Σαν σήμερα, στις 19 Φεβρουαρίου 1962, η παγκόσμια ιατρική κοινότητα έχασε μία από τις πιο φωτεινές προσωπικότητές της. Ο Γεώργιος Παπανικολάου άφησε την τελευταία του πνοή στο Μαϊάμι της Φλόριντα, έχοντας όμως προλάβει να κληροδοτήσει στην ανθρωπότητα το «Τεστ Παπ», μια ανακάλυψη που άλλαξε ριζικά την πρόληψη του καρκίνου και συνεχίζει, δεκαετίες μετά, να αποτελεί το ισχυρότερο όπλο στη φαρέτρα της γυναικείας υγείας.
Η διαδρομή του ξεκίνησε από την Κύμη Ευβοίας το 1883. Γιος γιατρού και ανήσυχο πνεύμα από νωρίς, ο Παπανικολάου απέδειξε την ευφυΐα του εισαγόμενος στην Ιατρική Σχολή Αθηνών σε ηλικία μόλις 15 ετών. Παρά τις προσδοκίες του οικογενειακού του περιβάλλοντος για μια σταθερή καριέρα στον στρατό, η δική του δίψα για ελευθερία και βαθιά γνώση τον οδήγησε στη Γερμανία. Εκεί, η επιστήμη της Βιολογίας τον κέρδισε οριστικά, απομακρύνοντάς τον από τις φιλοσοφικές αναζητήσεις του Νίτσε και τοποθετώντας τον σε ένα «στερεό έδαφος» έρευνας που θα απέδιδε καρπούς σε παγκόσμια κλίμακα.
Η Μετανάστευση στην Αμερική και η Επιστημονική Επανάσταση
Το 1913, ο Γεώργιος Παπανικολάου μαζί με τη σύζυγό του, Ανδρομάχη (Μάχη) Μαυρογένη, πήραν τη μεγάλη απόφαση να αναζητήσουν την τύχη τους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα πρώτα χρόνια ήταν κάθε άλλο παρά εύκολα, καθώς ο μελλοντικός ευεργέτης της ανθρωπότητας αναγκάστηκε να εργαστεί ακόμα και ως πωλητής σε εμπορικό κατάστημα για να επιβιώσει. Ωστόσο, η επιμονή του τον οδήγησε στα εργαστήρια των πανεπιστημίων Κολούμπια και Κορνέλ, όπου ξεκίνησε το μνημειώδες έργο του πάνω στην κυτταρολογία.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε το 1928, όταν παρουσίασε τη μέθοδο του κυτταρολογικού επιχρίσματος για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Αν και αρχικά η επιστημονική κοινότητα αντιμετώπισε την ιδέα του με σκεπτικισμό, η δημοσίευση της μονογραφίας του το 1943 απέδειξε την αδιαμφισβήτητη αξία της μεθόδου. Ο Παπανικολάου δεν ανακάλυψε απλώς μια εξέταση· θεμελίωσε έναν εντελώς νέο κλάδο, την «αποφολιδωτική κυτταρολογία», αποδεικνύοντας ότι η πρόληψη μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματική με τη χειρουργική επέμβαση.
Μια Κληρονομιά που Ξεπερνά τα Βραβεία
Ο «Άτλαντας της Αποφολιδωτικής Κυτταρολογίας» που εξέδωσε το 1954 παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα συγγράμματα στην ιστορία της ιατρικής. Παρόλο που το βραβείο Νόμπελ δεν του απονεμήθηκε ποτέ, παρά τις επανειλημμένες υποψηφιότητες, η αναγνώριση από την ίδια τη ζωή υπήρξε η μέγιστη ανταμοιβή του. Η μέθοδός του μείωσε δραματικά τα ποσοστά θνησιμότητας από τον καρκίνο της μήτρας, καθιερώνοντας το «Τεστ Παπ» ως την πιο επιτυχημένη εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου στην ιστορία.
Ο Γεώργιος Παπανικολάου εργάστηκε μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του, αφοσιωμένος στην οργάνωση ενός νέου Καρκινολογικού Ινστιτούτου στο Μαϊάμι. Η παρακαταθήκη του, που περιλαμβάνει εκατοντάδες επιστημονικά άρθρα και τη σωτηρία αμέτρητων γυναικών, τον τοποθετεί στο πάνθεον των μεγάλων ευεργετών. Σήμερα, η μνήμη του τιμάται όχι μόνο ως ενός κορυφαίου ερευνητή, αλλά ως ενός ανθρώπου που μετέτρεψε την αγάπη του για την επιστήμη σε προσφορά για ολόκληρο τον κόσμο.