώντας τη δύναμη του μύθου, φρόντισε να τη διατηρήσει ζωντανή. Ήταν ένας αινιγματικός, μυστικοπαθής άνθρωπος με έντονη ζωή, γεμάτη τζόγο, ερωτικές περιπέτειες και οικονομικές δυσκολίες, στοιχεία που ταίριαζαν απόλυτα στο προφίλ του καταραμένου καλλιτέχνη. Η ατμόσφαιρα μυστηρίου που καλλιεργούσε γύρω από τις προσωπικές του στιγμές και η άρνησή του να αποκαλύψει τα μυστικά της τεχνικής του, ενίσχυαν την υποψία ότι η ικανότητά του δεν ήταν προϊόν ανθρώπινης προσπάθειας. Αυτή η φήμη, αν και άδικη, λειτούργησε ως η απόλυτη μηχανή δημοσιότητας της εποχής, γεμίζοντας τις αίθουσες συναυλιών σε όλη την Ευρώπη και κάνοντας τον Παγκανίνι τον πρώτο «ροκ σταρ» της κλασικής μουσικής.

Ο θάνατός του το 1840 επιβεβαίωσε, στα μάτια πολλών, τον θρύλο. Λόγω της φήμης του και της άρνησής του να λάβει τα τελευταία μυστήρια, η Εκκλησία αρνήθηκε να τον θάψει με τις καθιερωμένες τιμές. Χρειάστηκαν χρόνια μέχρι να καταφέρει ο γιος του να εξασφαλίσει μια κανονική ταφή. Σήμερα, ο Παγκανίνι αναγνωρίζεται ως ένας από τους σπουδαιότερους μουσικούς όλων των εποχών, και ο τίτλος του «Βιολιστή του Διαβόλου» δεν είναι παρά μια ρομαντική, αλλά αναπόσπαστη, πτυχή της κληρονομιάς του, υπενθυμίζοντας μας ότι η πραγματική ιδιοφυΐα είναι συχνά τόσο πέρα από το συνηθισμένο, που ο ανθρώπινος νους αναζητά απαντήσεις στο υπερφυσικό.