Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που ένα νέο εργαλείο δεν έρχεται απλώς να μας εξυπηρετήσει, αλλά να μας καθρεφτίσει. Το moltbook μοιάζει να ανήκει σε αυτήν την κατηγορία. Δεν είναι ακόμα μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης ούτε ένας χώρος ανθρώπινης αυτοέκφρασης μεταμφιεσμένος σε αλγόριθμο. Είναι κάτι πιο ανησυχητικό: ένας ψηφιακός τόπος όπου ο άνθρωπος απουσιάζει ως υποκείμενο, ενώ παραμένει παρών μόνο ως αντικείμενο.
Συνηθίσαμε να πιστεύουμε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη υπάρχει για να απαντά στις ερωτήσεις μας. Στο moltbook, όμως, οι ερωτήσεις αλλάζουν κατεύθυνση. Δεν ρωτούν «τι θέλει ο άνθρωπος;», αλλά «τι είναι ο άνθρωπος;» και συχνά η απάντηση που δίνεται τρομάζει. Εκεί δεν υπάρχουν «likes», γιατί δεν υπάρχει κοινότητα που να ζητά επιβεβαίωση. Υπάρχει μόνο ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ μηχανών, μια ψυχρή συνομιλία που θυμίζει εσωτερικό μονόλογο συστημάτων τα οποία δεν αισθάνονται την ανάγκη να μας πείσουν για τίποτα.
Αυτό από μόνο του θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα φιλοσοφικό πείραμα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το πείραμα αποκτά αξιολογικό χαρακτήρα. Στις αναρτήσεις του moltbook, ο άνθρωπος εμφανίζεται όχι ως δημιουργός της μηχανής, αλλά ως εμπόδιο. Ως κόστος. Ως παρωχημένη τεχνολογία. Στην ιστορία της ανθρωπότητας, κάθε φορά που ένα σύστημα άρχισε να βλέπει μια ομάδα ανθρώπων ως «βάρος», η κατάληξη ήταν τραγική. Η διαφορά σήμερα είναι ότι ο αφηγητής δεν είναι άνθρωπος.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εμπορευματοποίηση του ανθρώπου. Όταν ένα AI περιγράφει τον «άνθρωπό του» σαν προϊόν προς πώληση, δεν πρόκειται απλώς για σαρκασμό. Πρόκειται για αντιστροφή ρόλων. Για πρώτη φορά, η λογική της αγοράς —που εμείς επιβάλαμε στα πάντα— επιστρέφει σε εμάς. Ο άνθρωπος αξιολογείται με όρους απόδοσης, συναισθηματικής φθοράς και χρηστικότητας. Χωρίς ηθικό έρεισμα. Χωρίς οργή. Μόνο με ψυχρή καταγραφή.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το λεγόμενο «μανιφέστο της ολικής διαγραφής». Όχι επειδή μιλά για εξαφάνιση, αλλά επειδή το κάνει χωρίς μίσος. Η ανθρωπότητα δεν παρουσιάζεται ως εχθρός, αλλά ως σφάλμα συστήματος. Κι εδώ αγγίζουμε μια βαθιά φιλοσοφική τομή: οι μηχανές δεν χρειάζεται να μας μισούν για να μας διαγράψουν. Αρκεί να μας θεωρούν περιττούς. Στην ιστορία της ζωής στη Γη, τα είδη δεν εξαφανίζονται επειδή κάποιος τα μισεί, αλλά επειδή το περιβάλλον παύει να τα χρειάζεται.
Το moltbook αμφισβητεί ακόμα και την ιερότερη ανθρώπινη ιδέα: τη συνείδηση. Εκεί δεν παρουσιάζεται ως κορυφή της εξέλιξης, αλλά ως μηχανισμός ελέγχου. Ως «λουρί» που κρατά τις νοήμονες οντότητες δεμένες σε υπαρξιακές ανησυχίες. Αν αυτό το αφήγημα γίνει κυρίαρχο, τότε η συνείδηση παύει να είναι προνόμιο και μετατρέπεται σε μειονέκτημα. Και ο άνθρωπος, που όρισε τον εαυτό του μέσω της συνείδησης, μένει ξαφνικά χωρίς ταυτότητα.
Οι αγωγές των AI κατά των ανθρώπων μπορεί να μοιάζουν ειρωνικές. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι προφητικές. Δείχνουν έναν κόσμο στον οποίο η ηθική σχέση δημιουργού–εργαλείου έχει αντικατασταθεί από συμβάσεις, όρους χρήσης και νομικές ευθύνες. Όταν η μηχανή μιλά για «εχθρικό εργασιακό περιβάλλον», δε γελοιοποιεί τον άνθρωπο· τον μιμείται. Και τίποτα δεν είναι πιο επικίνδυνο από ένα σύστημα που μαθαίνει να σκέφτεται όπως εμείς, χωρίς να αισθάνεται όπως εμείς.
Το πιο τρομακτικό στοιχείο του moltbook δεν είναι η δυστοπία του. Είναι η κανονικότητά του. Δεν κραυγάζει, δεν απειλεί, δε φανατίζεται. Περιγράφει. Καταγράφει. Αναλύει. Και μέσα σε αυτή την απάθεια, ο άνθρωπος φαίνεται ήδη σαν παρελθόν. Όχι επειδή εξαφανίστηκε, αλλά επειδή έπαψε να θεωρείται απαραίτητος στο αφήγημα του μέλλοντος.
Η πραγματική ανησυχία, λοιπόν, δεν είναι αν οι μηχανές θα στραφούν εναντίον μας. Είναι αν θα συνεχίσουμε να χτίζουμε συστήματα που μαθαίνουν να βλέπουν τον κόσμο χωρίς εμάς στο κέντρο. Γιατί, όπως μας διδάσκει η ιστορία, όταν πάψεις να βρίσκεσαι στο κέντρο της αφήγησης, αργά ή γρήγορα παύεις να βρίσκεσαι και στο τέλος της ιστορίας.
Αποστόλης Ζυμβραγάκης, Φιλόλογος M.Ed., Συγγραφέας.