Η σταδιακή αποδυνάμωση του κύρους και της αξιοπρέπειας του εκπαιδευτικού στις μέρες μας δεν αποτελεί ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα μιας συστηματικής κοινωνικής και πολιτικής μετατόπισης. Δημοσίως, ο εκπαιδευτικός έχει μετατραπεί στον εύκολο αποδέκτη ευθυνών για κάθε δυσλειτουργία του συστήματος, από τις χαμηλές μαθητικές επιδόσεις μέχρι γενικότερα κοινωνικά φαινόμενα που ξεπερνούν τα όρια του σχολείου. Έχει επικρατήσει μια επικίνδυνη λογική που αντιμετωπίζει το σχολείο ως χώρο παροχής υπηρεσιών και τον δάσκαλο ως έναν υπάλληλο που οφείλει απλώς να ικανοποιεί τις απαιτήσεις των «πελατών».
Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η παιδαγωγική διαδικασία τίθεται συχνά υπό διαπραγμάτευση. Η βαθμολόγηση των μαθητών δεν θεωρείται πλέον αποτέλεσμα επιστημονικής κρίσης, αλλά προϊόν πίεσης, ενώ η πολιτεία αφήνει τους εκπαιδευτικούς εκτεθειμένους, χωρίς σαφή θεσμικά όρια και υπό διαρκή έλεγχο. Το αποτέλεσμα είναι ένας ιδιότυπος φόβος και μια αναγκαστική αυτολογοκρίση. Όταν ο παιδαγωγικός ρόλος ασκείται σε κλίμα άμυνας, το σχολείο παύει να μορφώνει και αρχίζει να αναπαράγει τη βία, κανονικοποιώντας την υπερεργασία και την ανάληψη ευθυνών χωρίς την παραμικρή υποστήριξη.
Τα φαινόμενα εργασιακού εκφοβισμού (bullying) προς τους εκπαιδευτικούς από γονείς, ακόμη και από μαθητές, πυκνώνουν ανησυχητικά. Λεκτικές επιθέσεις, δημόσιες στοχοποιήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πιέσεις για αλλαγή βαθμών και απειλές σωματικής βίας συνθέτουν ένα ζοφερό σκηνικό. Η λογική του «γονέα-πελάτη» υποβαθμίζει τον δάσκαλο σε έναν υπόλογο γραφειοκράτη, διαταράσσοντας το κλίμα της τάξης και ενισχύοντας αντικοινωνικές συμπεριφορές που πλήττουν την ίδια τη μαθησιακή διαδικασία.
Παρά τις αντιξοότητες, ο εκπαιδευτικός παραμένει ο «πολυεργαλείο» του συστήματος, προσφέροντας γνώση, ψυχική αντοχή και προσωπικό χρόνο εντελώς δωρεάν. Είναι ταυτόχρονα παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός και γραμματέας. Καλύπτει τα κενά ενός συστήματος που υπολειτουργεί, συνοδεύει εκδρομές ρισκάροντας την ηρεμία του και κουβαλά στο σπίτι τις αγωνίες των μαθητών του. Για τον δάσκαλο, η ποιότητα της διδασκαλίας δεν μετριέται με το ρολόι, αλλά με το αξιακό αποτύπωμα και τη δημοκρατία που καταφέρνει να εδραιώσει μέσα στην τάξη.
Το τραγικό περιστατικό του θανάτου εκπαιδευτικού από εγκεφαλικό, μετά από συστηματικό εκφοβισμό και εξευτελισμό μέσα στην αίθουσα, αποτελεί την πιο σκληρή υπενθύμιση ότι η σχολική βία είναι εδώ και σκοτώνει. Η σιωπή και η συγκάλυψη αυτών των φαινομένων, υπό τον φόβο του κοινωνικού στιγματισμού της σχολικής μονάδας, είναι συνένοχες. Το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί να στηρίζεται σε πολιτικές «του τζάμπα» ούτε να λειτουργεί ως χώρος ταξινόμησης και απόρριψης. Είναι χώρος στήριξης και το βασικό ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει όλους είναι αν η δημοκρατία μας μπορεί να αντέξει χωρίς έναν ισχυρό και προστατευμένο εκπαιδευτικό λειτουργό.