Η επιστράτευση αποτελεί έναν από τους κρισιμότερους πυλώνες της Εθνικής Άμυνας, καθώς εξασφαλίζει τη γρήγορη μετάβαση του στρατεύματος από την ειρηνική στην πολεμική του σύνθεση. Η διαδικασία αυτή αφορά την ανάκληση και την κατάταξη των εφέδρων στις μονάδες τους, ώστε να επιτευχθεί η πλήρης οργάνωση και στελέχωση του Στρατού Ξηράς σε περιόδους κρίσης. Ανάλογα με τη σοβαρότητα της κατάστασης, η επιστράτευση διακρίνεται σε γενική, η οποία κηρύσσεται σε περίπτωση πολέμου (κόκκινος συναγερμός), και σε μερική, που ενεργοποιείται όταν υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης των δυνάμεων χωρίς να βρισκόμαστε σε πλήρη εμπόλεμη σύρραξη.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο ορίζει με σαφήνεια ποιοι πολίτες υπόκεινται σε επιστράτευση. Η εφεδρεία περιλαμβάνει τους εφέδρους αξιωματικούς και τους μόνιμους υπαξιωματικούς μέχρι την προβλεπόμενη ηλικία αποστρατείας, καθώς και τους οπλίτες μέχρι τη συμπλήρωση του 45ου έτους της ηλικίας τους.
Οι έφεδροι χωρίζονται σε δύο σειρές με βάση την ηλικία:
- στην Α' Σειρά που περιλαμβάνει όσους είναι έως 40 ετών και
- στη Β' Σειρά για τις ηλικίες 41 έως 45 ετών.
Η τοποθέτηση των πολιτών στις μονάδες γίνεται μηχανογραφικά από το Γενικό Επιτελείο Στρατού, λαμβάνοντας υπόψη την ειδικότητα, τον βαθμό και τον τόπο διαμονής τους.
Κάθε πολίτης, μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του θητείας, εντάσσεται στην εφεδρεία και παραλαμβάνει ένα Ειδικό Φύλλο Πορείας (ΕΦΠ), το οποίο καθορίζει τον ρόλο του σε περίπτωση κινητοποίησης.
Το χρώμα του εγγράφου είναι καθοριστικό:
- το Πράσινο Φύλλο υποδηλώνει ότι ο έφεδρος έχει ήδη τοποθετηθεί σε μια συγκεκριμένη μονάδα με τα καθήκοντα που είχε κατά τη θητεία του,
- ενώ το Λευκό Φύλλο σημαίνει ότι βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής για μελλοντική τοποθέτηση ανάλογα με τις ανάγκες που θα προκύψουν.
Είναι ευθύνη του εφέδρου να γνωρίζει τη θέση του και να ακολουθεί τις οδηγίες που αναγράφονται στο έγγραφο.
Σε περίπτωση ενεργοποίησης του μηχανισμού, η πρόσκληση των εφέδρων μπορεί να γίνει μέσω των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, διαδικτυακά, με τοιχοκόλληση προκηρύξεων ή με ατομική πρόσκληση. Στις δημόσιες ανακοινώσεις χρησιμοποιούνται ειδικές συνθηματικές λέξεις που αντιστοιχούν στο ΕΦΠ του κάθε πολίτη, όπως το χρώμα του εγγράφου, το γράμμα «Ω» με έναν αριθμό ή ο ειδικός κωδικός της μονάδας. Μόλις ο έφεδρος αντιληφθεί ότι καλείται, οφείλει να παρουσιαστεί το συντομότερο δυνατό στη μονάδα του, έχοντας μαζί του την αστυνομική του ταυτότητα, τα επιστρατευτικά του έγγραφα, άδεια οδήγησης εάν διαθέτει, καθώς και ξηρά τροφή για δύο ημέρες και τα απολύτως απαραίτητα προσωπικά είδη.
Η τελευταία φορά που η χώρα μας προχώρησε σε κινητοποίηση του εφεδρικού δυναμικού ήταν κατά τη διάρκεια της κρίσης των Ιμίων, στις 30 και 31 Ιανουαρίου 1996. Τότε, διατάχθηκε μερική επιστράτευση στην περιοχή της Θράκης και των νησιών του Αιγαίου, με την προσέλευση των εφέδρων να χαρακτηρίζεται υποδειγματική παρά τις εξαιρετικά δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Η ταχύτητα και η οργάνωση εκείνης της επιχείρησης απέδειξαν την ετοιμότητα του μηχανισμού, ο οποίος παραμένει σε διαρκή επιφυλακή για την προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας.