Ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ δεν υπήρξε ένας απλός ζωγράφος, αλλά ένας ποιητής του καμβά που χρησιμοποιούσε τα χρώματα αντί για λέξεις. Από την «Έναστρη Νύχτα στο Ροδανό» μέχρι τα «Ηλιοτρόπια» και τους «Πατατοφάγους», το έργο του αποτελεί μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη. Παρά το γεγονός ότι ο κορυφαίος μετα-ιμπρεσιονιστής έφυγε από τη ζωή μέσα στη φτώχεια, σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες όλων των εποχών. Ωστόσο, πέρα από τους πίνακές του, η ιστορία του παραμένει συνδεδεμένη με έναν από τους πιο διαβόητους καλλιτεχνικούς μύθους: το κομμένο του αυτί.
Η επικρατέστερη θεωρία που διδάσκεται εδώ και δεκαετίες υποστηρίζει ότι ο Βαν Γκογκ έκοψε το αυτί του με ένα ξυράφι σε μια στιγμή απόγνωσης και ψυχωσικού επεισοδίου. Η αιτία φέρεται να ήταν η απόφαση του φίλου του και επίσης ζωγράφου, Πωλ Γκωγκέν, να τον εγκαταλείψει και να φύγει από την πόλη της Αρλ όπου συγκατοικούσαν. Μια εναλλακτική εκδοχή αποδίδει την πράξη στη νόσο Μενιέρ, η οποία προκαλούσε στον καλλιτέχνη ανυπόφορα βουητά και ζαλάδες, οδηγώντας τον στην ακραία απόφαση να «ακρωτηριάσει» το όργανο που του προκαλούσε τον πόνο.
Σύγχρονοι ιστορικοί όμως έρχονται να ανατρέψουν αυτά τα δεδομένα, παρουσιάζοντας μια διαφορετική οπτική που θυμίζει αστυνομικό θρίλερ. Σύμφωνα με νέα στοιχεία, οι καβγάδες μεταξύ Βαν Γκογκ και Γκωγκέν ήταν συνεχείς και ιδιαίτερα βίαιοι. Ο Γκωγκέν ήταν δεινός ξιφομάχος και φαίνεται πως σε έναν από αυτούς τους διαπληκτισμούς –που ίσως αφορούσε μια γυναίκα– το σπαθί του Γάλλου ζωγράφου ήταν εκείνο που έκοψε μέρος του αριστερού λοβού του Βίνσεντ. Οι δύο άνδρες φέρονται να συμφώνησαν να παρουσιάσουν το περιστατικό ως αυτοτραυματισμό για να αποφύγει ο Γκωγκέν τη φυλακή.
Η θεωρία αυτή ενισχύεται από ένα γράμμα του Βαν Γκογκ προς τον αδελφό του, Τεό, όπου ανέφερε με νόημα πως «ευτυχώς ο Γκωγκέν δεν είναι οπλισμένος με πιστόλια», αφήνοντας σαφείς υπαινιγμούς για την επικινδυνότητα του φίλου του. Ο ίδιος ο Βίνσεντ δήλωνε αργότερα πως δεν θυμόταν τίποτα από τη μοιραία νύχτα, μια βολική αμνησία που προστάτευε τον Γκωγκέν. Η ιστορία βέβαια διατηρεί τις «πικάντικες» λεπτομέρειες της, όπως το γεγονός ότι ο καλλιτέχνης έστειλε τον κομμένο λοβό τυλιγμένο σε εφημερίδα σε μια γυναίκα σε έναν οίκο ανοχής της περιοχής.
Όταν ο Βαν Γκογκ ανέρρωσε, απαθανάτισε το περιστατικό στην περίφημη αυτοπροσωπογραφία του με τον επίδεσμο στο κεφάλι. Μέσω του πινέλου του, μετέτρεψε το προσωπικό του δράμα σε αθάνατο έργο τέχνης, αφήνοντας πίσω του ένα μυστήριο που συνεχίζει να απασχολεί την ιστορία της τέχνης μέχρι σήμερα. Είτε πρόκειται για αυτοτραυματισμό είτε για το αποτέλεσμα μιας μονομαχίας, το «κομμένο αυτί» παραμένει το σύμβολο μιας βασανισμένης ιδιοφυΐας που πάλεψε με τους δαίμονές της μέχρι το τέλος.