Ένα εξαιρετικά ανησυχητικό φαινόμενο έχει αρχίσει να αναδύεται τα τελευταία χρόνια στην ελληνική πραγματικότητα, αλλάζοντας ριζικά τον χάρτη της σχολικής διαρροής, κυρίως στις βαθμίδες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ενώ παλαιότερα η εγκατάλειψη του σχολείου συνδεόταν άμεσα με αδιάγνωστες μαθησιακές δυσκολίες ή με την ανάγκη των νέων να εισέλθουν πρόωρα στην αγορά εργασίας για καθαρά βιοποριστικούς λόγους, σήμερα τα δεδομένα έχουν διαφοροποιηθεί ποιοτικά. Παρατηρούμε πλέον την εμφάνιση μιας νέας ομάδας μαθητών που απομακρύνεται από τη σχολική αίθουσα για ένα σύνθετο φάσμα αιτιών, οι οποίες απαιτούν βαθύτερη διερεύνηση και μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση φροντίδας.
Το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει είναι ποιοι παράγοντες τροφοδοτούν αυτή τη νέα τάση. Οι ραγδαίες αλλαγές στο σύγχρονο οικογενειακό πλαίσιο φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο, δημιουργώντας νέες προκλήσεις στη σταθερότητα και την υποστήριξη που λαμβάνει ο έφηβος. Παράλληλα, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι ψηφιακές συνήθειες των νέων έχουν διαμορφώσει έναν εναλλακτικό κόσμο κοινωνικοποίησης και πληροφόρησης, ο οποίος συχνά καθιστά το παραδοσιακό σχολικό περιβάλλον να φαντάζει ξεπερασμένο ή μη ελκυστικό στα μάτια τους. Η απώλεια του κινήτρου ενισχύεται από τις αυξημένες απαιτήσεις ενός συστήματος που συχνά εστιάζει στην κατηγοριοποίηση και τις επιδόσεις, απωθώντας όσους νιώθουν ότι δεν χωρούν στα στενά του πλαίσια.
Αυτή η υποβάθμιση της σχολικής εμπειρίας και η αίσθηση του «ανώφελου» που νιώθουν πολλοί μαθητές δεν είναι κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί με παρωχημένες μεθόδους. Χρειάζεται ενδελεχής τεκμηρίωση για το αν το φαινόμενο πηγάζει από ψυχολογικούς παράγοντες, από το γενικότερο κοινωνικό κλίμα απαξίωσης των θεσμών ή από άλλες, βαθύτερες αιτίες που ακόμη δεν έχουμε χαρτογραφήσει πλήρως. Το βέβαιο είναι ότι το μείγμα των παραγόντων που οδηγεί ένα παιδί σήμερα εκτός σχολείου είναι πολυεπίπεδο και απαιτεί άμεση δράση από την πλευρά της πολιτείας και της επιστημονικής κοινότητας.
Για να αναστραφεί αυτή η κατάσταση, είναι επιτακτική η ανάγκη ανάπτυξης νέων, εξειδικευμένων υπηρεσιών υποστήριξης. Οι μαθητές αυτοί και οι οικογένειές τους χρειάζονται συστηματική καθοδήγηση και σταθερή πλαισίωση, τόσο εντός όσο και εκτός του σχολικού περιβάλλοντος. Δεν αρκεί πλέον η απλή καταγραφή των απουσιών, αλλά απαιτείται μια ολιστική παρέμβαση που θα αποκαταστήσει τη σύνδεση του μαθητή με τη γνώση και θα του προσφέρει ένα περιβάλλον όπου η προσωπική του εξέλιξη θα είναι το πραγματικό ζητούμενο.