Η αδιαφορία του σύγχρονου ανθρώπου - Κριτήριο αξιολόγησης Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας Γ'΄Λυκείου με απαντήσεις

  Κείμενο 1 

 

Ο καναπεδάνθρωπος και ο οθονάνθρωπος

 

Ο καναπεδάνθρωπος, που περνούσε πολλές ώρες βιδωμένος στον καναπέ, με το βλέμμα καρφωμένο στην τηλεόραση-βωμό και τα δάχτυλα στο τηλεκοντρόλ, δεν υπάρχει πια ή μάλλον γερνάει, γίνεται αναχρονιστικός. Τη θέση του παίρνει ο οθονάνθρωπος, ο κολλημένος στην οθόνη του υπολογιστή, του ipad, του smartphone, της ταμπλέτας, του λάπτοπ και όχι μόνο της τηλεόρασης. Τον βλέπουμε παντού: σε τρένα, λεωφορεία και ουρές, σε συναναστροφές, σε χώρους δημόσιους και ιδιωτικούς. O οθονάνθρωπος βλέπει, ακούει, μιλάει, γράφει, επικοινωνεί, η ζωή του όλη είναι μια οθόνη, που τον γεμίζει, τον αδειάζει, τον τρομάζει, όμως συχνά του δίνει χαρά και σημάδια αναγνώρισης. Επιπλέον η οθόνη έχει το πλεονέκτημα ότι αλλάζει διαρκώς και μπορεί να σκοτεινιάσει, να νεκρωθεί όποια στιγμή εμείς θελήσουμε.

Οι παλιές τηλεοπτικές συσκευές, με την καμπούρα του Κουασιμόδου στη ράχη, κυριαρχούσαν στον χώρο, συνήθως στο σαλόνι ή στο καθημερινό δωμάτιο του σπιτιού. Η τεχνολογία μάς απάλλαξε από τα χωρικά δεσμά: τώρα όλος ο κόσμος μπορεί να γίνει ένα απέραντο γραφείο ή διασκεδαστήριο ή εξομολογητήριο, ενώ το σκήπτρο της οικιακής εξουσίας, το τηλεκοντρόλ, είναι πια άχρηστο αφού ο καθένας γίνεται τηλεχειριστής του εαυτού του ή μάλλον των προτιμήσεών του.

Δεν στέκομαι απέναντι ή επικριτικά απέναντι στους οθονάνθρωπους, αφού ένας απ’ αυτούς είμαι κι εγώ. Οι οθονάνθρωποι πληθαίνουν και για τον απλό λόγο ότι τα γκατζετάκια γίνονται όλο και πιο προσιτά, τα μοντέλα διαρκώς ανανεώνονται και η επικοινωνιακή αγορά ανθεί. Ταυτόχρονα, φτωχαίνει, συρρικνώνεται, κρυώνει και αγριεύεται η εκτός οθόνης ζωή μας. Δυσεύρετη η εργασία, ακριβές οι μετακινήσεις, λιγοστές οι δυνατότητες για ταβέρνα, βόλτες, θέατρο και σινεμά, αφού ακόμα και όταν το πνεύμα και η σαρξ είναι πρόθυμα, κάτι άλλο, ευκόλως εννοούμενο, ασθενεί. Όμως στο οθονικό σύμπαν όλα τα σύνορα (ή σχεδόν όλα) είναι ανοιχτά. Στην πραγματική ζωή συχνά νιώθουμε ότι είμαστε ένα τίποτα, π.χ., όταν χρειάζεται πολύμηνη αναμονή για μια διαγνωστική εξέταση ή ένα ραντεβού στα εξωτερικά ιατρεία ενός δημόσιου νοσοκομείου ή όταν δεν μπορούμε να αγοράσουμε πετρέλαιο ή φάρμακα, όμως στον φορητό κόσμο μας εμείς διαλέγουμε τις «απς», τις εφαρμογές μας. Χάρη στην οθόνη επιστρέφουμε στο «οmnia mecum porto¹», στο «πάντα μετ’ εμού φέρω», αλλά σε ένα πάντα που βρίσκεται πολύ κοντά στο τίποτα.

Ο χαρακτηρισμός «χαζοκούτι» δεν είναι πια της μόδας, όμως μας είναι αδιανόητο να μιλήσουμε για χαζές οθόνες. Στην ατομική οθόνη μπορεί κανείς να βουλιάξει, αλλά και να βρει τον χάρτη για διαδρομές και επιλογές για την άλλη ζωή που δεν είναι ποτέ απούσα, δεν την ξεκάνουμε με ένα undo. Όσο και αν οι οθονάνθρωποι πληθαίνουν, ο κόσμος δεν κατοικείται απ’ αυτούς, όπως ποτέ δεν κατοικήθηκε αποκλειστικά από καναπεδάνθρωπους. Η οθονοκρατία είναι η ορατή κορυφή του μαγικού παγόβουνου που υπόσχεται τα πάντα και, ταυτόχρονα, απειλεί να γκρεμίσει τα πάντα, τις πληρωμένες με ιδρώτα, νου και αίμα κατακτήσεις του εργαζόμενου ανθρώπου που τώρα βαφτίζονται προνόμια.

 

2′ 16″ χρόνος ανάγνωσης

Μ. Τζιαντζή, εφημ. Η Καθημερινή, Απόψεις, Αποτυπώματα, 27.10.2012

¹οmnia mecum porto: «πάντα μετ’ εμού φέρω», «ό,τι είναι δικό μου, το φέρνω μαζί μου». Η φράση χρησιμοποιείται για να τονίσει την αξία της πνευματικής και ηθικής υφής του ανθρώπου, αντί της υλικής περιουσίας. Συνδέεται με τον Βία τον Πριηνέα, έναν από τους επτά σοφούς της Ελλάδας.

 

                                          

 Κείμενο 2 

 

Αδιαφορία: η σοβαρότερη ασθένεια του 21^ου αιώνα

 

Από την στιγμή που γεννιέται ένας άνθρωπος, μέχρι και τη στιγμή που πεθαίνει, βρίσκεται, χωρίς να το επιλέγει, ενταγμένος σε ένα κοινωνικό πλαίσιο. Υποχρεωμένος να μάθει να ζει και να συμπεριφέρεται σύμφωνα με αυτά που επιτάσσει και ορίζει η κοινωνία στην οποία έτυχε να ανήκει. Έτσι, ανά τον κόσμο συναντάμε ανθρώπους όλων των ειδών, με διαφορετικές απόψεις και διαφορετικό χαρακτήρα.

Κάθε άνθρωπος, λοιπόν, είναι αποτέλεσμα της κοινωνίας, μέσα στην οποία εκκολάφθηκε και ζεις. Έτσι, αρκετές φορές όταν άνθρωποι από διαφορετικές κοινωνίες έρχονται σε επαφή, παρατηρούμε ποικίλα φαινόμενα. Συχνά υπάρχει ανταλλαγή ιδεών και συμπεριφορών, εξέλιξη και κατανόηση ως προς τα καινούργια δεδομένα. Συχνά όμως υπάρχει και η σύγκρουση. Απέχθεια, φόβος ή και μίσος. Μίσος προς το διαφορετικό. Φόβος αλλοίωσης της ομοιόστασής μας. Απέχθεια παράλογη, προς το άγνωστο. Οποιοσδήποτε, λοιπόν, αποκλίνει από το πλαίσιο που έχουμε μάθει, πρέπει να απομονώνεται για να νιώθουμε ασφαλείς…

Ζούμε σε έναν κόσμο, ο οποίος πάσχει. Πάσχει από τον πόνο και την δυστυχία των ανθρώπων. Ζούμε σε μία κοινωνία, που αντί να πασχίζει, να μας ευαισθητοποιήσει ολοένα και περισσότερο, μας σκληραγωγεί καθημερινά, καθιστώντας μας απαθείς σε εικόνες και καταστάσεις, που δεν θα έπρεπε.

Περπατάμε σε δρόμους γεμάτους από κορμιά σωριασμένα σε βρώμικες γωνίες, ψυχές στοιβαγμένες κοντά σε κάδους σκουπιδιών και σε χάρτινες κούτες από μαγαζιά. Και τι κάνουμε γι’ αυτό; Συνεχίζουμε να περπατάμε. Βιαζόμαστε. Γιατί είμαστε πολυάσχολοι. Γιατί οι ρυθμοί της καθημερινότητάς μας, δεν μας επιτρέπουν, να κάνουμε λίγο χώρο στη ζωή μας γι’ αυτά τα άθλια κουφάρια… Μάλιστα αποστρέφουμε το βλέμμα μας ταχύτατα. Απαιτούμε από την κοινωνία να κάνει το ίδιο. Να τους κρύψει. Να μην τους βλέπουμε. Γιατί αν δεν τους βλέπουμε, τότε παύουν να υπάρχουν και το πρόβλημα λύνεται… Ζούμε , λοιπόν, σε έναν κόσμο που νοσεί. Που νοσεί βαριά και η ασθένειά του ονομάζεται “αδιαφορία”. Και όπως έχει ειπωθεί “η αδιαφορία είναι η σοβαρότερα ασθένεια του 21^ου αιώνα.”

Στόχος μας ήταν να βρούμε την θεραπεία. Να βρούμε το φάρμακο, που θα γιατρέψει την κοινωνία των ανθρώπων από αυτή την επιδημία. Και το βρήκαμε. Και το φάρμακο αυτό ονομάζεται “αλληλεγγύη” και είναι το πολυτιμότερο φάρμακο, καθώς για να το αποκτήσεις πρέπει να χαρίσεις τον ίδιο σου τον εαυτό και το ενδιαφέρον σου, σε κάθε πλάσμα αυτού του πλανήτη, που πονάει, φοβάται και χρειάζεται τη βοήθειά σου. Το πρώτο βήμα της θεραπείας, λοιπόν, είναι να γιατρέψουμε τον εαυτό μας. Και ρωτάω. Εσύ; Είσαι έτοιμος να γιατρευτείς;

 

Μ. Λ. Πολιτάκη, Παιδαγωγός Ειδικής Αγωγής

 

 

 Κείμενο 3 

 

Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος (Ελένη Βακαλό)

 

Θα σας πω πώς έγινε

Έτσι είναι η σειρά

 

Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο

δρόμο του έναν χτυπημένο

Τόσο δα μακριά από κείνον ήτανε πεσμένος και λυπήθηκε

Τόσο πολύ λυπήθηκε

που ύστερα φοβήθηκε

 

Πριν κοντά του να πλησιάσει για να σκύψει να

τον πιάσει, σκέφτηκε καλύτερα

Τι τα θες τι τα γυρεύεις

Κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους εδώ γύρω,

να ψυχοπονέσει τον καημένο

Και καλύτερα να πούμε

Ούτε πως τον έχω δει

 

Και επειδή φοβήθηκε

Έτσι συλλογίστηκε

Τάχα δεν θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει;

Και καλά του κάνουνε αφού ήθελε να παίξει με τους άρχοντες

Άρχισε λοιπόν και κείνος

Από πάνω να χτυπά

Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας

 

Ε. Βακαλό «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος», [Από τη Συλλογή Του κόσμου (1978).]

 

 

    ΘΕΜΑΤΑ    

 ΘΕΜΑ Α 

 

Α. Να αποδώσετε σε 70 λέξεις τα χαρακτηριστικά του αδιάφορου ανθρώπου, όπως προκύπτουν από τις δύο πρώτες παραγράφους του Κειμένου 1.

Μονάδες 20

 ΘΕΜΑ Β 

 

Β1. Σε καθεμία από τις διατυπώσεις που ακολουθούν να δώσετε τον χαρακτηρισμό “Σωστό” ή “Λάθος”, ανάλογα με το αν αποδίδουν το νόημα του Κειμένου 1 σωστά ή όχι. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με συγκεκριμένη αναφορά στο κείμενο.

1. Ο καναπεδάνθρωπος γίνεται κουραστικός
2. Η οθόνη αλλάζει διαρκώς
3. Το τηλεκοντρόλ είναι άχρηστο
4. Φέρομαι επικριτικά απέναντι στους οθονάνθρωπους
5. Είναι αυτονόητο να μιλήσουμε για χαζές οθόνες

Μονάδες 10

 

Β2.α. Να εντοπίσετε την επίκληση στη λογική και δύο παραδείγματα τεκμηρίων στο Κείμενο 1  (3 μονάδες), να επισημάνετε τον ισχυρισμό που ενισχύουν (2 μονάδες) και να τα αξιολογήσετε ως προς την πειστικότητά τους. (5 μονάδες)

Β2.β. Τι  δηλώνουν οι λέξεις  λοιπόν, Έτσι, όμως, Γιατί, καθώς του Κειμένου 2; (3 μονάδες). Να χρησιμοποιήσετε τις ανάλογες νοηματικά λέξεις για τη σύνδεση των προτάσεων. (2 μονάδες)

Μονάδες 10

 

Β3.α. Το είδος της διατύπωσης που επικρατεί στα υπογραμμισμένα σημεία των Κειμένων 1 και 2 είναι η ονοματική. Πώς αυτή η επιλογή εξυπηρετεί την πρόθεση των συντακτών; Να τα μετασχηματίσετε στο αντίθετο είδος και να επισημάνετε την υφολογική διαφορά που έχει επέλθει με αυτόν τον μετασχηματισμό. (8 μονάδες)

 

Β3.β. O οθονάνθρωπος βλέπει, ακούει, μιλάει, γράφει, επικοινωνεί, η ζωή του όλη είναι μια οθόνη, που τον γεμίζει, τον αδειάζει, τον τρομάζει, όμως συχνά του δίνει χαρά και σημάδια αναγνώρισης. Ποιος είναι ο ρόλος του ασύνδετου σχήματος στο Κείμενο 1; (7 μονάδες)

Μονάδες 15

 ΘΕΜΑ Γ 

 

Γ. Να σχολιάσετε το θέμα του Κειμένου 3. Να τεκμηριώσετε τη θέση σας. (150-200 λέξεις).

Μονάδες 15

 ΘΕΜΑ Δ 

Δ. Υποθέστε ότι δημοσιεύετε ένα άρθρο στη σχολική εφημερίδα και αναφέρεστε αφενός στα αίτια του φαινομένου της αδιαφορίας, η οποία χαρακτηρίζει τους ανθρώπους σήμερα, και αφετέρου στο κατά πόσο μπορεί το σχολείο να συμβάλει στην άρση του φαινομένου αυτού. Αξιοποιείστε τα κείμενα αναφοράς 1 και 2. Το άρθρο σας να είναι 350 – 400 λέξεις.

Μονάδες 30

 

 

 

  ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 

 ΘΕΜΑ Α 

 

Ο συγγραφέας θεωρεί ότι ο παθητικός παραδοσιακός τηλεθεατής έχει αντικατασταθεί από τον ενεργό χρήστη της οθόνης που αξιοποιεί την τεχνολογία για ενημέρωση και επικοινωνία. Πλέον, η οθόνη καθορίζει τη ζωή του και σβήνει σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Διατυπώνει την άποψή του σχετικά με τη χρήση τηλεοπτικών συσκευών στην οικία επισημαίνοντας ότι η τεχνολογική πρόοδος έχει αλλάξει τον φυσικό χώρο αλλά και τις διαδικασίες πρόσβασης στην ενημέρωση, ενώ οι προτιμήσεις πραγματοποιούνται χωρίς το συμβατικό τηλεχειριστήριο. (75 λέξεις)

 ΘΕΜΑ Β 

 

Β1.

1. Ο καναπεδάνθρωπος γίνεται κουραστικός, στο κείμενο: Ο καναπεδάνθρωπος γίνεται αναχρονιστικός= Λάθος
2. Η οθόνη αλλάζει διαρκώς, στο κείμενο: Επιπλέον η οθόνη έχει το πλεονέκτημα ότι αλλάζει διαρκώς= Σωστό
3. Το τηλεκοντρόλ είναι άχρηστο, στο κείμενο: Το σκήπτρο της οικιακής εξουσίας, το τηλεκοντρόλ, είναι πια άχρηστο= Σωστό
4. Φέρομαι επικριτικά απέναντι στους οθονάνθρωπους, στο κείμενο: Δεν στέκομαι απέναντι ή επικριτικά απέναντι στους οθονάνθρωπους, αφού ένας απ’ αυτούς είμαι κι εγώ= Λάθος
5. Είναι αυτονόητο να μιλήσουμε για χαζές οθόνες, στο κείμενο: Ο χαρακτηρισμός «χαζοκούτι» δεν είναι πια της μόδας, όμως μας είναι αδιανόητο να μιλήσουμε για χαζές οθόνες= Λάθος.

 

 

Β2.α.

Επίκληση στη λογική για να πείσει, τεκμήριο παράδειγμα. Ο πομπός προσπαθεί να αποδείξει ότι αυτό που ισχυρίζεται είναι ορθό. Προσπαθεί να προκαλέσει προβληματισμό και να δώσει λογική βάση στη διαδικασία της πειθούς: «Τη θέση του παίρνει ο οθονάνθρωπος, ο κολλημένος στην οθόνη του υπολογιστή, του ipad, του smartphone, της ταμπλέτας, του λάπτοπ και όχι μόνο της τηλεόρασης.», 1^η παράγραφος, «Στην πραγματική ζωή συχνά νιώθουμε ότι είμαστε ένα τίποτα, π.χ., όταν χρειάζεται πολύμηνη αναμονή για μια διαγνωστική εξέταση ή ένα ραντεβού στα εξωτερικά ιατρεία ενός δημόσιου νοσοκομείου ή όταν δεν μπορούμε να αγοράσουμε πετρέλαιο ή φάρμακα, όμως στον φορητό κόσμο μας εμείς διαλέγουμε τις «απς», τις εφαρμογές μας.» 3^η παράγραφος

Επίκληση στη λογική για να πείσει, τεκμήριο αυθεντίας, κατά λέξη λόγος ενός σοφού. Ο πομπός προσπαθεί να φανεί αξιόπιστος, για να επηρεάσει τη γνώμη του δέκτη, αναφέρει τα λόγια κάποιου σημαντικού προσώπου, το οποίο δεν κατονομάζει, για να ενισχύσει την αξιοπιστία του: «οmnia mecum porto»= «πάντα μετ’ εμού φέρω», 3^η παράγραφος

Αξιολόγηση 1^ου παραδείγματος: αποδεικτικά στοιχεία ή γεγονότα, που οδηγούν στην εξαγωγή συμπεράσματος, χρησιμοποιούνται ως «ντοκουμέντα», προκειμένου ο πομπός να συμπληρώσει, να ενισχύσει το επιχείρημά του με συγκεκριμένα στοιχεία και να συνδέσει τις αποφάνσεις του με την πραγματικότητα. Χρησιμοποιούνται από τον πομπό για να υποστηρίξει τις απόψεις του, τη θέση του: «Τη θέση του παίρνει ο οθονάνθρωπος, ο κολλημένος στην οθόνη…», «Στην πραγματική ζωή συχνά νιώθουμε ότι είμαστε ένα τίποτα…». Ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα (αλήθεια), σχετίζονται λογικά με το συμπέρασμα που συνάγεται (εγκυρότητα). Άρα το επιχείρημα είναι ορθό.

Αξιολόγηση 2^ου παραδείγματος: Ο πομπός αναφέρει τα λόγια κάποιου σημαντικού προσώπου που δεν κατονομάζει, για να ενισχύσει την αξιοπιστία του. Με την επίκληση στη λογική και τη χρήση ενός τεκμηρίου αυθεντίας επιχειρεί να τεκμηριωθεί η αξιοπιστία των απόψεών του, να ενισχυθεί η επιχειρηματολογία του. «Χάρη στην οθόνη επιστρέφουμε στο “οmnia mecum porto”, στο “πάντα μετ’ εμού φέρω”, αλλά σε ένα πάντα που βρίσκεται πολύ κοντά στο τίποτα.». Χρησιμοποιείται για να τεκμηριωθεί η αξιοπιστία των απόψεων του πομπού και να ενισχυθεί η επιχειρηματολογία του: «Τη θέση του παίρνει ο οθονάνθρωπος…», «Στην πραγματική ζωή συχνά νιώθουμε ότι είμαστε ένα τίποτα…», «σε ένα πάντα που βρίσκεται πολύ κοντά στο τίποτα.». Ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα (αλήθεια), σχετίζεται λογικά με το επιχείρημα (εγκυρότητα). Άρα ενισχύεται η επιχειρηματολογία και οι απόψεις του συγγραφέα (πομπού).

 

Β2.β

Λοιπόν= συμπέρασμα, άρα

Έτσι= αποτέλεσμα, συμπέρασμα / με αποτέλεσμα

Όμως= αντίθεση, μολονότι

Γιατί= αιτιολόγηση, επειδή

Καθώς= αιτιολόγηση, αφού

Μονάδες 5

 

Β3.α.

Στην ονοματική διατύπωση τα ρήματα μετατρέπονται σε ουσιαστικά για να περιγράψουν αφηρημένα, γενικά ή διαχρονικά θέματα με πυκνό και επίσημο λόγο. Η συντάκτρια εκφράζει το υψηλό μορφωτικό της επίπεδο και ικανότητά της να αναγάγει από το συγκεκριμένο στο γενικό «ακριβές οι μετακινήσεις, λιγοστές οι δυνατότητες για ταβέρνα, βόλτες, θέατρο και σινεμά». «Απέχθεια, φόβος ή και μίσος. Μίσος προς το διαφορετικό. Φόβος αλλοίωσης της ομοιόστασής μας. Απέχθεια παράλογη, προς το άγνωστο.»

Μετατροπή σε ρηματική διατύπωση: «ακριβαίνουν οι μετακινήσεις, λιγοστεύουν οι δυνατότητες για ταβέρνα, βόλτες, θέατρο και σινεμά», «Απεχθανόμαστε, φοβόμαστε ή και μισούμε. Μισούμε το διαφορετικό. Φοβόμαστε την αλλοίωση της ομοιόστασής μας. Απεχθανόμαστε παράλογα το άγνωστο.», η ρηματική διατύπωση διατηρεί την αμεσότητα και την ζωντάνια της δράσης που περιγράφεται από το ρήμα. Με τη μετατροπή των ουσιαστικών σε ρηματικές φράσεις το ύφος του λόγου γίνεται πιο απλό, έτσι το Κείμενο γίνεται πιο κατανοητό και εύληπτο, διότι με τα ρήματα τα νοήματα αποδίδονται πιο αναλυτικά και με πιο σαφή τρόπο.

 

Β3.β. «O οθονάνθρωπος βλέπει, ακούει, μιλάει, γράφει, επικοινωνεί, η ζωή του όλη είναι μια οθόνη, που τον γεμίζει, τον αδειάζει, τον τρομάζει…» Το ασύνδετο σχήμα προσδίδει στο ύφος και τον τόνο χαρακτήρα λιτό, γοργό, κοφτό, γιατί είναι ελλειπτικός ο λόγος, ενώ η απόδοση του νοήματος αποτυπώνεται συσσωρευτικά. Ο σκοπός του είναι να προσδώσει ένταση, έμφαση, συναισθηματικό τόνο, ζωντάνια και παραστατικότητα στο κείμενο. Όταν χρησιμοποιούμε το ασύνδετο σχήμα στον γραπτό λόγο, βάζουμε κόμμα ανάμεσα στις λέξεις ή τις φράσεις που παρατίθενται ασύνδετα.

 

 ΘΕΜΑ Γ 

 

Το ποιητικό υποκείμενο εξετάζει την αδιαφορία του σύγχρονου ανθρώπου για τον συνάνθρωπο. Ο πολίτης από φόβο επιλέγει να απέχει από την ενεργή στήριξη του κοινού καλού. Το ποίημα, η συσχέτιση του τίτλου του και των πρώτων στίχων φανερώνει πως αποτελεί ένα παραμύθι: «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος; Θα σας πω πώς έγινε, έτσι είναι η σειρά…». Οι επόμενοι στίχοι δημιουργούν την αίσθηση ενός παραμυθιού: «Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο δρόμο του έναν χτυπημένο…». Η έλλειψη χρονικών και τοπικών προσδιορισμών, αλλά και η απουσία καταγραφής ονομάτων δημιουργούν το κλίμα ενός παραμυθιού. Όσα συμβαίνουν τοποθετούνται αόριστα σε κάποιον τόπο, κάποια στιγμή, χωρίς τη σύνδεση με την πραγματικότητα. Ο άνθρωπος του ποιήματος χαρακτηρίζεται «μικρός», διότι ενδιαφέρεται καθημερινά δική του ζωή. Είναι αμέτοχος χωρίς το σθένος να στηρίξει το καλό, αλλά και τη διαύγεια, ώστε να αντιληφθεί ότι επιτρέπει στους ισχυρούς να καταδυναστεύουν τον λαό. Η αλλαγή στον άνθρωπο της ιστορίας προκύπτει, όταν συναντά στο δρόμο του έναν χτυπημένο. Το θέαμα αυτό του προκαλεί μεγάλη συγκίνηση, η οποία μεταλλάσσεται σε φόβο για τη βία και την συσχέτιση με τον χτυπημένο άνθρωπο. Ως αδρανής χαρακτηρίζεται ειρωνικά «καλός».

Η δήλωση στο τέλος του ποιήματος ότι αυτή είναι η αρχή του παραμυθιού: «Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας» τονίζει ότι ο φοβισμένος πολίτης πηγαίνει με το μέρος των ισχυρών. Έτσι αισθάνεται ασφαλής. (215 λέξεις)

 

 ΘΕΜΑ Δ 

 

Επικοινωνιακό πλαίσιο, γραμματειακό είδος: Άρθρο στη σχολική εφημερίδα _ απαραίτητος ο τίτλος

Πομπός: Μαθητής/Μαθήτρια

Μέσο: εφημερίδα του σχολείου

Όριο λέξεων: 350-400 λέξεις

Δεδομένο: η αδιαφορία ως φαινόμενο της εποχής μας

 

Διάγραμμα

Ζητούμενο: 1^ο

Αιτίες του φαινομένου της αδιαφορίας

• Αστικοποίηση και έντονοι ρυθμοί ζωής: Η συνεχής αύξηση του αστικού πληθυσμού και οι γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας οδηγούν σε έλλειψη ελεύθερου χρόνου, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να απομακρύνονται από τα κοινά και να επικεντρώνονται κυρίως στις προσωπικές τους υποχρεώσεις.
• Φόβος λόγω κοινωνικής παθογένειας: Η εξάπλωση φαινομένων όπως η βία και η εγκληματικότητα προκαλούν φόβο και ανασφάλεια, ωθώντας τα άτομα να αποφεύγουν την ανάμιξη με τα κοινά και να υιοθετούν αμυντικές στάσεις.
• Ελλιπής παιδεία: Η επικράτηση της τεχνοκρατικής εκπαίδευσης σε βάρος της ανθρωπιστικής αποδυναμώνει την ευαισθησία των ατόμων σε κοινωνικά ζητήματα και μειώνει την ικανότητα κριτικής σκέψης.
• Κρίση ανθρωπισμού και απουσία αξιακού κώδικα: Η υποβάθμιση των ανθρωπιστικών αξιών και η έλλειψη ηθικού προσανατολισμού εντείνουν το φαινόμενο της αδιαφορίας, καθώς τα άτομα δεν διαμορφώνουν ισχυρές ηθικές αρχές που να τα ωθούν στη δράση υπέρ του συνόλου.

Ζητούμενο: 2^ο

Ο ρόλος του σχολείου στην αντιμετώπιση της αδιαφορίας

• Η ενίσχυση της ανθρωπιστικής παιδείας αποτελεί βασικό εργαλείο για την άρση του φαινομένου της αδιαφορίας, καθώς συμβάλλει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και στην ευαισθητοποίηση των ατόμων απέναντι στα κοινωνικά ζητήματα.
• Το σχολείο οφείλει να μεταλαμπαδεύει ηθικές αρχές, αξίες και πρότυπα στους μαθητές, με την ουσιαστική συμμετοχή των εκπαιδευτικών ως φορέων και παραδειγμάτων ήθους.
• Η καλλιέργεια διαλόγου, τόσο εντός της τάξης όσο και σε άλλες σχολικές δραστηριότητες, ενθαρρύνει την ελεύθερη έκφραση απόψεων και την συνεργασία μεταξύ των μαθητών, προάγοντας το αίσθημα του ενεργού πολίτη.
• Η δημοκρατική διαπαιδαγώγηση και η συμμετοχή σε μαθητικές εκλογές προσφέρουν στους μαθητές τη δυνατότητα να εμπλακούν στα κοινά, να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να συνειδητοποιήσουν την αξία της συλλογικής δράσης για το κοινό καλό.

 

 

 

Τίτλος: Οι άνθρωποι εγκλωβισμένοι στην αδιαφορία

Πρόλογος

Στο πλαίσιο της σύγχρονης κοινωνίας, η αδιαφορία αναδεικνύεται ως ένα σοβαρό πρόβλημα, καθώς παρατηρείται εκτεταμένη ουδετερότητα και περιορισμένο ενδιαφέρον προς τους άλλους ή τα κοινωνικά ζητήματα, με έμφαση στην ικανοποίηση ατομικών αναγκών. Η συγκεκριμένη στάση συχνά μεταδίδεται από τη μία γενιά στην άλλη, προωθώντας τη γενικευμένη έλλειψη ενσυναίσθησης.

Κύριο Μέρος

Ειδικότερα, η διαδικασία της αστικοποίησης και οι επιταχυνόμενοι ρυθμοί ζωής συνιστούν κρίσιμους παράγοντες για την εκδήλωση του φαινομένου της αδιαφορίας. Σύμφωνα με πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα, το 80% του πληθυσμού πλέον διαμένει σε αστικές ή ημιαστικές περιοχές, γεγονός που συσχετίζεται με τη μείωση της συλλογικής συμμετοχής, καθώς ο περιορισμένος ελεύθερος χρόνος προσανατολίζει τα άτομα στην ικανοποίηση αποκλειστικά ατομικών υποχρεώσεων. Επιπλέον, η αύξηση των περιστατικών κοινωνικής παθογένειας, όπως η βία και η εγκληματικότητα, εντείνει το αίσθημα ανασφάλειας και αποθαρρύνει την ενεργή εμπλοκή στα κοινά. Αυτές οι κοινωνικές δυσλειτουργίες οδηγούν σε εκδήλωση φαινομένων αποξένωσης, βίας και παραβατικής συμπεριφοράς. Είναι αξιοσημείωτο ότι η ελλιπής παιδεία λειτουργεί ως καταλυτικός παράγοντας για την ενίσχυση της αδιαφορίας, καθώς μία εκπαίδευση εστιασμένη στις τεχνικές δεξιότητες συχνά παραμερίζει την καλλιέργεια της κοινωνικής και ηθικής ευαισθησίας και περιορίζει την ανάπτυξη κριτικής σκέψης αναφορικά με τα κοινωνικά ζητήματα. Παράλληλα, η ανθρωπιστική κρίση και η έλλειψη αξιακού συστήματος συμβάλλουν στην αποδυνάμωση των ηθικών αρχών και στην απώλεια του αισθήματος κοινωνικής ευθύνης. Τα φαινόμενα αυτά ενισχύουν τη διάσπαση του κοινωνικού ιστού και την απομάκρυνση των πολιτών από τη συλλογική δραστηριοποίηση, αναδεικνύοντας την ανάγκη ενίσχυσης της κοινωνικής συνοχής και αναβάπτισης θεμελιωδών αξιών. Η αποστασιοποίηση ενισχύεται περαιτέρω λόγω του ρόλου της τεχνολογίας στις ανθρώπινες σχέσεις, καθώς η ψηφιακή επικοινωνία συχνά υπερκαλύπτει τη διαπροσωπική επαφή και μειώνει το αίσθημα συλλογικότητας. Ουσιαστικά, η ανωνυμία και η απομόνωση των σύγχρονων αστικών κέντρων ευνοούν την εσωστρέφεια και οδηγούν σε σταδιακή υποχώρηση της συμμετοχής στα κοινά.

Μετάβαση στο επόμενο ζητούμενο

Κρίνεται, λοιπόν, απαραίτητη η ενίσχυση του κοινωνικού ιστού και ο επαναπροσδιορισμός του αξιακού πλαισίου, με σκοπό την παρακίνηση και κινητοποίηση των πολιτών.

Συγκεκριμένα, η προώθηση της ανθρωπιστικής παιδείας αποτελεί θεμελιώδες μέσο για την αντιμετώπιση της κοινωνικής απάθειας, καθώς διευκολύνει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και ενισχύει την ευαισθητοποίηση των ατόμων σε ζητήματα κοινωνικού ενδιαφέροντος. Το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να μεταφέρει ηθικές αξίες, αρχές και πρότυπα συμπεριφοράς στους μαθητές, ενώ οι εκπαιδευτικοί διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο ως πρότυπα ήθους και υπευθυνότητας. Η ενίσχυση του διαλόγου στο σχολικό περιβάλλον, καθώς και μέσω εξωσχολικών δραστηριοτήτων, προωθεί την ελεύθερη έκφραση και τη συνεργασία μεταξύ των μαθητών, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην καλλιέργεια της ενεργούς συμμετοχής στα κοινά. Επιπλέον, η δημοκρατική αγωγή και η ουσιαστική εμπλοκή στις μαθητικές εκλογικές διαδικασίες προσφέρουν στους μαθητές/τριες τη δυνατότητα ανάληψης συλλογικών πρωτοβουλιών, ενδυναμώνοντας το αίσθημα ευθύνης και την κατανόηση της σημασίας της συλλογικής δράσης για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Σε αυτό το πλαίσιο, το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο προσωπικής και συλλογικής αναζήτησης, όπου οι μαθητές ενθαρρύνονται να αναρωτηθούν για τις συνέπειες της αδράνειας και του φόβου μπροστά στα κοινωνικά φαινόμενα. Μέσα από τη βιωματική μάθηση και την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης, το εκπαιδευτικό περιβάλλον προετοιμάζει τους νέους να αναγνωρίζουν τις ευθύνες τους ως μέλη της κοινωνίας και να αντιστέκονται στην παθητικότητα που οδηγεί στην απώλεια της αλληλεγγύης. Έτσι, η εκπαιδευτική διαδικασία συνυφαίνεται με την καλλιέργεια μιας συνείδησης που δεν αρκείται στην ουδετερότητα, αλλά επιδιώκει τη δραστική συμμετοχή και τη στήριξη του κοινού καλού, δημιουργώντας προϋποθέσεις για την άρση της αδιαφορίας και την ενδυνάμωση του δημοκρατικού ήθους.

Επίλογος

Όλα αυτά που συμβαίνουν σήμερα, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, θα μπορούσαν να προληφθούν και να αποτραπούν, εάν οι άνθρωποι ήταν πιο υπεύθυνοι και έδειχναν πραγματικό ενδιαφέρον για τους συνανθρώπους τους. Γίνονται αδικίες μπροστά στα μάτια τους που απλά δε τους αφορούν.

 

Ο/Η μαθητής/τρια της Γ’ Λυκείου

https://xatzithomas.gr/i-adiaforia-tou-sygchronou-anthropou-kritirio-axiologisis-me-apantiseis/