Ο Νίκος Ζαχαριάδης, ο ιστορικός Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ, παραμένει μία από τις πιο αμφιλεγόμενες φυσιογνωμίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το βιβλίο του Δρα Νίκου Παπαδάτου, με τίτλο «Νίκος Ζαχαριάδης: Η ζωή και η δράση του μέσα από τα αρχεία του ΚΚΣΕ και της KGB», που κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2025 από τις Εκδόσεις Πεδίο, φέρνει στο φως άγνωστα έγγραφα από ρωσικά αρχεία, αποκαλύπτοντας τον βαθύ ρόλο της Σοβιετικής Ένωσης στα εσωτερικά του ΚΚΕ και στις εξελίξεις του Εμφυλίου Πολέμου.
Μία από τις πιο εντυπωσιακές αποκαλύψεις αφορά τη συνάντηση στελεχών του ΚΚΕ, Κ. Τσολάκη και Κ. Κηπουρού, με τον εξόριστο Ζαχαριάδη στη Σιβηρία, στις 6 Οκτωβρίου 1967. Οι δύο απεσταλμένοι επισκέφθηκαν τον Ζαχαριάδη στην περιοχή Τιουμέν (πιθανότατα στο Σουργκούτ, όπου ζούσε με ψευδώνυμο Νικολάι Νικολάγιεβιτς Νικολάγιεφ), για να του μεταφέρουν την απόφαση της 11ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ (30 Ιουνίου 1967). Η Ολομέλεια αυτή απέρριπτε τελικά τις κατηγορίες ότι ήταν «πράκτορας του εχθρού», μετά από χρόνια διαγραφής και χαρακτηρισμού ως «ύποπτου» από το 1956.
Η συζήτηση εξελίχθηκε σε έντονη αντιπαράθεση. Ο Ζαχαριάδης διαμαρτυρήθηκε για την άρνηση επιστροφής του στην Ελλάδα, ενώ οι συνομιλητές του του επέδειξαν άρθρα του που δημοσιεύτηκαν στη φιλοχουντική εφημερίδα «Ελεύθερος Κόσμος» το 1967, με πρωτοβουλία του Παττακού. Ο Ζαχαριάδης εξήγησε ότι τα κείμενα γράφτηκαν το 1962 στην Τασκένδη και διέρρευσαν, ενώ αρνήθηκε σχέσεις με Αλβανούς ή Κινέζους. Για τα γεγονότα της Τασκένδης (συγκρούσεις μεταξύ οπαδών του και της ηγεσίας) κατηγόρησε το ΚΚΕ και το ΚΚΣΕ, υποστηρίζοντας ότι το 80% των εκεί κομμουνιστών τον στήριζε.
Η κορύφωση ήρθε όταν ο Ζαχαριάδης, ενοχλημένος από τις κατηγορίες προδοσίας, έκανε σοβαρές αποκαλύψεις για τον Εμφύλιο. Σύμφωνα με την έκθεση Τσολάκη-Κηπουρού (RGANI: 75Α/01/03, φ. 184-198), δήλωσε ότι:
Η πολιτική γραμμή του ΚΚΕ, ακόμα και αν ήταν λανθασμένη, είχε συμφωνηθεί με το ΚΚΣΕ. Τη μετάβαση από τη λαϊκή μαζική αυτοάμυνα στον πλήρη ένοπλο αγώνα (β’ φάση) την υπέδειξε ο Στάλιν και άλλα κορυφαία στελέχη του ΚΚΣΕ κατά τη συνάντησή του στη Μόσχα τον Μάιο του 1947. Η αποτυχία του αγώνα οφειλόταν σε λειψή βοήθεια από τη Σοβιετική Ένωση και στον Τίτο, συγκρίνοντας με τη βοήθεια στο Βιετνάμ. Η μεταπολεμική γραμμή μετά την ήττα δεν ήταν δική του, αλλά εγκεκριμένη από το ΚΚΣΕ. Είχε ζητήσει δύο φορές από το ΚΚΣΕ να απαλλαγεί από τα καθήκοντα του ΓΓ, χωρίς αποτέλεσμα.
Ο Παπαδάτος διευκρινίζει ότι η αναφορά του Ζαχαριάδη σε «λίμνη Ρίτσα» το 1947 είναι ανακριβής – πιθανότατα μπέρδεψε ή παραπλάνησε, ή οι σύντροφοί του την πρόσθεσαν για να τον δυσφημίσουν. Η πραγματική συνάντηση έγινε στο Κρεμλίνο στις 23 Μαΐου 1947 στις 23:40, διάρκειας 1 ώρας και 10 λεπτών, με Στάλιν, Μόλοτοφ και Ζντάνοφ (RGASPI 558/11/417, φ. 19). Παρά την απουσία στενογραφημένου πρακτικού (που παραμένει απόρρητο), αρχειακά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη σταδιακή στήριξη της ΕΣΣΔ στον ΔΣΕ, με όπλα από λάφυρα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και τη συγκατάθεση Τίτο, Ντιμίτροφ και Χότζα.
Ο συγγραφέας τονίζει ότι χωρίς την έγκριση του ΚΚΣΕ ο ένοπλος αγώνας δεν θα ξεκινούσε. Μία πλήρης επιβεβαίωση θα έρθει μόνο αν ανοίξει το απόρρητο αρχείο της συνάντησης των «τεσσάρων» στη Μόσχα.
Σημειώνεται ότι υπάρχει γνωστή συνάντηση Ζαχαριάδη-Στάλιν στη λίμνη Ρίτσα το 1949 (μετά την ήττα), όπου συζητήθηκε το μέλλον των ηττημένων του ΔΣΕ – όχι το 1947. Ο Ζαχαριάδης αυτοκτόνησε το 1973 (όχι από έμφραγμα, όπως ανακοινώθηκε αρχικά), ενώ αιωρούνται θεωρίες δολοφονίας.
Το βιβλίο του Παπαδάτου ρίχνει νέο φως στη σοβιετική παρέμβαση στην Ελλάδα, αποδεικνύοντας πόσο καθοριστικός ήταν ο ρόλος της Μόσχας στις αποφάσεις του ΚΚΕ κατά τον Εμφύλιο. Πηγή: Δρ Νίκος Παπαδάτος, «Νίκος Ζαχαριάδης», Εκδόσεις Πεδίο, 2025.