Η κυβέρνηση θέτει σε τροχιά μία από τις πιο κρίσιμες νομοθετικές πρωτοβουλίες για το 2026, στοχεύοντας στον εκ θεμελίων ανασχηματισμό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η θεσμοθέτηση του Νέου Λυκείου και του Εθνικού Απολυτηρίου, όπως παρουσιάστηκε από τους Κωστή Χατζηδάκη και Άκη Σκέρτσο, δεν αποτελεί απλώς μια τεχνοκρατική αλλαγή, αλλά μια προσπάθεια το ελληνικό σχολείο να βρει ξανά την «παιδαγωγική του ψυχή». Το κεντρικό ερώτημα που τίθεται πλέον στον δημόσιο διάλογο είναι αν το Λύκειο θα καταφέρει να αποβάλει τον χαρακτήρα του εξεταστικού προθαλάμου ή αν θα μετατραπεί σε έναν ακόμη πιο σύνθετο μαραθώνιο για μαθητές και γονείς.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ήδη δώσει το έναυσμα για έναν εθνικό διάλογο διάρκειας έξι έως εννέα μηνών, αναζητώντας ευρύτερες συναινέσεις με τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η κυβέρνηση προτείνει τη σύσταση μιας επιτροπής προσωπικοτήτων εγνωσμένου κύρους, η οποία θα εξετάσει ένα «μενού επιλογών» για το νέο σύστημα. Στόχος είναι η δημιουργία ενός αδιάβλητου μηχανισμού που θα αναβαθμίζει το Απολυτήριο, χωρίς όμως να χάνεται η αντικειμενικότητα των Πανελλαδικών Εξετάσεων, οι οποίες σημειωτέον θα παραμείνουν ως έχουν τουλάχιστον μέχρι το 2027.
Η αρχιτεκτονική του διαλόγου και τα ανοιχτά ζητήματα
Η διαδικασία που ξεκινά δεν αφορά μόνο το Λύκειο, αλλά επεκτείνεται σε όλες τις βαθμίδες, από το νηπιαγωγείο έως το γυμνάσιο, με σκοπό τον εντοπισμό και τη θεραπεία χρόνιων αγκυλώσεων. Στο τραπέζι των συζητήσεων τίθενται η υπερβολική ύλη, η στείρα αποστήθιση, η ανάγκη για κριτική σκέψη και η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα πάντα. Η πρόκληση είναι μεγάλη: πώς μπορεί η αξιολόγηση μέσω project και ατομικού φακέλου μαθητή να αντικαταστήσει την πίεση των γραπτών εξετάσεων χωρίς να δημιουργηθούν νέες ανισότητες;
Το Υπουργείο Παιδείας αναμένεται να παρουσιάσει τρία εναλλακτικά σενάρια για το Νέο Λύκειο, προσπαθώντας να απαντήσει στον «νόμο» της ελληνικής πραγματικότητας που θέλει το φροντιστήριο κυρίαρχο. Η πρόθεση να μειωθεί η υποχρεωτική φροντιστηριακή δαπάνη είναι σωστή, ωστόσο η κοινωνία παραμένει επιφυλακτική. Αν η αξιολόγηση γίνει αυστηρή και στις τρεις τάξεις του Λυκείου, υπάρχει ο φόβος το άγχος να μεταφερθεί νωρίτερα και το φροντιστήριο να εξαπλωθεί αντί να περιοριστεί.
Εθνικό απολυτήριο: Μεταρρύθμιση ή «τριπλές πανελλαδικές»;
Η καρδιά της κοινωνικής ανησυχίας εντοπίζεται στο Εθνικό Απολυτήριο. Ενώ παρουσιάζεται ως μέσο αναβάθμισης της μορφωτικής αξίας του σχολείου, πολλοί μαθητές και γονείς φοβούνται ότι θα οδηγήσει σε έναν διαρκή εξεταστικό μαραθώνιο τριών ετών. Η αντιπολίτευση θέτει επίσης το ζήτημα της αξιοπιστίας της ενδοσχολικής αξιολόγησης, διερωτώμενη πώς μπορούν να συγκριθούν δίκαια οι επιδόσεις μαθητών από σχολεία με τεράστιες υλικοτεχνικές διαφορές και ελλείψεις στο προσωπικό.
Το στοίχημα για το «Σχολείο του 2040» είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα που δεν θα μοιάζει με ρωσική ρουλέτα ψυχών, αλλά θα προσφέρει αυτοπεποίθηση και ουσιαστική γνώση. Η επιτυχία της μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί από τα ψηφιακά μέσα ή τα νέα βιβλία, αλλά από το αν θα καταφέρει να αλλάξει τη σχέση των παιδιών με τη μάθηση, μειώνοντας τον φόβο και ενισχύοντας την κριτική σκέψη. Ο διάλογος που ξεκινά είναι η ευκαιρία να σχεδιαστεί μια αρχιτεκτονική σταθερότητας που θα αντέξει στον χρόνο.