Αυτό που συνέβη στη Χίο δεν είναι απλώς ένα «δυστύχημα». Είναι ένας καθρέφτης. Και ό,τι βλέπουμε μέσα του δεν μας τιμά.
Ζούμε σε μια εποχή που καυχιέται για την τεχνολογική της υπεροχή. Δορυφόροι εντοπίζουν κάθε γωνιά του πλανήτη, αλγόριθμοι προβλέπουν τις επιθυμίες μας πριν καν τις σκεφτούμε, η ανθρωπότητα μπορεί να στείλει μηχανές στον Άρη. Κι όμως, την ίδια στιγμή, δεκαπέντε άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους λίγα μέτρα από μια ακτή, όχι επειδή δεν υπήρχε η γνώση ή η δυνατότητα να σωθούν, αλλά επειδή το παγκόσμιο σύστημα στο οποίο ζούμε έχει αποδεχτεί σιωπηρά ότι κάποιες ζωές είναι πιο «αναλώσιμες» από άλλες.
Ο σύγχρονος κόσμος αγαπά τους αριθμούς. Δεκαπέντε νεκροί. Είκοσι έξι τραυματίες. Τέσσερα παιδιά σε κρίσιμη κατάσταση. Οι αριθμοί μάς κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς, γιατί βάζουν τάξη στο χάος. Όμως πίσω από κάθε αριθμό υπήρχε ένα πρόσωπο, μια φωνή, ένα σώμα που πονούσε, ένα μέλλον που δεν θα υπάρξει ποτέ. Οι αριθμοί δεν κλαίνε· οι άνθρωποι κλαίνε. Κι εμείς, για να αντέξουμε, συχνά επιλέγουμε να θυμόμαστε μόνο τους αριθμούς.
Η Μεσόγειος δεν είναι απλώς μια θάλασσα. Έχει μετατραπεί σε σύνορο ιδεών. Από τη μία πλευρά, η ιδέα της ασφάλειας. Από την άλλη, η ιδέα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Κάθε φορά που ένα σκάφος βυθίζεται, δεν βυθίζονται μόνο άνθρωποι· βυθίζεται και η ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να χτίσουμε έναν κόσμο ευημερίας χωρίς να λογαριάζουμε τον πόνο που προκαλείται έξω από τα τείχη μας.
Οι μετανάστες δεν είναι «πρόβλημα». Είναι σύμπτωμα. Είναι το αποτέλεσμα πολέμων, ανισοτήτων, κλιματικής κατάρρευσης και πολιτικών αποφάσεων που λαμβάνονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα σώματα που τελικά πληρώνουν το τίμημα. Κανένα παιδί δεν ανεβαίνει σε ένα σαπιοκάραβο από περιέργεια. Κανένας άνθρωπος δεν ρισκάρει τη ζωή του στη θάλασσα αν η στεριά του προσφέρει ελπίδα.
Και εδώ βρίσκεται το πιο άβολο ερώτημα: δεν είμαστε αθώοι θεατές. Ζούμε σε κοινωνίες που επωφελούνται από ένα παγκόσμιο σύστημα ανισότητας και μετά εκπλήσσονται όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να ξεφύγουν από αυτό. Θέλουμε φθηνά προϊόντα, ενεργειακή άνεση, γεωπολιτική «σταθερότητα», αλλά όχι τις ανθρώπινες συνέπειες αυτών των επιλογών.
Η ιστορία θα θυμάται την εποχή μας όχι για το πόσο έξυπνοι ήμασταν, αλλά για το πόσο συμπονετικοί αποδειχθήκαμε όταν δοκιμαστήκαμε. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να αποτρέψουμε κάθε τραγωδία. Το ερώτημα είναι αν, κοιτάζοντας τέτοιες εικόνες, συνεχίζουμε τη ζωή μας λίγο πιο βολικά, λίγο πιο κυνικά, λίγο πιο αδιάφορα.
Δεκαπέντε άνθρωποι πέθαναν στη Χίο. Όχι μόνο από σύγκρουση σκαφών, αλλά από τη σύγκρουση ενός κόσμου που ξέρει να προχωρά μπροστά χωρίς να κοιτά ποιον αφήνει πίσω. Αν δεν μας συγκλονίσει αυτό, τότε το ναυάγιο δεν είναι στη θάλασσα. Είναι μέσα μας.
Αποστόλης Ζυμβραγάκης, Φιλόλογος M.Ed., Συγγραφέας