Η περίληψη αποτελεί μια τεχνική πύκνωσης κειμένου. Ο συντάκτης της καλείται να αποδώσει το περιεχόμενο ενός κειμένου σε ένα νέο πιο συνοπτικό, στο οποίο θα περιλαμβάνονται μόνο οι κεντρικές ιδέες και τα βασικά σημεία του αρχικού.
ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ:
1. ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ:
2. ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ:
- Ο πλαγιότιτλος συνοψίζει το βασικό θέμα της παραγράφου. Πρέπει να είναι εύστοχος, να αποδίδει ένα ολοκληρωμένο και σαφές νόημα. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να είναι γενικόλογος, υπερβολικά αφαιρετικός (γιατί τότε δημιουργεί ασάφεια) αλλά ούτε και αναλυτικός (στην περίπτωση αυτή περιλαμβάνει επουσιώδη στοιχεία).
- Κατάλληλοι μηχανισμοί συνοχής θεωρούνται αυτοί που αποδίδουν τις νοηματικές σχέσεις που εμφανίζονται στο αρχικό κείμενο και δεν εξαντλούνται σε μια στείρα απαρίθμηση, κατάχρηση σχέσεων προσθήκης ή χρονικής διαδοχής, όπως: Αρχικά… επίσης… επιπρόσθετα.. τέλος… ή Αρχικά … στη συνέχεια… κατόπιν… τελικά…
Εφαρμογή σε κείμενα από πανελλαδικές
ΘΕΜΑΤΑ 2021
ΘΕΜΑ Α
Α1. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο της δεύτερης παραγράφου του Κειμένου 2 «Όσο για τον επαγγελματικό προσανατολισμό… με περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες» (60-70 λέξεις).
Περίληψη σε αναπτυγμένο κείμενο
Το συγκεκριμένο απόσπασμα αναφέρεται στην αξία του σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού μέσα από προσωπικές μαρτυρίες Ελλήνων μαθητών. Συγκεκριμένα, επισημαίνεται η αναγκαιότητα ένταξής του στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα του Γυμνασίου καθώς, η έλλειψή του οδηγεί στην επιλογή κορεσμένων επαγγελμάτων και αύξηση της ανεργίας. Αυτή, σε συνδυασμό με τις περιορισμένες ευκαιρίες της αγοράς που καταπιέζουν τους επαγγελματίες , σύμφωνα με την Αλεξάνδρα, ωθεί τους νέους σε επαγγελματικό συμβιβασμό ή μετανάστευση.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερη μορφή περίληψης που απαιτεί κριτική επεξεργασία. Ο μαθητής καλείται να αποδώσει περιληπτικά τις απόψεις που εκφράζει ο συγγραφέας σε ένα κείμενο. Οι απόψεις αυτές μπορεί να βρίσκονται σε συγκεκριμένες παραγράφους. Μπορεί, όμως, και να είναι διάσπαρτες σε ολόκληρο το κείμενο. Η δυσκολία, επομένως, έγκειται τόσο στον εντοπισμό των σχετικών απόψεων όσο και στην περιληπτική απόδοσή τους.
1. ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
2. ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ:
Εφαρμογή σε κείμενα από πανελλαδικές
ΘΕΜΑΤΑ 2022
ΘΕΜΑ Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά τους λόγους για τους οποίους, σύμφωνα με τον συγγραφέα του Κειμένου 1, είναι σημαντικό να μαθαίνουμε ιστορία (70-80 λέξεις).
Περίληψη
Στο κείμενο παρουσιάζεται η αναγκαιότητα εκμάθησης της ιστορίας. Αυτή, οφείλεται κυρίως στη διαπίστωση ότι το παρόν αποτελεί κληροδότημα του παρελθόντος, ενώ καθορίζει τον τρόπο επικοινωνίας, διαμορφώνει το αξιακό σύστημα και το θεσμικό πλαίσιο των σύγχρονων κοινωνιών. Παράλληλα, επιτρέπει την ερμηνεία του παρόντος και τη γνώση του ατομικού και συλλογικού εαυτού. Έτσι, τα λάθη των προγόνων διδάσκουν και βοηθούν στο σχεδιασμό του μέλλοντος.
- Η περίληψη είναι ένας ξεχωριστός κειμενικός τύπος που δεν διατηρεί τα εξωτερικά γνωρίσματα του είδους του αρχικού κειμένου (δεν περιλαμβάνει προσφώνηση, αποφώνηση, τίτλο κλπ).
- Η αναφορά στα παραδείγματα, στατιστικά στοιχεία, έρευνες και αυθεντίες κρίνεται σκόπιμη μόνο όταν αυτά προάγουν το νόημα.
- Η περίληψη μέρους του κειμένου και η εστιασμένη περίληψη δεν περιλαμβάνουν στοιχεία από το υπόλοιπο κείμενο!
- Η περίληψη ξεκινά με θεματικό κέντρο!
- Η αναφορά στον συγγραφέα ή στο κείμενο δεν είναι πάντα απαραίτητες!
- Τα στοιχεία/ ιδέες που θα αξιοποιηθούν στην περίληψη ομαδοποιούνται.
- Σε περίληψη συνέντευξης : Διαβάζουμε τη συνέντευξη και επισημαίνουμε τα παρακάτω: Ποιος την παραχωρεί (ιδιότητα, όνομα και επώνυμο συνεντευξιαζόμενου)/ Σε ποιο δημοσιογράφο και ποιο μέσο ενημέρωσης/ Με ποιο θέμα/Ποιες απόψεις εκφράζει. Χρήσιμες είναι οι εκφράσεις, όπως: “απαντώντας σε ερώτηση του δημοσιογράφου σχετικά με…αναφέρει”, “όταν του ζητείται να εκφράσει τη γνώμη του για…υποστηρίζει” κ.λ.π.
- Μετά το θεματικό κέντρο, αποφεύγεται ο σύνδεσμος «Αρχικά» που παραπέμπει σε απαρίθμηση
- Στην περίπτωση της απλής πύκνωσης δεν ξεκινάμε με αναφορά στον συγγραφέα ή στο κείμενο.
- Αντί για τον απρόσωπο χαρακτηρισμό «ο συντάκτης», μπορεί να αξιοποιηθεί η ιδιότητά του/της (αρθρογράφος, επιστήμονας) ή το όνομά του/ της.
Ποια λάθη πρέπει να αποφεύγονται;
Άσκηση 1.
Στις προτάσεις που ακολουθούν να εφαρμόσετε τις τεχνικές πύκνωσης που ζητούνται:
- Να αντικατασταθούν τα υπογραμμισμένα υπερώνυμα με το κατάλληλο υπώνυμο:
- Οι απεργίες, οι καταλήψεις και οι πορείες αποτελούν μορφές κοινωνικής αντίδρασης.
- Η τηλεόραση, το διαδίκτυο και ο έντυπος Τύπος επηρεάζουν τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.
- Η ανεργία, η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός υπονομεύουν τη συνοχή της κοινωνίας.
- Ο ρατσισμός, ο σεξισμός και η ξενοφοβία διαβρώνουν τον δημοκρατικό διάλογο.
- Η υπερκατανάλωση, η σπατάλη ενέργειας και η ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση φυσικών πόρων επιβαρύνουν το περιβάλλον
- Να μετατραπούν οι παρακάτω ερωτηματικές προτάσεις σε αποφαντικές:
- Μπορεί άραγε η τεχνολογία να αντικαταστήσει πλήρως τον άνθρωπο;
- Ποιος ευθύνεται για την ηθική κρίση της σύγχρονης κοινωνίας;
- Δεν αποτελεί η αδιαφορία των πολιτών απειλή για τη δημοκρατία;
- Πώς είναι δυνατόν να παραμείνουμε αδρανείς μπροστά στην καταστροφή του περιβάλλοντος;
- Μέχρι πότε θα ανεχόμαστε τέτοιες κοινωνικές ανισότητες;
- Είναι δυνατόν να υπάρξει πρόοδος χωρίς παιδεία;
- Δεν γνωρίζουμε όλοι τις συνέπειες της αλόγιστης κατανάλωσης;
- Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει τη σημασία της ελευθερίας;
- Πώς να μη νιώθει ανασφάλεια ο νέος μέσα σε τέτοιες συνθήκες;
- Τι άλλο χρειάζεται για να συνειδητοποιήσουμε την κρισιμότητα της κατάστασης;
- Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες περιφράσεις με έναν μονολεκτικό τύπο, κατάλληλο για επίσημο – δοκιμιακό λόγο.
- άνθρωπος που αμφισβητεί τα πάντα →___________________
- η τάση να καταναλώνει κανείς υπερβολικά →___________________
- η κατάσταση κατά την οποία απουσιάζει η εργασία →___________________
- αυτός που επιδιώκει το προσωπικό του συμφέρον →___________________
- η έλλειψη ηθικών αρχών →___________________
- αυτός που δεν μπορεί να προσαρμοστεί εύκολα → ___________________
- η υπερβολική αγάπη προς την πατρίδα → ___________________
- αυτός που παραβιάζει τον νόμο →___________________
- η διαδικασία κατά την οποία κάποιος περιθωριοποιείται κοινωνικά → ___________________
- η αδυναμία λήψης απόφασης →___________________
- Να αντικαταστήσετε το σύνολο των πράξεων με έναν όρο που αποδίδει τη συνολική ενέργεια.
- Συλλέγει σκουπίδια, φυτεύει δέντρα και καθαρίζει τις παραλίες →___________________
- Μελετά συστηματικά, οργανώνει το πρόγραμμά του και επαναλαμβάνει την ύλη →____________________
- Ελέγχει τις πηγές, διασταυρώνει τις πληροφορίες και τεκμηριώνει τα δεδομένα →____________________
- Επιβάλλει κυρώσεις, εφαρμόζει νόμους και διασφαλίζει την τάξη →____________________
- Καταγγέλλει φαινόμενα αδικίας, συμμετέχει σε πορείες και διεκδικεί δικαιώματα →____________________
- Προβλέπει κινδύνους, λαμβάνει μέτρα και οργανώνει σχέδιο δράσης →____________________
- Αναλύει τα αίτια, εξετάζει τα δεδομένα και εξάγει συμπεράσματα →____________________
- Προσφέρει τρόφιμα, ρουχισμό και οικονομική βοήθεια σε ευάλωτους πολίτες →_________________
- Να μετατρέψετε τις παρακάτω αρνητικές προτάσεις σε καταφατικές, διατηρώντας το νόημα:
- Δεν είναι λίγες οι φορές που η αδιαφορία οδηγεί σε κοινωνικά προβλήματα.
- Δεν μπορεί κανείς να αγνοεί τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
- Δεν είναι αμελητέα η συμβολή των νέων στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.
- Δεν είναι τυχαίο ότι η παιδεία καθορίζει την προσωπική εξέλιξη.
- Δεν αποτελεί έκπληξη η αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων στις μεγαλουπόλεις.
- Δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος χωρίς συνεργασία.
- Δεν είναι δυνατόν να αγνοήσουμε τα αποτελέσματα της έρευνας.
- Δεν είναι λίγοι εκείνοι που συνεισφέρουν εθελοντικά.
- Δεν θα ήταν λογικό να παραβλέψουμε την κρισιμότητα της κατάστασης.
- Δεν είναι ασήμαντη η επίδραση της τέχνης στην κοινωνία.
- Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες δευτερεύουσες προτάσεις με μετοχή, προσαρμόζοντας τη σύνταξη όπου χρειάζεται.
- Οι πολίτες, όταν συμμετέχουν ενεργά στις δημοκρατικές διαδικασίες, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή.
- Οι μαθητές, όταν ολοκληρώνουν την εργασία τους με επιμέλεια, αποκτούν καλύτερη βαθμολογία.
- Οι επιστήμονες, όταν εξετάζουν τα δεδομένα προσεκτικά, καταλήγουν σε ασφαλή συμπεράσματα.
- Οι νέοι, όταν ενημερώνονται για τις κοινωνικές εξελίξεις, αναλαμβάνουν πιο υπεύθυνες δράσεις.
- Οι πολίτες, όταν προσφέρουν βοήθεια στους συνανθρώπους τους, ενισχύουν την κοινωνική αλληλεγγύη.
- Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες πράξεις με ένα ονοματικό σύνολο που αποδίδει τη γενική ενέργεια.
- Το κράτος ελέγχει την αγορά, επιβάλλει πρόστιμα και θεσπίζει κανόνες για την προστασία του καταναλωτή.
- Οι πολίτες ψηφίζουν, συμμετέχουν σε δημόσιο διάλογο και παρεμβαίνουν στα κοινά.
- Οι επιστήμονες παρατηρούν, πειραματίζονται και επαληθεύουν υποθέσεις.
- Οι μαθητές συζητούν, ανταλλάσσουν απόψεις και συνεργάζονται.
- Η κυβέρνηση παρέχει επιδόματα, μειώνει φόρους και στηρίζει ευάλωτες ομάδες.
Άσκηση 2.
Να αποδώσετε το παρακάτω απόσπασμα εφαρμόζοντας:
- αντικατάσταση υπωνύμων με υπερώνυμα
- αφαίρεση παραδειγμάτων
- γενίκευση
Οι νέοι σήμερα έρχονται αντιμέτωποι με ποικίλες προκλήσεις, όπως η ανεργία, οι χαμηλοί μισθοί, η επισφαλής εργασία και η έλλειψη επαγγελματικών προοπτικών. Παράλληλα, προβλήματα όπως το άγχος, η κατάθλιψη και η κοινωνική απομόνωση επηρεάζουν την ψυχική τους υγεία. Επιπλέον, η υπερβολική χρήση κινητών τηλεφώνων, ηλεκτρονικών παιχνιδιών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης περιορίζει την ουσιαστική επικοινωνία.
Άσκηση 3.
Στο πλαίσιο περίληψης, να μετατρέψετε τα παρακάτω υπώνυμα σε υπερώνυμα ώστε να επιτευχθεί νοηματική πύκνωση:
- «λογοτεχνία, θέατρο, κινηματογράφος»
- «πειθαρχία, υπευθυνότητα, συνεργασία»
- «κλοπή, διαφθορά, φοροδιαφυγή»
- «δασικές πυρκαγιές, πλημμύρες, καύσωνες»
Στη συνέχεια, να εντάξετε τα υπερώνυμα που επέλεξατε σε μία ενιαία παράγραφο 50 λέξεων με θέμα: «Οι σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις»
Άσκηση 4.
Να αντικαταστήσετε τις περιφράσεις με μονολεκτικά σύνολα. Κατόπιν, να συντάξετε μία παράγραφο 50 – 60 λέξεων με θέμα: «Η κρίση αξιών στη σύγχρονη κοινωνία»
- η κατάσταση κατά την οποία κυριαρχεί η διαφθορά
- άνθρωποι που ενεργούν χωρίς ηθικούς φραγμούς
- η απουσία κοινωνικής ευαισθησίας
- η τάση για απομάκρυνση από τα κοινά
- η προσήλωση αποκλειστικά στο υλικό κέρδος
Άσκηση 5.
Κείμενο: Οι πολίτες που συμμετέχουν σε εκλογές, που ενημερώνονται για τα κοινωνικά ζητήματα και που συμμετέχουν σε συλλογικές δραστηριότητες συμβάλλουν στην ενίσχυση της δημοκρατίας. Η συμμετοχή των πολιτών είναι σημαντική, γιατί επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας.
Οδηγίες: Αφαιρέστε περιττές φράσεις και επαναλήψεις, πυκνώστε σε 20 το πολύ λέξεις.
Άσκηση 1.
Να αντικατασταθούν τα υπογραμμισμένα υπερώνυμα με το κατάλληλο υπώνυμο:
- απεργίες, καταλήψεις, πορείες → πολιτική δράση
- τηλεόραση, διαδίκτυο, έντυπος Τύπος → μέσα ενημέρωσης
- ανεργία, φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός → κοινωνικά προβλήματα
- ρατσισμός, σεξισμός, ξενοφοβία → μορφές διακρίσεων
- υπερκατανάλωση, σπατάλη ενέργειας, ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση φυσικών πόρων → περιβαλλοντικές απειλές
Να μετατραπούν οι παρακάτω ερωτηματικές προτάσεις σε αποφαντικές:
- Μπορεί άραγε η τεχνολογία να αντικαταστήσει πλήρως τον άνθρωπο; → Η τεχνολογία ενδέχεται να αντικαταστήσει πλήρως τον άνθρωπο.
- Ποιος ευθύνεται για την ηθική κρίση της σύγχρονης κοινωνίας; → Αναζητείται ο υπεύθυνος για την ηθική κρίση της σύγχρονης κοινωνίας.
- Δεν αποτελεί η αδιαφορία των πολιτών απειλή για τη δημοκρατία; → Η αδιαφορία των πολιτών αποτελεί απειλή για τη δημοκρατία.
- Πώς είναι δυνατόν να παραμένουμε αδρανείς μπροστά στην καταστροφή του περιβάλλοντος; → Είναι αδιανόητο να παραμένουμε αδρανείς μπροστά στην καταστροφή του περιβάλλοντος.
- Μέχρι πότε θα ανεχόμαστε τέτοιες κοινωνικές ανισότητες; → Δεν πρέπει να συνεχίσουμε να ανεχόμαστε τέτοιες κοινωνικές ανισότητες.
- Είναι δυνατόν να υπάρξει πρόοδος χωρίς παιδεία; → Δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος χωρίς παιδεία.
- Δεν γνωρίζουμε όλοι τις συνέπειες της αλόγιστης κατανάλωσης; → Όλοι γνωρίζουμε τις συνέπειες της αλόγιστης κατανάλωσης.
- Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει τη σημασία της ελευθερίας; → Η σημασία της ελευθερίας είναι αδιαμφισβήτητη.
- Πώς να μη νιώθει ανασφάλεια ο νέος μέσα σε τέτοιες συνθήκες; → Ο νέος είναι φυσικό να νιώθει ανασφάλεια μέσα σε τέτοιες συνθήκες.
- Τι άλλο χρειάζεται για να συνειδητοποιήσουμε την κρισιμότητα της κατάστασης; → Η κρισιμότητα της κατάστασης είναι πλέον προφανής.
Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες περιφράσεις με έναν μονολεκτικό τύπο, κατάλληλο για επίσημο – δοκιμιακό λόγο.
- άνθρωπος που αμφισβητεί τα πάντα → σκεπτικιστής
- η τάση να καταναλώνει κανείς υπερβολικά → καταναλωτισμός
- η κατάσταση κατά την οποία απουσιάζει η εργασία → ανεργία
- αυτός που επιδιώκει το προσωπικό του συμφέρον → ιδιοτελής
- η έλλειψη ηθικών αρχών → αμοραλισμός
- αυτός που δεν μπορεί να προσαρμοστεί εύκολα → δυσπροσάρμοστος
- η υπερβολική αγάπη προς την πατρίδα → εθνικισμός
- αυτός που παραβιάζει τον νόμο → παραβάτης, παράνομος
- η διαδικασία κατά την οποία κάποιος περιθωριοποιείται κοινωνικά → περιθωριοποίηση
- η αδυναμία λήψης απόφασης → αναποφασιστικότητα, ολιγωρία
Να αντικαταστήσετε το σύνολο των πράξεων με έναν όρο που αποδίδει τη συνολική ενέργεια.
- Συλλέγει σκουπίδια, φυτεύει δέντρα και καθαρίζει τις παραλίες → περιβαλλοντική δράση, ακτιβιστής, οικολόγος
- Μελετά συστηματικά, οργανώνει το πρόγραμμά του και επαναλαμβάνει την ύλη → μαθησιακή διαδικασία
- Ελέγχει τις πηγές, διασταυρώνει τις πληροφορίες και τεκμηριώνει τα δεδομένα → έρευνα, τεκμηρίωση
- Επιβάλλει κυρώσεις, εφαρμόζει νόμους και διασφαλίζει την τάξη → επιβολή νόμου
- Καταγγέλλει φαινόμενα αδικίας, συμμετέχει σε πορείες και διεκδικεί δικαιώματα → πολιτική δράση
- Προβλέπει κινδύνους, λαμβάνει μέτρα και οργανώνει σχέδιο δράσης → προληπτική δράση Αναλύει τα αίτια, εξετάζει τα δεδομένα και εξάγει συμπεράσματα → ανάλυση
- Προσφέρει τρόφιμα, ρουχισμό και οικονομική βοήθεια σε ευάλωτους πολίτες → φιλανθρωπία
Να μετατρέψετε τις παρακάτω αρνητικές προτάσεις σε καταφατικές, διατηρώντας το νόημα:
- Δεν είναι λίγες οι φορές που η αδιαφορία οδηγεί σε κοινωνικά προβλήματα. → Η αδιαφορία οδηγεί συχνά σε κοινωνικά προβλήματα.
- Δεν μπορεί κανείς να αγνοεί τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. → Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
- Δεν είναι αμελητέα η συμβολή των νέων στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. → Η συμβολή των νέων στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης είναι σημαντική.
- Δεν είναι τυχαίο ότι η παιδεία καθορίζει την προσωπική εξέλιξη. → Η παιδεία καθορίζει την προσωπική εξέλιξη.
- Δεν αποτελεί έκπληξη η αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων στις μεγαλουπόλεις. → Η αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων στις μεγαλουπόλεις είναι αναμενόμενη.
- Δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος χωρίς συνεργασία. → Η πρόοδος προϋποθέτει συνεργασία.
- Δεν είναι δυνατόν να αγνοήσουμε τα αποτελέσματα της έρευνας. → Τα αποτελέσματα της έρευνας πρέπει να ληφθούν υπόψη.
- Δεν είναι λίγοι εκείνοι που συνεισφέρουν εθελοντικά. → Υπάρχουν πολλοί που συνεισφέρουν εθελοντικά.
- Δεν θα ήταν λογικό να παραβλέψουμε την κρισιμότητα της κατάστασης. → Είναι λογικό να αναγνωρίσουμε την κρισιμότητα της κατάστασης.
- Δεν είναι ασήμαντη η επίδραση της τέχνης στην κοινωνία. → Η επίδραση της τέχνης στην κοινωνία είναι σημαντική.
Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες δευτερεύουσες προτάσεις με μετοχή, προσαρμόζοντας τη σύνταξη όπου χρειάζεται.
- Οι πολίτες, όταν συμμετέχουν ενεργά στις δημοκρατικές διαδικασίες, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή. → Οι ενεργά συμμετέχοντες πολίτες ενισχύουν την κοινωνική συνοχή.
- Οι μαθητές, όταν ολοκληρώνουν την εργασία τους με επιμέλεια, αποκτούν καλύτερη βαθμολογία. → Οι επιμελώς ολοκληρώνοντες την εργασία τους μαθητές αποκτούν καλύτερη βαθμολογία.
- Οι επιστήμονες, όταν εξετάζουν τα δεδομένα προσεκτικά, καταλήγουν σε ασφαλή συμπεράσματα. → Οι προσεκτικά εξετάζοντες τα δεδομένα επιστήμονες καταλήγουν σε ασφαλή συμπεράσματα.
- Οι νέοι, όταν ενημερώνονται για τις κοινωνικές εξελίξεις, αναλαμβάνουν πιο υπεύθυνες δράσεις. → Οι ενημερωμένοι για τις κοινωνικές εξελίξεις νέοι αναλαμβάνουν πιο υπεύθυνες δράσεις.
- Οι πολίτες, όταν προσφέρουν βοήθεια στους συνανθρώπους τους, ενισχύουν την κοινωνική αλληλεγγύη. → Οι προσφέροντες βοήθεια στους συνανθρώπους τους πολίτες ενισχύουν την κοινωνική αλληλεγγύη.
Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες πράξεις με ένα ονοματικό σύνολο που αποδίδει τη γενική ενέργεια.
- Το κράτος ελέγχει την αγορά, επιβάλλει πρόστιμα και θεσπίζει κανόνες → ρυθμιστική δράση
- Οι πολίτες ψηφίζουν, συμμετέχουν σε δημόσιο διάλογο και παρεμβαίνουν στα κοινά → πολιτική συμμετοχή
- Οι επιστήμονες παρατηρούν, πειραματίζονται και επαληθεύουν υποθέσεις → επιστημονική έρευνα
- Οι μαθητές συζητούν, ανταλλάσσουν απόψεις και συνεργάζονται → συνεργατική μάθηση
- Η κυβέρνηση παρέχει επιδόματα, μειώνει φόρους και στηρίζει ευάλωτες ομάδες → κοινωνική πολιτική/ κράτος πρόνοιας
Άσκηση 2.
Οι νέοι σήμερα αντιμετωπίζουν σοβαρά κοινωνικά και επαγγελματικά διλήμματα. Παράλληλα, βιώνουν προβλήματα ψυχικής υγείας, ενώ ο εθισμός στα ψηφιακά μέσα τους απομονώνει.
Άσκηση 3.
Μετατροπή σε υπερώνυμα:
- λογοτεχνία, θέατρο, κινηματογράφος → μορφές τέχνης
- πειθαρχία, υπευθυνότητα, συνεργασία → κοινωνικές αρετές
- κλοπή, διαφθορά, φοροδιαφυγή → παραβατικές συμπεριφορές
- δασικές πυρκαγιές, πλημμύρες, καύσωνες → φυσικές καταστροφές
Παράγραφος
Οι σύγχρονες κοινωνίες καλούνται να αντιμετωπίσουν ποικίλες προκλήσεις, όπως φυσικές καταστροφές και παραβατικές συμπεριφορές που διαβρώνουν τη συνοχή τους. Παράλληλα, η καλλιέργεια κοινωνικών αρετών καθίσταται αναγκαία για την εύρυθμη λειτουργία του συλλογικού βίου, ενώ οι μορφές τέχνης συμβάλλουν στην πνευματική καλλιέργεια και την ηθική αφύπνιση των πολιτών.
Άσκηση 4.
- η κατάσταση κατά την οποία κυριαρχεί η διαφθορά = ανηθικότητα
- άνθρωποι που ενεργούν χωρίς ηθικούς φραγμούς= αμοραλισμός
- η απουσία κοινωνικής ευαισθησίας = αναλγησία
- η τάση για απομάκρυνση από τα κοινά = ιδιώτευση
- η προσήλωση αποκλειστικά στο υλικό κέρδος = υλισμός
Η ανηθικότητα αποτελεί βασικό γνώρισμα της σύγχρονης κοινωνίας, όπου αμοραλιστές πολίτες δρουν χωρίς φραγμούς, επιδιώκοντας αποκλειστικά τον πλουτισμό. Η αναλγησία απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα και η ιδιώτευση εντείνουν την κρίση αξιών, καθώς το συλλογικό συμφέρον παραμερίζεται. Ο υλισμός καθίσταται κυρίαρχη επιδίωξη, υποκαθιστώντας πνευματικά και ηθικά ιδανικά. Έτσι, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον όπου η κοινωνική συνοχή και η εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών κλονίζονται.
Άσκηση 5.
Οι ενεργοί πολίτες προάγουν τη δημοκρατία. Έτσι, λαμβάνονται κοινωνικά αποφάσεις με γνώμονα το συλλογικό συμφέρον
Η περίληψη αποτιμάται βαθμολογικά με 20 ΜΟΝΑΔΕΣ, οι οποίες κατανέμονται ως εξής:
Είναι σημαντική η τήρηση του ορίου των λέξεων! Επιτρέπεται απόκλιση +/- 10% από τον αριθμό των λέξεων που ορίζεται (για μια περίληψη με όριο 70 λέξεις μπορούμε να γράψουμε 7 περισσότερες ή λιγότερες).
ΚΡΙΤΗΡΙΟ: «ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ: ΙΣΙΔΩΡΑ ΜΑΛΑΜΑ
Τεχνητή Νοημοσύνη και παιδεία
Η θεμελιώδης μορφωτική προσφορά που φέρνει από το μέλλον η ΤΝ συνίσταται στις μοναδικές δυνατότητες εξατομικευμένης διδασκαλίας που μπορεί να έχει στη διάθεσή του κάθε άτομο ανά πάσα στιγμή. Μέσω κυρίως αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, καλοσχεδιασμένες εκπαιδευτικές πλατφόρμες θα μπορούν να παρακολουθούν την πρόοδο του/της μαθητή/τριας, να εντοπίζουν προσωπικές αδυναμίες ή λανθάνουσες δεξιότητες και να προτείνουν αναλόγως προσαρμοσμένο εκπαιδευτικό υλικό. Τέτοιες διευκολύνσεις καθιστούν τη διδασκαλία περισσότερο αποτελεσματική, καθώς ο/η μαθητής/τρια είτε ενισχύεται ακριβώς εκεί όπου υστερεί είτε διοχετεύει την ενέργειά του/της σε πεδία στα οποία έχει φυσική κλίση, ενώ ο εκπαιδευτικός απαλλάσσεται εν μέρει από τον μεγάλο φόρτο της διαχείρισης της τάξης, ιδίως αυτής με άνισα επίπεδα επίδοσης και βελτίωσης. Ταυτοχρόνως, η ΤΝ μπορεί να αξιοποιηθεί για την ανάλυση δεδομένων της σχολικής προόδου σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο και για την πρόγνωση νεωτερικών παιδαγωγικών τάσεων, προσφέροντας στους εκάστοτε υπευθύνους για τη χάραξη συναφούς πολιτικής ισχυρά εργαλεία για τη λήψη εμπεριστατωμένων αποφάσεων. […] Επομένως, η επιμόρφωση του εκπαιδευτικού προσωπικού είναι κεφαλαιώδους σημασίας.
Η αποτελεσματική χρήση της ΤΝ προϋποθέτει όχι μόνο τεχνική κατάρτιση, αλλά και παιδαγωγική κατανόηση του πώς και πότε η τεχνολογία ενισχύει – και όχι υποκαθιστά – τη διδακτική πράξη. Η εκπαιδευτική πολιτική, πλην των άλλων, οφείλει να ενισχύσει την ερευνητική δραστηριότητα αναφορικά με την ΤΝ και την εκπαίδευση, στηρίζοντας επαρκώς την ανάπτυξη εγχώριων καινοτομιών, με σεβασμό πάντοτε στις τοπικές πολιτισμικές και παιδαγωγικές ιδιαιτερότητες. Έτι σπουδαιότερον, πρέπει να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση που θα ενσωματώνει την ΤΝ στο συνολικότερο όραμα της παιδείας ως μέσου ολοκληρωμένης ανάπτυξης του ανθρώπου και όχι απλώς ως μηχανισμού αύξησης της αποδοτικότητας.
Εν κατακλείδι, η ΤΝ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες όχι μόνο τεχνολογικές αλλά πρωτίστως κοινωνικές προκλήσεις του 21ου αιώνα· και προφανώς η εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει αφόρμηση για την ευδόκιμη πραγμάτωση αυτού του ούτως ή άλλως αδήριτου αλγοριθμικού μετασχηματισμού της ανθρωπότητας. Οι δυνατότητες της ΤΝ είναι αληθινά τεράστιες, αλλά και οι κίνδυνοι που κυοφορεί φαντάζουν ενίοτε ολέθριοι. Η εκπαιδευτική πολιτική καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην προώθηση και στην οροσήμανση της ΤΝ, ανάμεσα στην τεχνολογική καινοτομία και στην προστασία θεμελιωδών αξιών του ανθρωπισμού. Με άλλα λόγια, η πρακτική εφαρμογή της ΤΝ στο πεδίο της εκπαίδευσης και ειδικότερα στο σχολικό πρόγραμμα είναι όντως πρώτιστο ζητούμενο, όσο όμως είναι συνάμα και η αναχαίτιση των πιθανών εκτροπών της!
Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος, Γιώργος Χατζηβασιλείου, ΤΟ ΒΗΜΑ, 30.05.2025
ΘΕΜΑ Α
Α.1. Ποιες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική χρήση της ΤΝ θέτουν οι συντάκτες του Κειμένου 1; Να απαντήσετε σε 70-80 λέξεις.
ΜΟΝΑΔΕΣ 20
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Α.1. ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΞΟΝΩΝ (9 ΜΟΝΑΔΕΣ)
1) η επιμόρφωση του εκπαιδευτικού προσωπικού είναι κεφαλαιώδους σημασίας (1 μονάδα)
2) όχι μόνο τεχνική κατάρτιση, αλλά και παιδαγωγική κατανόηση του πώς και πότε η τεχνολογία ενισχύει – και όχι υποκαθιστά – τη διδακτική πράξη (1 μονάδα)
3) Η εκπαιδευτική πολιτική, πλην των άλλων, οφείλει (1 μονάδα) να ενισχύσει την ερευνητική δραστηριότητα αναφορικά με την ΤΝ και την εκπαίδευση, (1 μονάδα) στηρίζοντας επαρκώς την ανάπτυξη εγχώριων καινοτομιών, (1 μονάδα) με σεβασμό πάντοτε στις τοπικές πολιτισμικές και παιδαγωγικές ιδιαιτερότητες
4) Έτι σπουδαιότερον, (1 μονάδα) πρέπει να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση που θα ενσωματώνει την ΤΝ στο συνολικότερο όραμα της παιδείας ως μέσου ολοκληρωμένης ανάπτυξης του ανθρώπου και (1 μονάδα) όχι απλώς ως μηχανισμού αύξησης της αποδοτικότητας.
5) Η εκπαιδευτική πολιτική (1 μονάδα) καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην προώθηση και στην οροσήμανση της ΤΝ, ανάμεσα στην τεχνολογική καινοτομία και στην προστασία θεμελιωδών αξιών του ανθρωπισμού.
6) Με άλλα λόγια, η πρακτική εφαρμογή της ΤΝ στο πεδίο της εκπαίδευσης και ειδικότερα στο σχολικό πρόγραμμα είναι όντως πρώτιστο ζητούμενο, όσο όμως (1 μονάδα) είναι συνάμα και η αναχαίτιση των πιθανών εκτροπών της!
ΛΟΓΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ (7 ΜΟΝΑΔΕΣ)
Θεματικό Κέντρο (1 μονάδα) Προσθήκη (2 μονάδες), Έμφαση (έτι σπουδαιότερον) (1 μονάδα), Επεξήγηση (Με άλλα λόγια) (1 μονάδα), υπόλοιπη ροή (2 μονάδες)
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
(Αριθμούνται οι άξονες )
Στο κείμενο εντοπίζονται οι προϋποθέσεις για την αποτελεσματική χρήση της ΤΝ. Απαραίτητη θεωρείται 1) η κατάρτιση των εκπαιδευτικών σε αυτήν και 2) η χρήση της ενισχυτικά στη διδασκαλία τους. Ακόμη, η Πολιτεία 3) οφείλει να επενδύσει σε σχετικές έρευνες και σε 4) ελληνικές καινοτόμες πρακτικές, 5) προφυλάσσοντας τη διαφορετικότητα. Πρέπει, κυρίως, 6) να εννοήσει την ΤΝ ως ανθρωπιστικό και 7) όχι ως κερδοσκοπικό εργαλείο. Παράλληλα, 8) χρειάζεται ισορροπία ανάμεσα στην καινοτόμα της μορφή και στην ανάγκη προάσπισης της ανθρωπότητας. Δηλαδή, 9) πρέπει να εισαχθεί στην εκπαίδευση, εφόσον διασφαλιστεί η θετική λειτουργία της.